PlusAchtergrond

Hoe 8000 vliegtuigplaatjes een encyclopedie van 4 kilo werden

Bob Dros (74) verzamelt al bijna zijn hele leven vliegtuigplaatjes. Zijn collectie is nu vereeuwigd in een lijvige encyclopedie. ‘Een historisch document.’

Bob Dros toont enkele levensechte illustraties. ‘Voor zeldzame exemplaren ben je zo 60 tot 80 dollar kwijt.’Beeld Nosh Neneh

Zodra zijn vader een nieuw pakje Croydonsigaretten uit zijn jaszak viste, begon de jonge Bob Dros te glunderen. Feilloos herkende hij de groene verpakking, met de sierlijke rode letters en het gouden kroontje erboven. In dat doosje school een verrassing. Magisch was het ­moment dat hij het plakkertje lospeuterde en het vliegtuigplaatje eruit schudde. “Je wist nooit wat erin zat en of je het al had,” vertelt Bob Dros.

Op zijn achtste was hij al in de ban van vliegtuigen. Met zijn hoofd in zijn nek volgde hij de Neptunes, de patrouillevliegtuigen van de Marine Luchtvaartdienst, die vanaf 1954 heel laag kwamen overvliegen. “Je kon de mensen in de cockpit zien zitten. Prachtig vond ik dat.”

Dros groeide op in Den Hoorn op Texel, waar zijn vader en moeder een bakkerszaak hadden. Toen hij in 1953 met zijn vader naar de feestelijke opening van vliegveld

De Vlijt op Texel ging kijken, raakte hij bezeten van vliegtuigen. “Mijn vader rookte eigenlijk Lexingtonsigaretten, maar stapte over op Croydon om mij de vliegtuigplaatjes te kunnen geven. Hij moet zich te pletter hebben gerookt, want in één album zaten 64 plaatjes. Ik heb er drie compleet.”

Op tafel in zijn huis in Amsterdam-Zuidoost ligt het bijna vier kilo zware resultaat van wat ooit begon als een jongenshobby: de Encyclopedia of the World’s Avation Cigarette and Trade Cards, 768 pagina’s dik. Het imposante, Engelstalige boek bevat meer dan 8000 afbeeldingen van vliegtuigen uit 44 landen.

Ontroering

In de loop der jaren breidde Dros zijn verzameling steeds verder uit. Luchtvaartplaatjes werden niet alleen bij pakjes sigaretten verstrekt, maar ook bij producten als margarine, pepermunt, zeep, chocola, snoepgoed of kauwgum. “Er was dus nog ontzettend veel te vinden. Mijn verzamelwoede heeft wel een tijdje stil gelegen, toen ik me meer voor muziek ging interesseren. Ik werd drummer van de bluesband Barrelhouse, waar ik nog steeds in speel. Met een vriend, die ik al sinds mijn zestiende ken, heb ik het verzamelen op latere leeftijd weer opgepakt. De afgelopen jaren belden we vrijwel dagelijks over wat we nu weer voor interessants op Ebay of elders hadden gevonden.”

Terwijl Dros over zijn verzameling vertelt, grijpt hij het loodzware boek steeds weer met beide handen van tafel. De ene keer liefkozend (“Mooi hè, met dat leeslint erin”), de andere keer gretig (“Wacht, ik zoek het op!”). Koortsachtig glijdt zijn vinger langs de namen in het pagina’s vullende register. Hij stopt bij de S: “Spauldingplaatjes. Bloedjezeldzaam. Ze kwamen met Amerikaans brood dat net als beschuit werd verpakt. Bovenop was het dichtgemaakt met een zeskantige plakker waarop een vliegtuig stond. Die plaatjes zaten behoorlijk vast, waardoor ze vaak scheurden als jongetjes ze eraf haalden. Maar er zijn ook onbeschadigde exemplaren te vinden. Voor zulke zeldzame plaatjes ben je zo 60 tot 80 dollar per plaatje kwijt, maar ik wist ze voor minder te krijgen. Een paar keer ben ik tot het gaatje gegaan, omdat ik iets écht wilde hebben.”

Hij bladert verder. Russische postzegels met militaire vliegtuigen komen voorbij. Levensechte afbeeldingen, sierlijke plaatjes met jugendstillijstjes of juist felgekleurde. “Ach, plaatjes kun je het eigenlijk niet eens noemen, het zijn meer schilderijen,” verzucht hij. “Luchtvaart­artwork is het. Elke serie heeft zijn eigen stijl. De afbeeldingen laten niet alleen het ambacht van de luchtvaartschilder zien, maar ook verschillende druk- en grafische technieken.”

De meeste illustratoren en schilders bleven anoniem, maar Dros wist een aantal te achterhalen en gaf ze een gezicht. In het boek vertelt hij meer over hun levensloop. “De zes die ik gevonden heb, zijn meteen ook de tekenaars die mij als jongetje het meest raakten. Een mooi vliegtuigplaatje kon mij echt ontroeren.”

Zo ontmoette Dros in 2004 de inmiddels overleden reclameontwerper Meindert Jan Compaan. “Hij heeft me verteld hoe hij de tekeningen vervaardigde. Het waren geen ingekleurde foto’s van vliegtuigen, zoals veel mensen dachten. Hij trok de vliegtuigen over en kleurde ze vervolgens opnieuw in.”

Dros deed jarenlang research om het verhaal achter elk plaatje te ontdekken. “Het is daardoor ook een historisch document dat de ontwikkeling van de luchtvaart laat zien. De eerste pagina’s van de encyclopedie tonen bijvoorbeeld plaatjes van een chocoladefabrikant uit 1897, waarop gebeurtenissen in het jaar 2000 worden voorspeld. Je ziet mensen met vleugels zweven, want vliegtuigen waren er nog niet. En een tekening van een langwerpige ballon met passagiers. Die leek al en beetje op een Jumbo Jet.”

Liefhebbers en estheten

Boven in zijn hobbykamer bewaart Dros zijn vergeelde ­albums met de originele plaatjes. “Heftig hier, hoor,” waarschuwt hij, als hij voorgaat in het schemerige vertrek. Het staat tot de nok toe vol met luchtvaartboeken, schaalmodellen en dozen met bijzondere vondsten. De uitgebreide luchtvaartbibliotheek is belangrijk voor zijn werk. Dros is professioneel modelbouwer van perspex vliegtuigen, die hij verkoopt via zijn bedrijf Bel-Air Models.

Al rond de eeuwwisseling speelde Dros met de gedachte om zijn vliegtuigplaatjes samen te brengen in één boek. “In 2003 heb ik eerst het boekje The Wright Flyers samengesteld, ter gelegenheid van 100 jaar luchtvaart. Daarin stonden tachtig plaatjes van Wrightvliegtuigen.”

In 2013 vond hij een uitgever die warmliep voor zijn idee om het groter aan te pakken. “Frank Venus van uitgeverij Geromy durfde het risico aan en gaf het boek uit in een oplage van 350 stuks.” Het wordt volgens Dros vooral gekocht door verzamelaars, luchtvaartliefhebbers, historici en estheten, die ­vallen voor de vormgeving.”

Hij is blij dat zijn verzameling nu voorgoed is vastgelegd. “Het was een hele bevalling, maar de inspanning waard. Met verzamelen ben ik voorlopig even gestopt. De encyclopedie bevat negentig procent van alle vliegtuigplaatjes die er te vinden zijn. Helemaal volledig is hij dus niet. Ik ben bang dat ik erg teleurgesteld raak als ik nu toch nog een heel mooi, zeldzaam plaatje tegenkom en moet vaststellen dat het niet in het boek staat!”

Bob Dros: Encyclopedia of the World’s Avation Cigarette and Trade Cards. Uitgeverij Geromy, €139. Online te koop, en bij Boekhandel Venstra in Amstelveen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden