PlusAchtergrond

Infuuspaal in een bomvolle woonkamer, flinke medicijntas op de keukentafel: verpleegkundigen brengen per bakfiets de chemo thuis

Yvonne Toele krijgt van oncologieverpleegkundige Laura Vreugdenhil een behandeling aan huis, van een paar prikjes per week, tegen haar beenmergkanker. ‘Heel fijn dat ik daarvoor niet naar het ziekenhuis hoef.’ Beeld Saskia van den Boom
Yvonne Toele krijgt van oncologieverpleegkundige Laura Vreugdenhil een behandeling aan huis, van een paar prikjes per week, tegen haar beenmergkanker. ‘Heel fijn dat ik daarvoor niet naar het ziekenhuis hoef.’Beeld Saskia van den Boom

Het is een echte Amsterdamse uitvinding: de chemofiets. Zes oncologieverpleegkundigen van het OLVG fietsen de stad door om een kankerbehandeling bij de patiënten thuis te brengen.

Malika Sevil

Een ziekenhuis op wielen, dat is oncologieverpleegkundige Laura Vreugdenhil (56) als ze met haar elektrische bakfiets de stad doorkruist en van patiënt naar patiënt gaat. Ze brengt vijf tot acht patiënten per dag een kankerbehandeling aan huis, kriskras door alle stadsdelen en dat vergt behalve een paar goede fietsbenen ook improvisatievermogen.

Plaats bijvoorbeeld maar eens een infuuspaal met een brede standaard in een bomvolle woonkamer. En waar stationeer je de medicijntas die, eenmaal uitgeklapt, een flinke eettafel in bezit neemt. “Het is altijd even zoeken naar een plekje, helemaal in de kleine woningen driehoog-achter.”

Nog iets waar je in het ziekenhuis niet mee te maken hebt, maar thuis wel: huisdieren. Dat is gezellig en troostend, maar niet altijd even hygiënisch. “Als ik de medische tas openklap, wil ik niet dat er een hond aan de spullen gaat snuffelen.”

Soms moeten honden daarom even naar een andere kamer. Kortom: In het ziekenhuis gaat alles volgens een vast stramien, maar Vreugdenhil moet zich bij de patiënt altijd een beetje plooien naar de situatie. Dat is ook wel de charme, zegt ze. Dàt, plus het veilige gevoel van thuis. “Patiënten voelen zich in pyjama in het ziekenhuis, met alle toeters en bellen, toch kwetsbaarder dan thuis aan de keukentafel.”

Nog een voordeel: met één voet over de drempel krijgt Vreugdenhil al een indruk van de patiënt. Er hangen foto’s tekeningen, er scharrelt een huisdier rond, je ziet kunst, boeken – noem het maar op. “Je hebt in een klap een compleet beeld.”

Al 900 patiënten zo behandeld

Het OLVG begon 2,5 jaar geleden met de oncologische zorg aan huis. Voor patiënten is het belastend om veel tijd door te brengen in het ziekenhuis, zo was de gedachte. Kan dat niet anders? Ja, met een goedgevulde medicijntas, een infuusstatief, een logistiek goed uitgekiende route en een chemische afvalbak in een elektrische bakfiets. Zo geschiedde. En nu rijdt Vreugdenhil, naast haar ‘gewone’ werk op de oncologie- hematologie-afdeling van het ziekenhuis, een paar keer per maand ook op een bakfiets naar de patiënten thuis.

Het OLVG heeft al zo’n 900 patiënten thuis behandeld. Wat begon met drie verschillende soorten behandelingen, is uitgebreid naar acht verschillende toedieningen. En het OLVG kijkt of het aanbod kan worden uitgebreid met nog meer chemotherapieën en medicijnen.

Laura Vreugdenhil doorkruist de stad voor kankerbehandelingen aan huis. ‘Patiënten voelen zich in pyjama in het ziekenhuis, met alle toeters en bellen, toch kwetsbaarder dan thuis aan de keukentafel.’ Beeld Saskia van den Boom
Laura Vreugdenhil doorkruist de stad voor kankerbehandelingen aan huis. ‘Patiënten voelen zich in pyjama in het ziekenhuis, met alle toeters en bellen, toch kwetsbaarder dan thuis aan de keukentafel.’Beeld Saskia van den Boom

En dan nog komt niet iedereen in aanmerking voor zo’n thuisbehandeling. Zo moet de patiënt die een behandeling met een infuus nodig heeft, bijvoorbeeld makkelijk ‘aan te prikken’ zijn. Als het inbrengen van een infuus moeilijk gaat, is de patiënt beter af in het ziekenhuis. Verder is een uitgangspunt dat de behandeling binnen een halfuur te doen moet zijn, anders wordt het inefficiënt. Ook rokers kunnen niet thuis worden behandeld. “Ik vind dat een heftig criterium, maar een collega stond laatst in een kamer die blauw stond van de rook. Het is om ons te beschermen.”

De grootste groep waar de bakfiets aan huis komt – circa tachtig procent – bestaat uit patiënten met beenmergkanker. “Deze mensen hebben vaak aangetaste botten en ontzettend veel pijn. Ze kunnen soms moeilijk lopen en voor hen is het dus ontlastend als ze niet die hele weg naar het ziekenhuis hoeven af te leggen.”

De verpleegkundigen geven bij de ene patiënt chemo en bij de andere een botversterkend middel of hormoontherapie. “Voorheen zaten mensen de hele dag op de dagbehandeling voor immunotherapie, maar door alle medische ontwikkelingen kan een behandeling met bijvoorbeeld het middel daratumumab in een kwartiertje – en thuis dus.”

Dat is efficiënt, scheelt parkeerkosten en een ritje naar het ziekenhuis, maar Vreugdenhil begrijpt heel goed dat dit niet voor iedereen een prettige oplossing is. “Bij jonge vrouwen met borstkanker kan ik me best voorstellen dat het heftig is om het ziekenhuis over de vloer te krijgen. Er zijn natuurlijk ook patiënten die de twee werelden – thuis en het ziekenhuis – toch willen scheiden. Dat ze thuis privé en veilig willen houden.”

Vreugdenhil begrijpt het enthousiasme vanuit het ziekenhuis waarmee dit soort initiatieven worden uitgerold, maar ze vindt ook dat patiënten een keuze moeten hebben. “In het ziekenhuis moet goed worden afgetast hoe mensen erin staan.”

Paar prikjes per week

Voor de 74-jarige Yvonne Toele is het in ieder geval een prima oplossing. Vorig jaar kwam ze erachter dat ze beenmergkanker had nadat ze haar bovenarm had gebroken bij het dichtdoen van het deurtje van de wasmachine. “Dat had ook de huisarts nog nooit gehoord. Ik wist van niets, had nergens last van, maar na onderzoek bleek het uitgezaaid. Ik ben ongeneeslijk ziek, maar met medicijnen kunnen ze de ziekte tot rust brengen. Ik voel me eigenlijk hartstikke goed.”

De behandeling aan huis bestaat doorgaans uit een paar prikjes per week. “Dus het is heel fijn dat ik daarvoor niet naar het ziekenhuis hoef. Op de dagbehandeling krijg je ook goede zorg, maar je ziet ook wel heel zieke patiënten. Ook al ben ik optimistisch van aard, dat kan best confronterend zijn.”

Marianne Abreu Teixeira de Carvalho vond het een bonus om de behandeling na de borstkankeroperatie thuis voort te zetten – met man én hond. ‘Exclusieve tijd met de verpleegkundige.’ Beeld Saskia van den Boom
Marianne Abreu Teixeira de Carvalho vond het een bonus om de behandeling na de borstkankeroperatie thuis voort te zetten – met man én hond. ‘Exclusieve tijd met de verpleegkundige.’Beeld Saskia van den Boom

Voor Marianne Abreu Teixeira de Carvalho (35) was het juist belangrijk om na de diagnose borstkanker naar de dagbehandeling te gaan, omdat een hardnekkige vraag - ‘waarom ik?’ – door haar hoofd spookte en ze in het ziekenhuis juist ontdekte dat ze niet de enige was. “Ik zag daar ook dat mensen zaten te lezen en te studeren. De boodschap die daarvan uitging was: het leven gaat door. Dat gaf steun.”

Toch vond zij het heel fijn om de behandeling na de operatie, immunotherapie, thuis voort te zetten – met man én hond. Een bonus is volgens Abreu Teixeira de Carvalho dat ze ‘exclusieve tijd’ heeft met de verpleegkundige. “Wij zaten vaak aan de keukentafel voor de behandeling. Kopje thee erbij. We hebben héél véél gepraat. Ik kom uit Brazilië, maar dankzij de verpleegkundige weet ik precies welke uitjes in Nederland de moeite waard zijn.”

Abreu Teixeira de Carvalho kreeg, ook door corona, amper kans om nieuwe vriendschappen te sluiten. Een drukke baan als digitaal expert hielp ook niet. “De ziekte heeft me geleerd dat ik op zoek moet naar de waarde van het leven, bijvoorbeeld naar echt contact met mensen. Het klinkt misschien gek, maar die vond ik in de gesprekken met de zorgverleners.”

De laatste keer dat Vreugdenhil de afsluitende behandeling kwam brengen, namen de twee met een omhelzing afscheid, een moment dat ook voor Vreugdenhil mooi en ontroerend was, vertelt zij.

Thuis behandelen geeft een heel andere dynamiek, zegt de verpleegkundige. “Je komt in een woonkamer waar de kinderen zitten te knutselen. Je ziet ook veel meer rollen van een patiënt, namelijk die van partner, vader of moeder. Er worden boodschappenlijstjes doorgegeven, boterhammen gesmeerd en daar sta je dan tussen. Je maakt even deel uit van het gezin. Daarmee komt het heel dichtbij.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden