PlusAchtergrond

Jaren 90-film Safe is de beste horrorfilm voor 2020

In Safe speelt een briljant ­acterende ­Julianne Moore een vrouw met een onbestemde aandoening. Beeld Hollandse Hoogte / Mary Evans Picture Library Ltd.

Het gaat niet goed met haar. Maar wat er precies met Julianne Moore aan de hand is in Safe, weet criticus Bart van der Put nog steeds niet.

Het ging best goed eigenlijk, tot het niet meer ging. Je kent dat wel. Het leven gaat zijn gangetje: je staat op en gaat naar bed, geen centje pijn en dan ineens. Het is moeilijk te omschrijven. De ene keer zit het in de borst, dan weer in het hoofd. Soms slaat het op de keel of schiet het in de ­benen. Er is geen peil op te trekken. Maar het schijnt dat meer mensen er last van hebben. Dus het is echt wel iets.

Wat dat ‘iets’ is, kan lang onduidelijk blijven. Het voert van de huisarts naar de specialist en van de specialist weer terug en wellicht naar een fysiotherapeut of een psychiater. En als dat allemaal niet helpt ben je klaar om Carol White te volgen, al is dat niet aan te raden. Ach gut, Carol White. Wat heb ik het met haar te doen. Ze spookt sinds ­januari 1996 door mijn hoofd; het was een verpletterende kennismaking.

Carol is de door Julianne Moore vertolkte huisvrouw met onbestemde klachten in Safe. De intrigerende film van de Amerikaanse schrijver-regisseur Todd Haynes werd vertoond op het filmfestival van Rotterdam en verdween daarna bijna tien jaar uit de internationale circulatie, als gevolg van een onfortuinlijke koehandel in distributierechten.

Maar Carol bleef al die jaren bij me rondhangen, als een geest die zich niet laat uitbannen. Daar zijn goede redenen voor.

Julianne Moore is een uitstekende actrice en dit was haar eerste volkomen briljante hoofdrol in een film die haar ­talent centraal stelt: elke scène draait om haar. Het scenario, de toonzetting en de stijlopvatting van Haynes maken de kern van de film tot een ongrijpbaar raadsel, waardoor we het dossier Carol White niet kunnen sluiten. Tijdens de verdwijning van Safe draaide ik bij tijd en wijle de cd met de filmmuziek van Ed Tomney. En dan dacht ik weer even aan Carols ondergang. De muziek kreeg een bijsluiter: niet geschikt voor donkere dagen.

Paniekaanvallen

Na een paar weken in de pandemie kwam het besef dat het tijd werd om Safe opnieuw te bekijken, om te zien of het vraagstuk rond de onbestemde aandoening en het pad dat Carol volgt aan betekenis hebben gewonnen. De Nederlandse dvd met het lelijke hoesje stond sinds 2005 in de kast. Maar het leven met de plaag was al zwaar genoeg. En toen gingen er zendmasten in de hens vanwege een ­ 5G-complot en volgde er een opstand van viruswaanzinnigen. Natuurlijk moet Safe nu gezien worden!

Todd Haynes situeert zijn film in de San Fernando Valley bij Los Angeles, anno 1987. Daar woont Carol met haar ­zakenman en diens zoontje in een villa die als een meubeltoonzaal is ingericht. Ze heeft een nieuw bankstel besteld en gaat tijdens de bezorging naar een aerobics. ­Wanneer ze terugkomt reageert ze alsof er een lijk in de zitkamer ligt. Carol is volkomen van de kaart bij de aanblik van een nieuwe zithoek die verdorie de verkeerde kleur heeft.

Die tegenslag komt ze wel te boven, na de vervanging van het zwarte monster. Maar het is het startschot voor een ­escalerende reeks kleine en grote tegenslagen en toenemend fysiek ongemak, dat haar van de huisarts naar de specialist en de psychiater brengt. De film bevat beklemmende sc`enes waarin Carol hyperventileert, paniekaanvallen krijgt en in een soort toxische shock raakt, maar een eenduidige diagnose komt er niet. Tot ze een flyer in het aerobicscentrum ziet: Ruikt U dampen? Bent U allergisch voor de 20ste eeuw?

Horror

Todd Haynes maakte de film op basis van zijn ervaringen tijdens de aidsepidemie in New York, waar hij zag hoe zieke vrienden hun lot in handen van akelige zelfbenoemde therapeuten legden. Als niemand precies weet wat er aan de hand is, wordt een door ziekte en rampspoed gemangeld mens ontvankelijk voor lieden die beweren dat ze je helemaal begrijpen en je met liefde willen helpen.

Carol wordt niet van haar klachten afgeholpen, maar de mensen die haar met ‘liefde’ ontvangen, leren haar wel wat er aan de wereld schort: het is een giftige omgeving die je maar beter de rug kunt toekeren. Trek je terug, lees geen kranten, mijd het nieuws, accepteer onze feiten. Dat wordt zo beklemmend uitgewerkt dat Safe voor mij een van de beste horrorfilms van de jaren negentig is. Maar die kwalificatie is volgens anderen misplaatst. Vooruit, laat ik het anders formuleren: Safe is de beste horrorfilm voor 2020.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden