PlusAchtergrond

Hoe houd je een koor bij elkaar in tijden van corona?

Hoe houd je een koor bij elkaar in tijden van corona? Samen zingen via Zoom is niet te doen, maar met wat energie en creativiteit kan digitaal toch worden gerepeteerd.

Dirigent Maria van Nieukerken: ‘We missen de intimiteit en de verbondenheid.’Beeld Getty Images / Shutterstock

De muziek is met zorg gekozen: Les fleurs et les arbres van Camille Saint-Saëns, over de troost die de natuur kan ­geven in moeilijke tijden. Het is een nieuw werk in het ­repertoire, en in haar vakje op het scherm geeft dirigent Maria van Nieukerken uitleg aan het koor over de vocale hobbels op de weg. “Pas op voor sopraandweilen!” waarschuwt ze voor de langgerekte noten. Daarna wordt het lied gerepeteerd. Van Nieukerken speelt piano en zingt, meer dan vijftig koorleden zingen mee achter de computer, met de microfoon uit, ieder voor zich.

Hoe houd je een koor bij elkaar in tijden van corona? Dat was de vraag aan Van Nieukerken, dirigent van onder meer het kamerkoor PA’dam en Toonkunst Rotterdam, ­opgericht in 1829 en het oudste oratoriumkoor van het land. Door er veel energie in te steken, was het antwoord. “Er kan natuurlijk veel niet. We kunnen niet bij elkaar ­komen, we kunnen niet echt samen zingen, we kunnen niet optreden. We missen de intimiteit en de verbondenheid die we met elkaar voelen als we samen zingen. Dat is moeilijk voor een koor. Maar wat wel kan, dat doen we.”

Geen gelijke tred

Dat komt neer op breed digitaal aanbod via Zoom, Whats-App en YouTube. Een paar keer per week schuiven de ­leden van het oratoriumkoor aan voor een digitale repetitie. In de loop van de coronamaanden heeft Van Nieukerken daar een werkbare vorm voor ontwikkeld. “Samen zingen via Zoom gaat niet. Het is niet mogelijk om gelijke tred te houden. Dus speel ik op de piano en zingen de leden ­ieder voor zich thuis mee. We nemen het stuk samen door. Ik verzin van alles om het leuk te houden. De repetitie ­begint met stemoefeningen, maar we doen ook spelletjes.”

Beeld Getty Images / Shutterstock

Dat geldt voor de amateurs van het oratoriumkoor. Het kamerkoor PA’dam bestaat uit professionele musici, en dat is een heel ander verhaal, vertelt de dirigent. “Dat ligt helemaal stil sinds de afkondiging van de nieuwe maat­regelen. De komende weken stond onder meer het ­Requiem van Mozart op het programma, maar dat kon ook niet doorgaan. Dat was een drama voor het koor. Er moet plat gezegd ook gewoon brood op de plank komen. Dat lukt al niet met concerten voor dertig mensen, en nu helemaal niet.”

Voor de leden van Toonkunst Rotterdam weegt het sociale aspect zwaar. “We houden van elkaar,” zegt een van de leden tijdens de nazit van de digitale repetitie. “Dat je ­elkaar ziet, doet ook goed.” De band tussen de leden lijkt in de coronamaanden sterker te zijn geworden. Er waren al zakelijke apps voor de verschillende stemgroepen, maar daar is er nu ook een bijgekomen voor de categorie lief en leed. De oproep van de dirigent om met elkaar te bellen, viel in goede aarde. Een lid: “Ik heb nu contact met mensen die ik normaal nooit zou hebben aangesproken.”

Hoop op het voorjaar

Ongevraagd steken de leden de loftrompet over hun dirigent, die wordt omschreven als een onvermoeibare motor die de digitale repetities met verve leidt. Het is veelzeggend dat van de ruim honderd leden niemand de pijp aan Maarten heeft gegeven, ook al staan er geen concerten op het programma.

Een van de leden vertelt over het afblazen van de Mat­thäus-Passion in het voorjaar. “Dat was een mokerslag voor iedereen. Op het moment dat het concert had moeten ­beginnen, kregen we via de app een door haar gespeelde Franse suite van Bach opgestuurd. Dat is typisch Maria.”

Beeld Getty Images / Shutterstock

Wanneer en hoe er weer kan worden opgetreden, is ­onduidelijk. De hoop is gevestigd op het voorjaar. Tijdens de repetitie vertelt Van Nieukerken dat de programmacommissie een stemmig concert heeft samengesteld, met onder meer een Missa Brevis van Mozart, Unicornis Captivatur van de Noorse componist Ola Gjeilo en enkele spirituals. Daar gaat het koor zich de komende weken op storten, zegt de dirigent. “Zodat als het licht op groen gaat, we in korte tijd een concert kunnen geven.” Het koor kan niet wachten, gezien de vele duimen die omhoog gaan.

Dan is het tijd voor de vaste afsluiter van de repetitie: sing your own song. De beurt is aan René die heeft gekozen voor een op muziek gezet gedicht van Michail Lermontov. Hij zingt het zonder begeleiding, op zijn Russisch, met brede gebaren. Als het lied klaar is, wordt in alle vensters ­enthousiast geapplaudisseerd. Een voor een zetten de ­leden hun microfoon aan om de dappere zanger te overladen met complimenten. Van Nieukerken sluit zich aan in de lofzang en bedankt alle deelnemers voor hun aanwezigheid. “Neem een wijntje of een biertje.”

‘Thuis namen we onze partij op, zodat de dirigent ze later allemaal kon samenvoegen’

Een verademing. Eindelijk weer zingen, dachten de leden van het Pauluskoor Amstelveen in september. Hoewel ­dirigent Marcel Joosen de saamhorigheid warm hield met een muzikale nieuwsbrief, ervoeren velen het niet ­gezamenlijk kunnen zingen als een groot gemis.

Het Pauluskoor, dat rond de negentig leden telt, repeteerde vanaf september niet meer zoals gebruikelijk in de Paaskerk, maar in de Augustinuskerk. “De Paaskerk was te klein om de anderhalve meter afstand te kunnen naleven. In de grote Augustinuskerk lukte dat wel goed. We verdeelden het koor in twee groepen, die om de twee weken samen repeteren,” vertelt Mirjam Foekens-Reitsma (68), bestuurslid van het Pauluskoor.

Bovendien stelde het bestuur een protocol op met maatregelen waaraan iedereen zich diende te houden. Zo lag bij de ingang van de kerk een presentielijst, moesten koorleden de handen ontsmetten en ordelijk achter elkaar binnen lopen. Zingen deden zij alleen zittend, veelal zachter dan normaal gesproken. Na afloop blijven hangen of napraten was er niet bij.

Toen op 30 september negen leden van een Leids Koor besmet raakten, stopte het Pauluskoor weer met de repetities. “Volgens het koorprotocol mochten wij wel zingen, maar omdat wij hier in Amsterdam in het hoogste risicogebied zaten, maakten wij toch pas op de plaats. Nu de coronamaatregelen weer zijn aangescherpt, blijft dat in elk geval nog even zo. Natuurlijk hopen we dat samen repeteren op den duur weer mogelijk is, want het contact met elkaar is zeer wezenlijk. We zullen ons dan richten op het Weihnachtsoratorium in december 2021,” zegt Foekens-Reitsma.

Bas Gerwe, dirigent van Popkoor Prestige Amsterdam, heeft tijdens de eerste lockdown zijn uiterste best gedaan om de groep van ruim honderd koorleden bijeen te houden. “We repeteerden via zoomsessies en maakten het extra leuk door er een muziekquiz aan toe te voegen. In chatboxen konden de verschillende stemgroepen samen ­oefenen en kijken wat goed en slecht ging. Ik liet de koorleden hun partij zelf opnemen, waarvan ik later een geheel mixte met de online repetitievideo erbij.”

Na de zomer repeteerde Popkoor Prestige een aantal keer buiten bij een sportvereniging in Osdorp. In hun huidige repetitieruimte in de grote zaal van Mirror Centre mocht dat toen nog niet. “De laatste weken konden we daar wel weer terecht en zongen we met de bestaande groep twee uur achter elkaar. Een deel deed online mee, dus tot nu toe paste iedereen in de ruimte. Sinds de strengere maatregelen zijn we echter tijdelijk weer overgestapt op virtueel repeteren,” vertelt Gerwe.

Popkoor Noisy Voices repeteerde in het voorjaar via zoomsessies. Nicoline Heijtbrink (60) vond het fijn om op die manier contact te houden. “Het is anders, maar we konden hierdoor tóch zingen. We zijn daarnaast een Whats-Appgroep begonnen om gezellig met elkaar te kunnen praten.”

Ook koorlid Natasja van Bilsen (49) bewaart geen slechte herinneringen aan de digitale repetities: “Thuis namen we onze partij op, zodat de dirigent ze later allemaal kon samenvoegen. Het was echt een kippenvelmoment om de stemmen voor het eerst bij elkaar te horen.”

Na de zomer repeteerde Popkoor Noisy Voices aanvankelijk buiten. “Daarna zijn we op zoek gegaan naar een locatie binnen. De school waarin we dat oorspronkelijk deden, was vanwege de coronamaatregelen niet geschikt. Uiteindelijk bleken andere repetitieruimtes ook te klein of te lawaaiig te zijn. Onze zoektocht naar een goede plek is nu even gestaakt, want we repeteren noodgedwongen weer online. Een aantal mensen is vertrokken, omdat ze het op deze manier te onzeker vonden. We kunnen dus wel wat nieuwe koorleden gebruiken. Desondanks richten wij ons wél op een nieuw concert voor volgend jaar. Zo houden we perspectief.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden