PlusReportage

Hoe het Amsterdams Lyceum het eindexamengevoel toch levend houdt

De landelijke eindexamens zijn dan afgeblazen wegens corona, de schoolexamens konden deze maand wél doorgaan. Het Amsterdams Lyceum bootste de situatie van het centraal examen na en houdt de uitslag geheim tot woensdag. ‘Het gaat me niet om de cijfers, ik miste de alledaagse sfeer van school.’

Beeld Sinaya Wolfert

Een minuut of twintig voordat het schoolexamen aardrijkskunde begint, staan drie leerlingen bij de hoofdingang van Het Amsterdams Lyceum in Zuid. Op de buitenmuur hangt de tekst: ‘Let op. Houd 1,5 meter afstand’. En dat is precies wat het drietal doet: ze praten op gepaste afstand.

De school lijkt met de gespannen rood-witte linten wel een plaats delict. De linten markeren de route die de leerlingen moeten afleggen naar de gymzalen waar de examens plaatsvinden. Op de grond zijn met zilver- en geelkleurige tape strepen aangebracht, op anderhalve meter van elkaar. Bij de deur houdt een conciërge de binnenstromende leerlingen nauwgezet in de gaten. “Afstand, afstand,” sommeert hij streng.

Eindexamenkandidaten komen op gepaste afstand van elkaar de school binnen en desinfecteren hun handen.Beeld Sinaya Wolfert

De genomen veiligheidsmaatregelen zijn niet even op een achternamiddag bedacht. “We zijn weken bezig geweest hoe we in onze school de schoolexamens konden afnemen. Er is veelvuldig met de medezeggenschapsraad overlegd. Ouders zijn er ook blij mee, horen we. Online examen doen vonden we zelf maar niks,” zegt conrector Tom van Veen van Het Amsterdams Lyceum.

Op het journaal werd getoond hoe leerlingen, al ronddraaiend met de webcam van hun laptop moesten aantonen dat hun kamer leeg was. “Wij maakten al grapjes dat iemand, uit zicht van de camera, al ronddraaiend achter de rug van een leerling meeliep met een blaadje met de antwoorden,” zegt Van Veen.

Kans op besmetting

Leerling Noortje Bienfait (18) loopt met twee anderen als eerste naar binnen. Bij de balie van de conciërge staat een fles antibacteriële gel. Een van de leerlingen drukt de pomp in en wrijft haar handen ermee in. Het drietal loopt door naar de gymzaal, waar de tafels op flinke afstand van elkaar staan. Bienfait zoekt een plaatsje aan de kant. “Lekker rustig,” zegt ze. Bang om naar school te komen in deze tijd van het virus is ze niet. “Het speelt wel in je achterhoofd, maar het is niet anders dan naar de Albert Heijn gaan.”

Op de tafels liggen de examens en ­bronnenbladen omgekeerd klaar, en hoeven daardoor niet te worden uitgedeeld. Ook de Bosatlas ligt al op tafel. Hierdoor is de kans op besmetting minder. In de gymzaal aan de overkant gaat het volgens hetzelfde recept. De leerlingen die het aardrijkskunde-examen doen zijn over twee zalen verdeeld om de afstand van anderhalve meter te garanderen.

Hannah van Yperen (17) vindt het fijn om iedereen weer te zien op school. “Je zit maar in je eentje thuis de hele tijd. Dit lijkt op het normale leven,” zegt ze. “En het is fijn om te zien dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten.”

Thuis leren was moeilijker dan ze had gedacht. “De motivatie zakt snel weg. Als iedereen van de familie thuis is, is het ook druk. We zitten verspreid door het huis. Mijn ouders zijn psychologen en die moeten online met cliënten spreken. We zijn met z’n vijven en er zijn vier laptops. Dus het is vechten om de laptop. En dan is de wifi ook nog een ding.”

Het ergste vindt ze nog dat de tradities rond het eindexamen in het water vallen. De eindexamenreis naar Mallorca die altijd in mei plaatsvindt, gaat niet door. Van Yperen had de vliegtickets en het hotel al geboekt. De eindexamenstunt kan ook geen doorgang vinden en de traditionele eindexamenbarbecue en het volleybaltoernooi tegen de leraren zijn ook ­afgeblazen.

“Nu de school dit examen op deze manier in de gymzaal doet, lijkt het alsof we het toch samen afsluiten,” zegt ze.

Beeld Sinaya Wolfert

Ella Koning (18) heeft een plek in het midden van de zaal. Ze heeft een dag gehuild toen ze hoorde dat het eindexamen niet doorging. “Het hoort er toch bij. Het is een ervaring, die laatste schooldag met z’n allen.”

Dat de cijfers van de schoolexamens nu bepalen of een leerling is gezakt of geslaagd, vindt Koning prima. “Ik sta er goed voor. Het gaat me niet om de cijfers. Ik miste die alledaagse sfeer van school,” zegt Koning.

En dan is het zover. Het is 11.25 uur en aardrijkskundeleraar Laurens Vollenbronck kondigt aan dat het examen gaat beginnen. Iedere leerling moet checken of de juiste bladen op tafel liggen. Twee ­jongens wippen nog net op tijd naar binnen. “Ik wens jullie veel succes met het laatste aardrijkskunde-examen,” zegt de leraar. In de gymzaal valt een stilte.

Geslaagd ofzo

heb ik daar al die jaren
naartoe geleefd
naartoe geblokt
naartoe geleerd
naartoe geknokt

heb ik daar al die tijd
naartoe gezwoegd
naartoe getwijfeld
naartoe gestampt
naartoe gespijbeld

heb ik daar al die jaren
naartoe geruzied
naartoe gefaked
naartoe gestruikeld
naartoe gefeest

ik wilde ook samen stressen
samen herkansen
samen troosten

ik wilde ook samen janken
samen dansen
samen proosten

niet in maart in m’n eentje
maar in mei met z’n allen

niet in maart met een sisser
maar in mei met een knaller

— Merel Morre

De boel flessen

Het Amsterdams Lyceum heeft 147 eindexamenleerlingen en besloot na de beslissing van het ministerie de situatie van het eindexamen zoveel mogelijk na te bootsen. “Een jonge collega van natuurkunde vond het afnemen van een toets op afstand niet realistisch. De leerlingen zijn digitaal zo bekwaam,” zegt Van Veen.

Het verkleinen van de kans op fraude is niet de enige reden dat de school heeft gekozen voor examens op school. “Wij ­vertrouwen erop dat onze leerlingen ook online hun examens keurig zouden doen, op misschien twee leerlingen na die de boel zullen flessen,” zegt Van Veen.

Een andere aanleiding is dat de 6 vwo-leerlingen het gevoel missen van eindexamen doen. “Hun middelbareschooltijd is plotseling afgelopen zonder dat ze het wisten. Ze missen die saamhorigheid van het doen van eindexamen. Niet alleen van de medeleerlingen op school, maar ook uit de rest van het land. Daarom nemen we het schoolexamen nu af in de gymzaal. Om ze toch het eindexamengevoel te geven. Er zit wel veel spanning bij de eindexamens, maar ook romantiek.”

“Sommige leerlingen kwamen naar ons toe om te vragen of we ze toch willen bellen als de uitslag er is,” zegt Van Veen. De school sluit daarom ‘magister’ af – een onlineprogramma waarbij de leerling zijn cijfers kan inzien. “We houden de cijfers van dit laatste schoolexamen geheim en bellen de leerlingen woensdag 22 april om te vertellen of ze geslaagd zijn. Zo houden we de spanning erin.”

De 1093 leerlingen tellende school neemt de schoolexamens op deze manier alleen af bij de eindexamenkandidaten. Bij de eerste tot en met de vijfde klas wordt op afstand getoetst. “We geven onze 6 vwo’ers straks een diploma. Ik wil ervoor instaan dat het een volwaardig diploma is, gelijk aan dat van andere jaren,” zegt Van Veen.

De linten leiden ook naar een gang met vijf lokalen en de kantine waar vier leerlingen zich over het schoolexamen aardrijkskunde buigen. “Zij zitten daar omdat zij zelf een risicogroep vormen, vanwege astma bijvoorbeeld, of omdat hun ouders een risicogroep vormen.”

Eén leerling zit alleen in een klas. “Zij vindt het heel eng. Haar moeder is kwetsbaar en ze wil graag alleen zitten.”

Nog vóór 12.30 uur komt de eerste leerling, Wessel Verbeek (18), uit de gymzaal. “Het was makkelijk,” zegt hij. “Heerlijk, nu anderhalf jaar tussenjaar. Ik ga werken en sparen om te reizen.”

Het boekje van de schrijver Ionesco voor het vak Frans dat hij nog moest lezen, laat hij zitten. Evenals de opdracht die hij erover moest schrijven. “Ik sta voor alle vakken zevens. Dat boekje telt zo weinig mee, hooguit drie procent. Dat gaat mijn cijfer toch niet veranderen.”

Ook andere leerlingen komen intussen naar buiten. “Ging het goed?” vraagt iemand. De onderhoudsmedewerker van de school die de voorbijtrekkende horde aanschouwt, geeft het antwoord. “Volgens mij zijn jullie al geslaagd. Jullie zien er slim uit.”

Bij de uitgang vormen zich groepen leerlingen om het examen te bespreken. Maar conciërge Dylan is onverbiddelijk. “Jongens, jullie mogen hier niet in zulke groepen blijven staan. Jullie moeten naar huis.”

Na elk examen trekt een groep schoonmakers, gewapend met schoonmaakmiddelen, de gymzaal in om alle tafels schoon te maken. De deurkrukken en toiletten worden ook onder handen genomen. Alle papieren, ook de niet gebruikte, gaan de prullenbak in. “We kiezen nu even voor veiligheid en niet voor duurzaamheid,” zegt Van Veen.

De examens gaan in grote enveloppen en worden naar de desbetreffende docenten gebracht.

Op deze manier had de school toch net zo goed het eindexamen kunnen doen? “Dat had voor ons gekund. Maar het ministerie besloot al vroeg duidelijkheid te geven en blies de eindexamens af. Ik begrijp dat wel. Bovendien is het voor scholengemeenschappen met mavo, havo en vwo, en dus veel meer eindexamenleerlingen, een stuk moeilijker de eindexamens te organiseren.”

Gymlerares mevrouw de Ruijter surveilleert in de gang tussen de twee grootste examenzalen van het Amsterdams Lyceum.Beeld Sinaya Wolfert

Zware bel

Sommige leerlingen klaagden dat het eindexamen niet doorging. “Dat zijn bijvoorbeeld de leerlingen die er slecht voor staan en met het eindexamen even een sprint nemen om hun gemiddelde op te trekken. Anderen zijn weer blij omdat ze slecht zijn in het onderdeel tekstverklaren bij de vreemde talen. Eén leerling was juist goed in tekstverklaren en zei: ‘Ik had erop gerekend dat ik met het centraal examen mijn vakken Duits en Engels naar een zes zou tillen.’ Maar bij de meeste leerlingen hangt de vlag er goed bij. Ik heb het even gecheckt.”

Het Amsterdams Lyceum is een school van tradities. Een van de tradities is de uitreiking van de diploma’s in de aula waar de namen van eindexamenleerlingen van ver voor de oorlog op de zuilen zijn aangebracht. De geslaagden lopen, terwijl de zware bel in de aula klinkt, in een lange rij, met de rector voorop, langs de rijen ouders om plaats te nemen op de voorste rijen. Over iedere leerling wordt een persoonlijk verhaal verteld.

“Onze diploma-uitreiking is een heel groot ding. We hopen stilletjes het te kunnen doen eind juni. En als het niet kan, verzinnen we iets. Wellicht op afstand van elkaar, in kleinere groepjes leerlingen of met minder familieleden. Gelukkig is juni nog verder weg.” 

Er wordt ook rekening gehouden met leerlingen van ouders in vitale beroepen. Zij zitten apart in een lokaal of op de gang.Beeld Sinaya Wolfert

Afgelast

De centrale eindexamens gaan dit jaar niet door, liet minister Slob van Onderwijs 24 maart weten. De middelbare scholen mochten wel de schoolexamens afnemen en moeten op basis van de cijfers van de schoolexamens bepalen of leerlingen gezakt of geslaagd zijn. Die examens bepalen normaal gesproken de helft van het eindcijfer.

De tachtig middelbare scholen in Amsterdam, met een kleine 7000 eindexamenleerlingen, losten het afnemen van de laatste schoolexamens op verschillende manieren op. Sommige scholen lieten de leerlingen naar school komen om het examen te doen, andere bekeken of ze een deel van de examens online konden doen, via een mondeling of met een schrijfopdracht. Scholen die de examenleerlingen naar school lieten komen, moesten zich strikt ­houden aan de RIVM-maatregelen.

Uma Kos (17): ‘Het geeft een onwerkelijk gevoel; alles eromheen mis je’

“Mijn vader riep vorige maand: ‘De eindexamens gaan niet door.’ Ik dacht meteen: wow, dat is sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer gebeurd. Op school staan nu strepen op de vloer, zijn linten gespannen en hangen posters met ‘1,5 meter afstand’. Zo bizar. Waar ben ik in beland, dacht ik de eerste keer. Het geeft een onwerkelijk gevoel. Ik heb mijn normale laatste schooldag gehad, en dat wist ik toen niet eens. Op Instagram las ik een gedicht over samen stressen, samen examens doen en samen proosten. De hele ervaring waar je doorheen gaat, maak je niet mee. Je werkt er zes jaar naartoe en mist nu een belangrijke afsluiting van deze periode. Alles eromheen mis je. We kunnen het niet samen ­vieren en kunnen niet langsgaan bij de leraren thuis als we geslaagd zijn. Mijn moeder zei: ‘Sommige mensen dromen nog over hun eindexamen. Jullie gaan straks dromen dat je het alsnog moet doen.’”

Uma Kos.Beeld Sinaya Wolfert

Tom Vlak (18) en August Rühl (18): ‘Deze school was zeven jaar mijn thuis’

Vlak: “Alleen thuiszitten, in quarantaine, is een beknellend gevoel. Mijn laatste les was een online wiskundeles. Eindigt school dan zo? Het is fijn om nu even op school te zijn. Even lekker naar school fietsen met oordoppen in je oren en met je vrienden praten.

Ik vind het jammer dat het zo gelopen is. Dit was zeven jaar mijn thuis. Ik was er mezelf en maakte er vrienden. Jammer dat we deze perio­de zo moeten afsluiten. Een gedicht op Instagram geeft mooi weer hoe het voelt: heb ik daar al die tijd naartoe gezwoegd/ naartoe getwijfeld/ naartoe gestampt/ naartoe gespijbeld/

“Vooral gespijbeld,” zegt Vlak lachend tegen lotgenoot en vriend August Rühl.

Rühl: “Het collectieve gevoel van examen doen, dat mis je. Ik ben blij dat onze school het nu zo doet. Als je iedereen in de gymzaal hoort zuchten, denk je: ik ben niet de enige.

En natuurlijk missen we de rituelen na het examen. Maar we gaan echt wel iets spannends bedenken. Waarschijnlijk wordt dat begin september. Wat, dat bedenken we nog wel.”

Samen trekken ze na het examen aardrijkskunde naar het Vondelpark. Nog even samen relaxen en napraten. Al is het niet met de hele vriendengroep, maar met z’n tweeën.

August Rühl.Beeld Sinaya Wolfert
Tom Vlak.Beeld Sinaya Wolfert
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden