Iedereen wil opeens pottenbakken: ‘Jaaa, dit is echt geweldig’

Pottenbakken, zit dat niet in de oubollige hoek? Nee dus. Bij grote keramiekstudio’s zitten de cursussen vol. 

Cursisten bij Studio Pansa. Beeld Lin Woldendorp

Het zoemende geluid van tien draaiende schijven vult op deze maandagmorgen de hoge lichte ruimte van Studio Pansa op het KNSM-eiland. Geen muziekje of geklets: ­enkel zacht draaischijvengezoem. De tien cursisten hebben vandaag als opdracht gekregen een cilinder te maken. Ze hangen voorovergebogen boven hun draaischijf en kijken gefocust, haast gehypnotiseerd naar die homp klei die met behulp van hun natte handen dik, dun, langwerpig en dan weer breed wordt. De plukken haar die voor hun ­gezicht bungelen, deren hen niet.

“Jaaa, dit is echt geweldig,” fluistert de 19-jarige Maxime van Veelen, haar blik gericht op haar draaischijf. Ze heeft een tussenjaar na haar eindexamen en is twee ­weken geleden begonnen met deze draaicursus, om de hoek bij haar huis. “De klei is zacht en plastisch – het voelt heel fijn om die door je handen te laten gaan. Het is wel moeilijk. Ik probeer nu de klei met mijn ene hand naar boven te krijgen, terwijl ik met mijn andere hand de onderste helft stabiliseer.” Van Veelen demonstreert haar nieuwe techniek. Langzamerhand doemt er inderdaad een gladde cilindervorm op uit haar handen. “Magisch hè? Heel meditatief vind ik het.”

In Studio Pansa wijst niks op het oubollige imago dat pottenbakken zou hebben. Hier is alles ruim, schoon en wit, met een tafel vol plantenstekjes en koekjes en thee voor de deelnemers. Die zijn jong en vandaag allemaal vrouw, bij de avondcursussen is het meer fiftyfifty, zegt eigenaar Lennard Houkes (zongebleekte surfkrullen, linnen blouse en losse broek). Bij het keukentje hangt een wit A4’tje met het wifiwachtwoord: dirty hands, clear mind.

Handgemaakte serviezen

Pottenbakken is in. Bij grote keramiekstudio’s, zoals Studio Pansa in Oost en Het Amsterdams Kleibedrijf in de Houthavens (beide opgericht in 2018), zitten de cursussen vol. Hobbyisten die de smaak te pakken hebben, kunnen in zo’n studio een lidmaatschap afsluiten waarmee ze te allen tijde gebruik kunnen maken van de faciliteiten. Dat kost tussen de 100 en 150 euro per maand. Voor een cursus van acht lessen betaal je tussen de 200 en 300 euro.

Ook de verkoop van handgemaakte serviezen, schalen en kopjes is toegenomen, zeggen keramisten. Restaurants als Choux en BAK hebben een speciaal voor hen gemaakt Amsterdams servies in huis. “Met horeca-opdrachten zou ik zo al mijn tijd kunnen vullen,” zegt Marjoke de Heer, die sinds 1994 een ­keramiekshop en -studio runt in Noord. Ze richt zich voornamelijk op werk voor particulieren, maar maakte voor restaurant De Kas een servies. “Eerder kozen chef-koks altijd voor een glimmend, wit bord. Nu zien ze de toegevoegde waarde van een mooie ondergrond. Het is het canvas voor je gerecht.”

Hoe verklaren de makers die plotselinge populariteit? “De rust die je krijgt door te werken met je handen, dat vinden mensen heel fijn in deze tijd,” zegt Petra Harzing van Het Amsterdams Kleibedrijf. Ze geeft vijf keramiekcursussen per week en heeft daarnaast haar eigen label Muddog Kleiwerk. “Als je aan het draaien bent, word je daar als het ware in meegezogen; je kunt aan niets anders denken. Sterker nog: als je aan iets anders denkt, word je meteen ­afgestraft met een gekke hobbel in je klei.”

Lennard Houkes merkte de toegenomen belangstelling voor keramiek al tijdens zijn crowdfundingcampagne voor Studio Pansa in 2017. Binnen een paar weken ging hij met 12.000 euro ruim over het gevraagde bedrag van 8000 euro heen. “Mensen zijn op zoek naar een andere focus naast hun drukke kantoorbaan. Als we een avondgroep hebben, komt iedereen om zeven uur gehaast binnen. Een uurtje later voel je hoe de relaxte sfeer neerdaalt en iedereen lekker bezig is achter zijn draaischijf.”

Hoge frustratietolerantie

Door die focus van aandacht wordt pottenbakken ook wel het nieuwe mindfulness of yoga genoemd. Ook bieden kleihanden geen mogelijkheid om je telefoon erbij te pakken. Voor cursist Neel van Lierop (37) bij Studio Pansa was dat een belangrijke motivatie. “Ik heb net een boek geschreven en daardoor veel tijd achter mijn computer doorgebracht. Ik vind het superlekker om nu een hele ochtend unplugged te zijn. Het is mijn offline uitje van de week.”

Marjoke de Heer plaatst een kanttekening bij dat gejuich over het ontspannende effect van pottenbakken: wie het vak écht wil leren, moet een hoge frustratietolerantie hebben. “Er gaat veel mis. Een potje maken ­bestaat niet uit alleen dat draaien, je moet het potje mooi afwerken aan de onderkant, dan moet het drogen, mooi glazuren – weer een totaal ander vak – dan gaat het de oven in, alles bij elkaar krimpt de klei nog zo’n 20 procent. Je moet veel kilometers maken om het onder de knie te krijgen.”

Bovendien is het fysiek niet per se ontspannend. “Na een paar uur werken moet ik echt rekken en strekken van mijn dokter. In plaats van dat pottenbakken het nieuwe yoga is, zou je eigenlijk yoga ná het pottenbakken moeten doen.”

Cursisten bij Studio Pansa. Beeld Lin Woldendorp

Een ambacht

Petra Harzing van Het Amsterdams Kleibedrijf stuit de ­associatie met mindfulness niet per se tegen de borst, maar ze zegt er zelf niet mee te adverteren. “Het is geen therapie, maar een ambacht. Het is niet zo dat je lekker ontspannen gaat zitten en binnen zes weken een thee­servies in handen hebt.”

Met die verwachtingen komen sommige cursisten wel binnen, zegt Harzing, de mooie plaatjes van Pinterest of Instagram in de hand. “Het is leuk dat mensen op die ­manier in aanraking komen met het vak, maar ze komen er al snel achter hoeveel werk het is om überhaupt één kommetje te maken. Het draaien is technisch gezien een van de moeilijkste takken van sport.”

Intussen loopt de les bij Studio Pansa op zijn eind. Als bij een handenarbeidles op de middelbare school zet iedereen zijn werkstuk in de kast en spoelt de bak om waar de draaischijf in heeft gestaan. Neel van Lierop heeft een aardige cilinder geproduceerd, al is bij het afsnijden de ­bodem blijven hangen – dat moet volgende keer wat strakker. Als doel van deze cursus heeft ze om een servies te ­maken, als vervanging van het servies dat ze vijf jaar geleden bij een vorige cursus maakte. “Dat kostte me twee tot drie jaar tijd, dus ik ben nog wel even bezig.” 

Eigenaar Lennard Houkes. Beeld Lin Woldendorp

Op cursus

- Studio Pansa, KNSM-laan 295-297. Vier verschillende ­algemene keramiek- en draaicursussen van 4 tot 10 weken, ook dagcursussen. Dit weekend bestaat de studio één jaar.

- Het Amsterdams Kleibedrijf, Nieuwe Hemweg 8. Draaicursussen voor beginners en half-gevorderden/gevorderden, een cursus ‘Maak je eigen servies’ en zomerweken waarin je vijf ochtenden achter elkaar cursus volgt. Ook het Amsterdams Kleibedrijf bestaat een jaar, wat op zaterdag 15 juni wordt gevierd.

- De Kleiacademie, Ingelandenweg 1. Voor alle niveaus en alle takken van sport; glazuren, draaien, mallen maken, handvormen, etc.

- MK24, Mauritskade 24. Verschillende keramiekcursussen, ook een familiecursus keramiek: drie zondagmiddagen met het hele gezin één object maken.

- Ceramics Studio Marjan de Voogd, Marnixstraat 201. ­Cursussen voor volwassenen en kinderen (7-16 jaar).

Ook workshops van één dagdeel of twee/drie dagen.

- Keramiekatelier Patty Schilder, Lijnbaansgracht 102.

Tienweekse cursussen op maandag- en dinsdagavond, ook een Open Studio waar je gebruik van kunt maken als je minimaal vier dagen in de week aan de slag wilt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden