PlusInterview

Hij behandelde 2000 mensen bij Jellinek: ‘Verslaafden? Ze zijn ‘in herstel’’

Ruim tweeduizend mensen hielp hij bij hun verslaving aan drank, drugs, porno en gokken. Nu gaat Bani da Lima (65), hoofd-behandelaar bij Jellinek, met pensioen. ‘Ik verdraag lastig de pijn en het verdriet.’

Bani da Lima Beeld © Jitske Schols
Bani da LimaBeeld © Jitske Schols

Sinds bekend is geworden dat hij dit jaar na veertien jaar zijn functie neerlegt, regent het berichtjes van oud-cliënten, zegt de voorlichter van verslavingskliniek Jellinek. Daarin vertellen ze hoe dankbaar ze Da Lima zijn, welke uitspraken van hem ze altijd hebben onthouden, hoe zijn wijze lessen hen nog steeds helpen om weer een betekenisvol bestaan te leiden.

Bani da Lima glimlacht.

Bent u vereerd?

“Het is mooi, maar ik wil het liever niet over mij persoonlijk hebben.”

Zo’n vijftien jaar geleden bent u ­gevraagd om een nieuwe vorm toe te voegen aan de verslavingszorg. U haalde de Minnesotabehandelmethode naar Nederland.

“Elders op de wereld waren al mogelijkheden om deze behandeling te ondergaan. Nederlanders met een verslaving vlogen ervoor naar Zuid-Afrika en Schotland.”

Hoe werkt die methode?

“De behandeling hanteert dezelfde uitgangspunten als de zogeheten 12-stappenzelfhulpgroepen. Daarvan is de AA, de Anonieme Alcoholisten, misschien wel het bekendst. In de ­behandeling leer je je verslaving ­erkennen en accepteren, en krijg je handvatten aangereikt om je isolement – vaak veroorzaakt door schaamte- en schuldgevoel – te doorbreken.”

“Tijdens en na de Minnesotabehandeling bouw je een netwerk op van mensen die je begrijpen, omdat zij in hetzelfde schuitje zitten of hebben gezeten als jij. Verbondenheid met mensen die een leven ‘in herstel’ leiden, zoals wij dat noemen, geeft je kracht om zelf ook te herstellen van je verslaving. Spirituele waarden als respect, eerlijkheid, openheid en verbondenheid zijn heel belangrijk bij het besluit om te stoppen met middelengebruik.”

U heeft het over ‘mensen in herstel’.

“In de volksmond klinkt al gauw het woord ‘verslaafde’. Wij zien onze cliënten op de eerste plaats als mens; personen met een specifieke kwetsbaarheid. Als het woord verslaving al moet vallen, spreken we liever over ‘iemand met een verslaving’ dan over ‘een verslaafde’. Je bent namelijk zo veel meer dan die verslaving alleen.”

U heeft een opleiding van een jaar gehad aan de Amerikaanse Hazelden Betty Ford-kliniek. Daar werden lange tijd alleen mensen opgeleid die zelf een verleden met verslaving hadden.

“Dat idee hebben ze losgelaten. Nu gaat het erom dat een behandelaar geschoold moet zijn. Je moet de taal van herstel spreken, zoals wij dat noemen – dat is het belangrijkst. De meeste behandelaars in de Jellinek hebben geen verslavingsachtergrond.”

U heeft zelf wel geleden onder een verslaving.

“Ik heb ervaring met herstel. Ik schaam me nergens voor, maar voor mijn werk doet het er niet toe. Ik ben een professional. Dat is belangrijker dan mijn herstelachtergrond. Aan een arts vraag je ook niet: heeft u zelf diabetes of een gebroken been? Hij of zij weet wat er moet gebeuren – daar gaat het om.”

Voordat u aan deze baan begon, was u verandermanager. Waarom bent u dit werk doen?

“Bij mensen in herstel zie je vaak de behoefte ontstaan om anderen te helpen. Zij hebben het een tijd in hun leven erg moeilijk gehad, en zij ervaren op een gegeven moment weer hoe mooi het leven kan zijn als je andere keuzes maakt. Hoe gelukkig je kunt zijn, hoe gezond. Hoe ontzettend fijn het is als je goede relaties hebt met je partner, je familie en, misschien wel in de eerste plaats: met jezelf. Daar zijn ze zo enthousiast over dat ze dat andere mensen ook gunnen. Dat was bij mij ook het geval.”

Het lijkt me heel goed dat je weet waarover je praat als je in de verslavingszorg werkt?

“Zo’n geschiedenis kan ook een trigger en een valkuil zijn.”

Kunt u dat uitleggen?

“Een behandelaar moet heel goed luisteren naar zijn of haar cliënt; je moet degene die tegenover je zit daadwerkelijk horen en begrijpen. En niet je eigen ervaringen als uitgangspunt nemen.”

Wat heeft een goede behandelaar volgens u in huis?

“Het is iemand die compassie heeft en empathisch is. Die eigenschappen moeten authentiek zijn, dat moet in je natuur zitten. Verder is het belangrijk dat je jezelf goed kent. Wat maakt een bepaalde cliënt bij jou los? Wat zijn jouw eigen blokkades?”

Wat is uw blokkade?

“Ik vind het zelfs na al die jaren lastig om de pijn en het verdriet van een cliënt te verdragen. Mijn eerste neiging is om oplossingen aan te dragen. Daar heeft niemand iets aan. Het is van belang dat ik diegene echt hoor en daadwerkelijk begrijp. Dat ik oprecht verbinding maak.”

Wat doet verslaving met een mens?

“Alle mensen met een actieve verslaving zijn eenzaam. Het maakt niet uit of ze coke snuiven, ghb nemen, eindeloos gamen of te veel drinken. En ook niet of ze zich in gezelschap ­bevinden. De kern is: ze ervaren eenzaamheid. Dat komt doordat ze ­anderen niet durven vertellen hoe het echt met hen is; hoe bang ze zijn, of hoe verdrietig of hoe boos. Ze durven dat ook niet aan zichzelf te ­bekennen. Ze denken dat ze allerlei middelen nodig te hebben om het ­leven aan te kunnen.”

En dan wordt die fles of dat lijntje je beste vriend.

“Dat kan een fles zijn, of een lijntje. Maar als je aanleg hebt, kan verslaving zich op allerlei manieren uiten. Drie keer in de week een uurtje sporten is goed. Het wordt een ander verhaal als het zeven dagen per week twee uur moet omdat je je anders geen raad weet met jezelf. Als je structureel dingen doet om lastige emoties niet te hoeven voelen, en niet meer kunt kiezen of je je overgeeft aan zaken die je daarvan afleiden, moet je leren onder ogen te zien dat er meer aan de hand is. Om vervolgens gezonde keuzes te kunnen maken.”

Want voor je het weet lig je met al je bezittingen in twee plastic tassen op een bankje in het park.

“Dat is het stereotype: mensen met een verslaving eindigen dakloos ­onder een brug. Maar de meesten hebben een baan, een gezin, vrienden, en leiden een op het eerste gezicht prima leven. Het zijn mensen als u en ik.”

Een verslaving is hardnekkig; er voorgoed vanaf raken is moeilijk.

“Je kunt echt herstellen, en daarna een heel mooi, gezond en waardevol leven leiden mét die kwetsbaarheid. Wereldwijd leveren miljoenen mensen het bewijs door deel te nemen aan 12-stappenzelfhulpprogramma’s.”

Bent u een optimist?

“Ik vind het jammer dat niet vaker wordt stilgestaan bij de moed die duizenden mensen opbrengen om iets aan hun probleem te doen. We zouden de succesverhalen veel meer aandacht moeten geven. Het allerbelangrijkste is dat mensen met een verslaving weer hoop krijgen, dat ze durven geloven dat het anders kan. En dat ze weten dat ze kunnen rekenen op mensen die hen helpen.”

U heeft alcoholmisbruik een groot, onderschat probleem in onze maatschappij genoemd.

“Wij hebben een opvallende relatie met alcohol. Op mooie ogenblikken, bij droevige gebeurtenissen; er lijkt altijd een goede reden om het glas te heffen. Ik heb bij een talkshow iemand een boek over verslaving zien promoten aan een tafel vol wijnglazen. Stel dat je die glazen zou vervangen door joints of lijntjes coke. Dan zou de maatschappelijke verontwaardiging enorm zijn. Terecht.” 

Minnesotamethode

Ongeveer een derde van de mensen die aan een verslavingsbehandeling ­beginnen, is na een jaar nog clean, of heeft weer controle over haar of zijn leven. Na een Minnesotabehandeling, en vooral als mensen naar de groepsbijeenkomsten blijven komen, ligt dat percentage met 40 tot 45 aanmerkelijk hoger. Als mensen dat drie jaar volhouden, stijgt het succespercentage naar 80 tot 90. Zorgverzekeraars vergoeden de behandeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden