PlusReportage

Het einde was plots daar: afscheid van Café De Omval

‘Wim Zuurstof’ en ‘Oude Wim’ zullen een nieuwe huiskamer moeten zoeken. Na 82 jaar sluit Café De Omval. Het laatste sateetje, het laatste fluitje Amstel. Misschien kunnen het krijtbord en de lege Chocomelkratten naar het museum.

Beeld Marjolein van Damme

Bij de opening anno 1938 moet Café De Omval een uitspanning zijn geweest van de klassieke soort: gelegen aan het water, aan de boorden van de stad, pontje over de Weespertrekvaart voor de deur.

Op de tap: Amstelbier. Al het andere en omringende mogen zijn veranderd, in De Omval werd tot afgelopen week nog altijd Amstel getapt.

Veel gevoel voor nostalgie hoeft een mens niet te hebben om de tragiek van de ondergang van Café De Omval, Weesperzijde 250, te doorzien. Elke oevermeter van de noordelijkwestelijke Weespertrekvaart is bezet door hippe hoogbouw en chique stadsvilla’s, maar één driehoekig cafeetje bleef dapper weerstand bieden aan de gentrificatie – al verschenen er wel roze gin-tonics op de krijtbordjes, en bij hoge uitzondering op tafel. Toen was het einde plots daar: Café De Omval zou op vrijdag 30 oktober aanstaande voor het laatst de krakkemikkige voordeur ­sluiten, maar het doek viel – pats-boem – op 14 oktober.

Ho even, wie zei daar driehoekig cafeetje? Alfred van Antwerpen (53), sedert 2008 bedrijfsleider van Café De Omval, zegt: “Nee hoor, dat denken de mensen maar, omdat we op een driehoekig punt staan. Het gebouw van De Omval is zo vierkant als wat.”

Op een broeierige woensdagmiddag midden augustus ziet Van Antwerpen de verre toekomst van Café De Omval weliswaar somber in, maar van het nabije ontij dat hem een paar weken later zal overvallen, heeft hij bepaald geen weet.

Amstel op de tap.Beeld Marjolein van Damme

Ook vandaag komen kantoorklerken en buurtbewoners gemoedereerd aansloffen voor een Aperol Spritz of een glaasje IJwit; rust is troef. Men kijkt eens wat uit over de langgerekte Weespertrekvaart, men bestelt eens een bitterballetje, kaasstengeltje of minifrikadelletje, men zucht eens diep, jaagt de brand in een mooie sigaar en neemt nog een slok. Het is van een landerigheid die in de betonnen jungle aan deze vaarten zelden nog wordt aangetroffen. Van Antwerpen: “Het gaat er gemoedelijk aan toe, ook de saté is nog hetzelfde als vijf jaar geleden. Ik jaag niet al te hard op omzet, dat past hier niet.”

‘Wim Zuurstof’ (53), de stamgast aan de bar met draagbaar zuurstofapparaat die eveneens bekendstaat als ‘Wim Vergaderaar’ en als ‘Jonge Wim’, doch volgens zijn paspoort Willem Coninck Liefsting geheten, reageert licht verschrikt. Nadat hem is gevraagd naar de eventuele sluiting, merkt hij op: “Wat dan, in plaats van dit? Nog maar weer een George? Waar moeten we heen? Het is een ramp voor ons, maar ook voor de buurt. Het is toch je huis­kamer, hè.”

Beeld Marjolein van Damme

Silhouet

Dik een maand later is de kogel door de kerk. Van Antwerpen vertelt dat 30 oktober de laatste dag van het café zal zijn. (Hij weet dan nog niet dat 14 oktober de laatste dag zal zijn vanwege nieuwe coronamaatregelen. Die maakten het nakende einde weliswaar abrupter en dramatischer, maar nauwelijks onverwachter.)

“De Omval wordt al met sloop bedreigd sinds 2006. Volgens mij wilden de eigenaren van De Omval B.V., van het café dus, het afbreken en weer opbouwen.” De veronderstelling van Van Antwerpen wordt bevestigd door een van de drie eigenaren van de B.V., Hans van Middelkoop (74): “We hebben aangeboden om het pand te herbouwen en het silhouet te behouden. Maar de gemeente wil een project­ontwikkelaar die alles in dit gebied ineens aanpakt. Dat was ons iets te veel van het goede.” Pand en grond zijn al jaren eigendom van de gemeente.

Van Antwerpen runt het café sinds 2008 met onder meer de hulp van barman Siem Jansen (26), die een breed armgebaar richting het water maakt terwijl er net een scheepje langs tuft en dan zegt: “Dit is toch precies zoals het moet zijn, iets echts. Ik heb tien jaar lang boven dit café gewoond, in mijn studententijd, het is een fantastische plek. Nu heb ik eieren voor mijn geld gekozen, want ik wil niet wakker worden vanwege een sloopkogel door mijn raam. Maar dit is toch te authentiek, te mooi om neer te halen?”

Uiteraard klopte er het afgelopen halfjaar ook een heel ander probleem aan de poorten van Café De Omval. De bedrijfs­leider: “Alle kantoren zijn leeg, vanwege de je-weet-wel, dus ze komen niet lunchen, niet borrelen, niks. De partijtjes die de mensen hier in de weekeinden gaven, vaak toch zestig tot tachtig man? Opgedroogd. De vraag werd ineens: hebben de eigenaren nog wel zin om door te gaan tot het ­bittere eind? Ze hadden al gedoe met de gemeente, en toen kwam dit erbovenop.”

Een portie vlammetjes met chilisaus wordt door Siem richting terras gedragen. Terug achter de bar zegt hij: “Met die feestjes hier kon echt alles, we verbouwden desnoods de hele tent. Kwam er weer iemand met een speech van zes pagina’s, zeiden wij: ‘Kun je niet maken joh, zo lang,’ en dan deden ze het toch, haha. die fantastische sketches, het was lachen.”

Bedrijfsleider Alfred van ­Antwerpen.Beeld Marjolein van Damme

Stamgasten

Begin oktober is de stemming in Café De Omval even rigoureus omgeslagen als het weer. Van Antwerpen is een paar dagen ziek geweest, maar beseft dat zijn stam­gasten ‘een beetje in paniek’ zijn nu ze weten dat hun café echt gaat sluiten.

Deze stamgasten wonen stuk voor stuk in het naastgelegen Amsteldorp. ‘Oude Wim’ Polderman, 80 jaar geleden geboren aan de Weesperzijde 280, die elke werkdag Het Parool komt lezen, kopje koffie (à 2 euro 10) erbij. ‘Jonge Wim’, die inmiddels ‘de pleuritis’ heeft maar zijn fluitjes met evenveel smaak drinkt als voorheen. Rob Huijerman Lampe (69) en Klaas Müller (79), stamgasten zoals stamgasten bedoeld zijn – al houdt Klaas het bij fluitjes, terwijl Rob ‘alles drinkt’, aldus barvrouw Nina van Beekum (24). “Vandaag heb ik Rob aan het gemberbier met jonge jenever gezet. We moeten er nu toch van af hè.”

Rob Huijerman Lampe (69, l.) en Klaas Müller (79) aan de bar van De Omval.Beeld Marjolein van Damme

Huijerman Lampe: “Nina, ik weet niet of ik dit...”

Van Beekum: “Rob, niet doen, ik heb geen zin in je gezeik.”

Van Antwerpen weet dat alles op moet en heeft zijn bestverkopende speciaalbier, IJwit, niet meer bijbesteld. “Anders komt mijn Texelse bockbier niet op. Beetje bijsturen mag wel, toch.”

Dat klinkt allemaal redelijk vrolijk, maar Van Antwerpen merkt dat de sfeer anders is dan voorheen. Zijn publiek heeft via sociale media, uit de krant of op AT5 vernomen wat er staat te gebeuren, en de steunbetuigingen, condoleances, af­scheidscadeautjes en reserveringen zijn hem om de oren gevlogen. “Heel aardig allemaal. Maar ik merk aan de bar dat er toch een speciale vibe hangt.”

Wat zullen de stamgasten eigenlijk gaan missen? Niet per se de drie glas-in-lood­ramen aan de Amsteldorpkant van het café; die zijn als een vlag op een modderschuit. De kroonluchters waarin slechts de helft van het bedoelde aantal lampen functioneert? De halogeenspotjes die uit het systeemplafond in de serre bungelen? Van Antwerpen zal evenmin de kapotte en scheef hangende luxaflex missen: “Trok je eraan, dan stond je weer met een stuk touw in je handen.”

Beeld Marjolein van Damme

Wellicht kan de houten cafévloer, die een van de mooiste van Amsterdam moet zijn, een gemis worden (hallo, Amsterdam Museum), of Donkersloots portret van Gerard Reve boven de ingang van de ­mannenplee, of het krijtbord met daarop gekalkt ‘verse broccolisoep € 4,75’, of de lege Chocomelkratten onder de stamtafel (waar nooit iemand aan zit). 

Huijerman: “Waar moeten we nu heen? Café Oost op het Krugerplein, nou, weet ik niet. ’t Pandje in Diemen? Elsa’s misschien?”

Oud-taxichauffeur Klaas: “De Rijnbar zou kunnen. Die is groot genoeg, maar dan moet je toch met de auto of de taxi.”

Huijerman: “Mag ik even iets zeggen? De gemeente verjaagt gewone mensen met een gewoon simpel salarisje van een plek waar ze voor een gewone prijs een gewoon pilsje kunnen drinken. Groenlinkse rakkers, maar niks geen compassie.”

Beeld Marjolein van Damme

Geen borrels meer

Bedrijfsleider Van Antwerpen: “Ik zeg niet dat het aan mij ligt, maar onze omzet is gehalveerd ten opzichte van oktober 2008, toen ik hier kwam. De kredietcrisis, recessie, bedrijven gingen op de fles of vertrokken uit de buurt, minder lunches, borrels werden beperkt, en nu dit gedoe. We hebben het afgelopen halfjaar helemaal geen borrels meer, want alle kantoren zijn leeg.”

De uitzondering: de mannen van Waternet, de zelfbenoemde grazers (van: ‘doe ons wat te grazen, Alfred’). Ondanks hun thuiswerkerij komen ze als vanouds op vrijdagmiddag samen in De Omval – soms zelfs uit West-Friesland ­gereden. Jan Joor (55), teamleider: “Dit ­gremium komt hier al samen sinds 2005. Zelf kwam ik hier al in de jaren tachtig, toen ik nog op de Electro-Technische School hiernaast zat. Waar moeten we nou straks heen? Naar Ruk en Pluk soms?”, ­verwijzend naar het befaamde café op de Linnaeusstraat.

Barvrouw Nina (24) van Beekum.Beeld Marjolein van Damme

Gastheer

Bargast Richard van Laar (54) – “Ik kom hier het vaakst van iedereen, maar ik drink niet het meest” – heeft de oplossing in huis. Hij bewoont een oude bakkerij in het Amsteldorp, waarop een volledige vergunning rust. Anders gezegd: hij kan morgen een café aan huis beginnen, en van vaste klanten zou hij ogenblikkelijk zijn voorzien. Hij oppert het grinnikend, maar niet meer dan half-vrolijk, het is immers ook zijn stamcafé dat eraan gaat. “Ik weet wel zeker dat mijn buurt dat niet zou accepteren. Die D66-bakfietsmoeders beginnen overal over te schreeuwen, laat staan als je een kroeg wilt beginnen.”

Huijerman Lampe: “Toch een goed idee, ik kom wel.”

Müller: “Ik ook, ik stem met dit plan in.”

Justine van der Hoorn (62) is de vriendin van ‘Wim Zuurstof’ en rookt buiten een sigaretje, of twee of drie, misschien nog eentje. Ze zegt: “Ik kom hier, want ik hou van eigenzinnige, aparte mensen. Verder doe ik heel erg mijn eigen ding. Ik ben een levensartiest.”

Justine van der Hoorn.Beeld Marjolein van Damme

De 84-jarige Kees Brouwer, die Café De Omval uit de jaren veertig kent, toont even later een leeg kopje koffie aan Van Antwerpen en zegt: “Mag ik een duplicaat van dezelfde kwaliteit?” Van Antwerpen drukt op de koffieknop, recht zijn rug en zegt: “Ik ben in elk geval, tot de laatste snik van De Omval, de gastheer gebleven die ik hier altijd ben geweest.”­­­

Beeld Marjolein van Damme

‘We zullen het pand dichttimmeren’

Er ligt een bestemmingsplan dat voorziet in sloop van Café De Omval, en een rigoureuze verandering van het kleine gebied met loodsenn en garages onder het spoortalud ernaast, maar lang ­gebeurde er niets op schiereiland De Omval. Eerst moesten er plannen worden ingediend bij de gemeente (dat kan nog tot eind deze maand), dan is er tot april een ‘ontwikkelcompetitie’, waarna in 2023 moet worden begonnen met de bouw van het winnende idee. Het behoud van de cultuurhistorische waarden van het gebouw waar Café De Omval is gevestigd, is onderdeel van de criteria, aldus de gemeente. ‘Of het gebouw waar het Café De Omval nu is gevestigd terugkeert of niet, is onderdeel van de uitgeschreven ontwikkelcompetitie.’

Vaststaat dat er ‘laagdrempelige, buurtgerichte horeca’ dient te komen op exact de plek waar Café De Omval zich bevindt, in – jawel – een driehoekig gebouw. Bedrijfsleider Alfred van Antwerpen: “Je vraagt je toch af of De Omval dat niet is, laagdrempelig en buurtgericht. Onze gasten komen uit het Amsteldorp, de Watergraafsmeer, het Amstelkwartier ook, en tot voor kort uit de kantoren. Veel bauurtgerichter kun je toch niet zijn.”

Hans van Middelkoop, mede-eigenaar van De Omval B.V., zegt dat hij en zijn twee vennoten geen brood meer zagen in de nering. “We hadden een bruikleenovereenkomst met de gemeente en die is niet verlengd. Zodoende heeft de afdeling vergunningen ons geen exploitatievergunning meer gegeven: we hebben geen pand meer. Hadden we een andere huisbaas gehad, hadden we daartegen een proces kunnen beginnen, had de gemeente van niks geweten en hadden we gewoon een exploitatievergunning gekregen. Het riekt een beetje, de ene hand die de andere wast.”

Alfred Spronk van de gemeente Amsterdam: “We zullen het pand dichttimmeren en leegstandsbeheer inschakelen voor de bovenverdieping. De serre breken we als eerste af, want daaronder liggen kabels en leidingen. Daar moeten we mee aan de slag.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden