PlusAchtergrond

Hoe vier je sjabbat? Judaism in a Box bezorgt de Joodse tradities bij je thuis

Voor Joden die meer met het Jodendom willen doen, maar niet helemaal weten hoe, bedacht rabbijn Joram Rookmaaker Judaism in a Box.

‘Judaism in a box’. Beeld Nosh Neneh
‘Judaism in a box’.Beeld Nosh Neneh

Veel Joden voelen zich verbonden met het Jodendom, maar weten niet goed hoe ze dat kunnen vormgeven. Hoe vier je bijvoorbeeld Pesach? Of sjabbat? Rabbijn Joram Rookmaaker ziet het vooral bij de jongere generatie. “Zij vierden vroeger bijvoorbeeld sjabbat bij opa en oma, maar zodra ze ouder werden en zelf een gezin stichtten, en niet meer konden leunen op opa en oma, wisten ze eigenlijk niet precies hoe ze die rituelen moesten uitvoeren. Welke producten zijn nodig? Welke Hebreeuwse tekst spreek ik uit, en hoe spreek ik die uit? De drempel om je dat later alsnog eigen te maken, is vaak te hoog.”

Een van de redenen daarvoor is de Shoah, die grote gaten sloeg in veel Joodse families. Rookmaaker: “Mensen kregen verschillende verhoudingen tot het Jodendom, door die ervaringen uit de oorlog. Het werd moeilijk om het ­Jodendom positief vorm te geven. Die oorlog is verbonden met heel veel pijn. Wij vinden het daarom juist belangrijk om de schoonheid en de mooie gebruiken uit het Jodendom te laten zien. Met elkaar de traditie beleven, op vrijdagavond met zijn allen aan tafel, of gezamenlijk Pesach vieren. Dat zijn mooie momenten.”

Positief en hedendaags

Dus ontwikkelde Rookmaaker van de Liberaal Joodse ­Gemeente Amsterdam samen met een team Judaism in a Box (229 euro tot en met 1 april, daarna 249 euro). Met het idee om het Jodendom, 75 jaar na de Shoah, op een positieve, toegankelijke en hedendaagse manier te beleven, zonder daarmee ­afstand te doen van de traditie. “Het is voor mensen die thuis het Jodendom willen vormgeven, in de drukte van het alledaagse leven. Want ben je niet bekend met de gebruiken, waar begin je dan? Je hebt een drukke baan, moet de kinderen naar school en de sportclub brengen. Dan is zoeken naar hoe je toegang krijgt tot je eigen traditie, best ingewikkeld.”

Toen Zoe Bar-Pereg (47) hoorde van de box dacht ze meteen: dit is precies wat ik nodig heb. Haar ouders zijn allebei Joods, maar ze is niet erg religieus opgevoed. Ze vierden wel de feestdagen, onder begeleiding van haar vader. Er werd aandacht besteed aan hun Joodse identiteit, ze kregen mee wat het inhield, maar waren niet echt onderdeel van de Joodse gemeenschap.

Nu heeft Zoë Bar-Pereg twee kinderen. Pesach viert ze nog altijd bij haar ouders. Door corona moest ze dat afgelopen jaar plots zelf doen, zonder haar vader die normaal het voortouw nam. Ze stak kaarsjes aan en dacht: wat moet ik nu eigenlijk zeggen? Ook kon ze veel vragen van haar kinderen niet beantwoorden. Moest ze haar vader weer bellen. “Daarom ben ik zo enthousiast over die box. Ik zou het leuk vinden als ik die rol van mijn vader kan overnemen.”

Starterset

Met een abonnement op de box kun je een jaar lang de ­belangrijkste joodse feestdagen vieren, acht in totaal. Voordat een feestdag begint, krijg je een doos opgestuurd met daarin alles wat je nodig hebt, net zoals bij een maaltijdbox. De eerste box wordt komende juni verstuurd en is een soort starterset met keppeltjes, kandelaars en kaarsen voor sjabbat en havdala (de afsluiting van sjabbat), kiddoesjwijn (de wijn die gebruikt wordt op sjabbat en feestdagen), een kleedje om de challes (traditionele sjabbat-broden) mee te bedekken en nog een aantal andere producten.

In de andere boxen zitten bijvoorbeeld producten voor Soekot (het loofhuttenfeest), een chanoekia (kandelaar voor het Inwijdingsfeest) en een sederschotel (voor ­Pesach). Naast producten zitten er ook instructies in de box. En je kunt onlinefilmpjes bekijken waarin wordt uitgelegd hoe je de producten moet gebruiken, bepaalde ­Hebreeuwse passages uitspreekt, in welke melodie je een tekst zingt en hoe je de kaarsen op vrijdagavond aansteekt tijdens sjabbat.

Ook een onderdeel van het abonnement: live unboxing-sessies. Dan komen bijvoorbeeld meerdere deelnemers via de livestream bij elkaar en kunnen ze vragen stellen aan Rookmaaker en anderen, of aan elkaar, om zo de ­gebruiken en rituelen verder toe te lichten.

Rookmaaker: “Het idee is dat je, als je het waardevol vindt, na een jaar zelf verder kunt. Je hebt dan de producten die nodig zijn, of weet in ieder geval waar je ze kunt ­kopen en hoe je ze moet gebruiken. En je hebt kennis over de rituelen. Je zou dan zelfstandig de volgende jaarcyclus kunnen vieren. Op een hoger spiritueel niveau, want je weet nu hoe je het zelf kunt vormgeven.”

Iemand die sowieso gebruik gaat maken van de box, is Jaïr de Paauw (39). Hij is Joods, maar heeft de traditie niet meegekregen. Wel voelt hij binding met het Jodendom. Wanneer hij andere Joden spreekt, is er meteen een connectie. De box ziet hij als een soort Jodendom voor dummies. “Het accentueert de leuke dingen, zoals lekker gezamenlijk eten, en je leert over de achtergrond van de tradities.”

Wanneer hij de afgelopen jaren bij Joodse vrienden en ­familie was, vierde hij de feestdagen mee. “Ik werd daarin meegenomen en vond dat best leuk, maar ik wist zo weinig van de achtergrond. Dus dit is een mooie kans om dat stapsgewijs te leren. De basis is er wel, maar die lege gaten mogen wel worden gevuld.”

Hij kijkt er daarnaast naar uit om dat samen met zijn ­gezin, hij heeft twee kinderen, te doen. “Het religieuze ­aspect spreekt me minder aan, maar het culturele lijkt me fantastisch. We gaan het gewoon uitproberen, en zien wel wat aanslaat.”

Laagdrempelig

Ook Anna Plakas (45) gaat een abonnement nemen op de box. Ze kwam er vorig jaar achter dat ze een Joodse overgrootmoeder heeft, en dus Joods is. Dat vermoedde ze al, en nu ze het zeker weet, wil ze er ook iets mee. “Zo’n box is voor mij een laagdrempelige manier om meer te weten te komen over het Jodendom en zijn tradities. Daarnaast vind ik het belangrijk dat de Joodse traditie blijft voort­bestaan, juist omdat die zo vaak is geprobeerd uit te roeien, zoals tijdens de Tweede Wereldoorlog.”

Dat is voor Bar-Pereg ook een van de redenen dat ze zich heeft aangemeld voor de box. “Het is niet dat ik nu van plan ben ineens regelmatig naar de synagoge te gaan, maar ik wil over voldoende kennis beschikken om mijn kinderen te vertellen over het Jodendom. Ik vind het een eng idee dat de verhalen rondom de Tweede Wereldoorlog verloren zouden gaan, omdat generaties ze niet overleveren aan elkaar. Ik vind dat ook mijn kinderen zich daarvan bewust moeten zijn.”

De boxen

Box 1: Sjabbat en havdala, de joodse rustdag en de overgang naar de nieuwe week.

Box 2: Rosj Hasjana en Jom Kipoer, Joods Nieuwjaar en Grote ­Verzoendag.

Box 3: Soekot en Simchat Tora, Loofhuttenfeest en Vreugde der Wet.

Box 4: Chanoeka en Poerim, Inwijdingsfeest en Lotenfeest.

Box 5: Pesach en Sjavoeot, Joods paasfeest en Wekenfeest.

Judaism in a Box is voorlopig een eenmalig project. De inschrijving loopt via www.ljgamsterdam.nl.

Erfpachttegoeden

In 2019 zijn 52 Joodse initiatieven geselecteerd voor een tegemoetkoming uit de Joodse erfpachttegoeden in Amsterdam. Ze zijn door de Commissie Joodse Erfpachttegoeden ­gekozen uit 125 aanvragen. Judaism in a Box is er daar één van.

Amsterdam stelt het geld eenmalig beschikbaar aan de Joodse gemeenschap als tegemoetkoming voor de geïnde erfpachtcanons in de oorlogsjaren. De meeste Joden zaten toen ondergedoken of in concentratiekampen. Slechts een kleine groep keerde terug. Individuele gedupeerden of hun families kregen eerder al de in de oorlog geïnde ­erfpachtboetes uitgekeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden