Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Het rampjaar van Gustav Mahler

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

De mooiste symfonie van Gustav Mahler is eigenlijk geen symfonie, maar een zesdelige orkestrale liedcyclus. Dat de zeer bijgelovige Mahler het stuk ‘symfonie’ noemde, zonder nummer, was alleen maar om het noodlot te slim af te zijn. Het was zijn negende. En op negende symfonieën lag een vloek, want sinds Beethoven was geen componist er meer in geslaagd negen symfonieën te voltooien, dacht Mahler, en dus moest er een list worden verzonnen.

Na zijn Achtste symfonie, die hij in 1906 had gecomponeerd, zou hij het jaar daarna eerst Das Lied von der Erde schrijven en pas dan aan zijn Negende beginnen, die dan eigenlijk zijn Tiende was. Het fatum gefopt.

Maar zo ging het niet. Het noodlot klopte in 1907 driemaal luid op zijn deur. Dat jaar moest hij na aanhoudende antisemitische smerigheid vertrekken als dirigent van de Weense Hofopera, en nog veel erger, zijn oudste dochter Maria, liefkozend Putzi genoemd, stierf op haar vijftiende aan difterie. Alsof het allemaal nog niet rampzalig genoeg was, werd bij Mahler dat jaar ook nog een aangeboren hartkwaal geconstateerd, waaraan hij in 1911 zou overlijden.

Het enige wat de componist nog restte, was al die zwartheid te sublimeren in zijn muziek. Zijn oog viel op oude Chinese gedichten, in het Duits vertaald door Hans Bethge, waarin verdriet, eenzaamheid, maar ook jeugd, schoonheid en uiteindelijk het onvermijdelijke afscheid van alles werd bezongen.

Hij liet de teksten zingen door een tenor en een alt (of een bariton) en schiep voor hen en het orkest muziek met een grote begeesterende en ontroerende kracht. Met name het slotdeel, Der Abschied, is volkomen verpletterend.

Droevig is dat Mahler het stuk zelf nooit heeft kunnen horen, net als zijn Negende symfonie. Das Lied von der Erde ging pas zes maanden na zijn dood in première. Bruno Walter was de dirigent.

Das Lied von der Erde van Mahler door het Orchestre des Champs-Elysées o.l.v. Philippe Herreweghe, m.m.v. Magdalena Kožená (mezzosopraan) en Andrew Staples (tenor), 10 mei, Concertgebouw, 20.15 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden