PlusAchtergrond

Het Amsterdamse servies van Herman Verhagen gaat de hele wereld over

Herman Verhagen (48) ging als beginnend kunstenaar naar Parijs en kwam als professioneel pottenbakker terug. Zijn handgemaakte serviesgoed, bekend onder de naam J.C. Herman Ceramics, is populair bij restaurants in binnen- en buitenland.

Stefanie Gordin
Herman Verhagen in zijn atelier in Het Veem. Beeld Sophie Saddington
Herman Verhagen in zijn atelier in Het Veem.Beeld Sophie Saddington

In Het Veem, een creatieve vrijplaats aan het IJ, is J.C. Herman Ceramics gevestigd, het atelier van Herman Verhagen. Op een verhoging staat een elektrische draaischijf met voetpedaal en op de wandplanken droogt handgemaakt, minimalistisch keramiek. Sinds 2011 maakt Verhagen onder meer vazen, schalen en handgemaakt servies voor particulieren en restaurants.

Keramiek is al enkele jaren populair. Er zijn volop keramiekcursussen en -opleidingen en veel restaurants kiezen voor eigen, handgemaakt servies. Volgens Verhagen is die populariteit onder meer te danken aan Noma in Kopenhagen, meermaals uitgeroepen tot beste restaurant ter wereld. Verhagen: “In plaats van porselein gebruikte Noma handgemaakt keramiek. Iedereen keek naar Noma, dus dat was voor andere restaurants een inspiratiebron.”

Verhagens keramiek is ook in trek bij horecaondernemers: hij krijgt aanvragen van restaurants en hotels uit binnen- en buitenland, van Parijs tot Amsterdam. Zo maakte hij met de hand servies voor restaurant Coulisse op de Oostenburgergracht. En onlangs kwam Alessandro Da Fies, eigenaar en sommelier van BAK Restaurant in de Houthavens, langs voor een bestelling: meerdere kopjes in één kleur. “Ik probeerde hem ervan te overtuigen dat het juist leuk is als ze allemaal een andere kleur hebben,” zegt Verhagen. “Ze zijn handgemaakt, dus dat kan. Uiteindelijk vond hij dat goed.”

De eerste stap in het productieproces: klei tot een bol kneden. Beeld Sophie Saddington
De eerste stap in het productieproces: klei tot een bol kneden.Beeld Sophie Saddington

Verhagen begint altijd met de klei, die hij tot een bol kneedt. “Door het voetpedaal bepaal ik de snelheid van de draaischijf,” vertelt hij in zijn pottenbakkerij, waar door een groot raam aan de straatkant veel zonlicht binnenkomt. “Als de klei na het draaien nog nat is, laat ik die op speciale plankjes drogen en leg ik het pas de volgende dag in de kast. Daarna gaat het de oven in.” De elektrische oven en spuitcabine – de belangrijkste onderdelen van het pottenbakken – staan daarom niet ver bij elkaar vandaan.

In zijn atelier kan hij alles op maat maken. “Als iemand een bord te klein of te groot vindt, of als de rand anders moet, pas ik het aan. Het kost meer tijd, maar daar reken ik geen extra kosten voor. Keramiek maken is een traag proces, dat nu eenmaal niet kan worden versneld.”

Heel veel oefenen

Verhagen blikt terug op zijn beginperiode, een paar jaar nadat hij aan de Gerrit Rietveld Academie afstudeerde in film. “Het was 2006 en ik woonde in Parijs, waar het niet makkelijk was om als kunstenaar te beginnen en een netwerk op te bouwen.” Hij besloot zich om te scholen. “Ik wilde vooral iets praktisch doen, dus schreef ik me in 2009 in voor de voltijdse opleiding pottenbakken. In het begin maakte ik vooral vazen en schalen. Al snel kwam de eerste restauranthouder die twintig dezelfde potjes bestelde. Ik stond er niet bij stil dat ze allemaal dezelfde maat en vorm moesten hebben. Om dat te kunnen, moet je heel veel oefenen.”

In Parijs fietste Verhagen uit nieuwsgierigheid alle pottenbakkers af. Het handgemaakte keramiek dat hij bij hen zag, vond hij meestal te zwaar of te dik. “Ze deden allemaal min of meer hetzelfde. Ik wilde het dunner en eleganter hebben, zo licht mogelijk. Dat voel je ook als je mijn keramiek vasthoudt: het zweeft bijna. Ik hou van minimalistisch design.”

Voor een groot bord gebruikt Verhagen ongeveer een kilo klei, voor een gemiddeld kopje driehonderd gram. Beeld Sophie Saddington
Voor een groot bord gebruikt Verhagen ongeveer een kilo klei, voor een gemiddeld kopje driehonderd gram.Beeld Sophie Saddington

Verhagen deed eerder ook ideeën op in Azië. Daar zag hij de grootschalige handmatige productie van keramiek, waar veel arbeidskrachten aan te pas komen. Keramiek wordt er gebakken in houten ovens; het duurt ongeveer een week voordat het servies klaar is. Dat is in zijn atelier gelukkig wel anders. “Ik heb een elektrische oven met een computer, die de temperatuur regelt. Het materiaal krimpt en zet uit. Dat duurt maar twee dagen.”

Korte tijd gebruikte Verhagen Amsterdamse klei uit de grond van metrolijn 52, de Noord/Zuidlijn. De kwaliteit was niet de allerbeste en de voorraad klein, dus moest hij op zoek naar een andere leverancier. Tegenwoordig haalt Verhagen zijn klei – meestal een halve ton van zowel crèmekleurige als gespikkelde steengoedklei – net over de grens in Duitsland. Voor een groot bord gebruikt hij ongeveer een kilo, voor een gemiddeld kopje driehonderd gram.

Hij probeert zoveel mogelijk materiaal te recyclen. “Afgesneden klei die overblijft leg ik op een gipsplaat, waardoor het vocht erin trekt. Zo krijg je weer nieuwe klei en verspil je niks. Dat geldt ook voor glazuur: na het spuiten blijft er altijd iets over. Het wordt dan een soort bruingroene kleur die ik voor de binnenkant van vazen gebruik.”

Honderden borden

Toen Verhagen terugkwam naar Nederland, was de gemeente Amsterdam net begonnen met Project 1012 om de Wallen op te schonen en diverser te maken. Kunstenaars en kleinschalige bedrijven konden er panden kopen en huren. Zo kwam Verhagen aan zijn eerste pand in het Wallengebied: op 1 april 2011 opende hij zijn eerste atelier en winkel in de Sint Jansstraat, naast de Dam. “Een plek waar Amsterdammers en toeristen elk moment konden binnenlopen.” Na een paar jaar verhuisde hij zijn bedrijf. “In 2017 wilde ik even iets anders,” zegt hij. “Ik ging op zoek naar een atelier zonder winkelgedeelte. Zo kwam ik bij Het Veem terecht.”

J.C. Herman Ceramics viel op: in 2019 meldde webwinkelbedrijf Amazon zich bij Verhagen. Die sloeg het aanbod om samen te werken af. “Ik vind Amazon een malafide onderneming die mensen en het milieu uitbuit,” zegt hij. “Daarnaast is het onmogelijk om elke dag honderd borden te draaien.” Hoeveel tijd hij nodig heeft voor een bord? “Dat verschilt. Soms gaat het snel omdat je door de jaren beter heen wordt, soms gaat het langzaam omdat de voorbereiding langer duurt.”

Verhagen maakt zijn servies ook voor particulieren. In zijn webshop verkoopt hij een ruim assortiment in verschillende kleuren en maten en prijzen: 6,50 euro voor een zoutschaaltje, 19 euro voor een theekopje en 35 euro voor een groot bord. “Naast vaste klanten heb ik ook veel nieuwe, jonge kopers,” zegt hij. “Het liefst blijf ik zo inclusief mogelijk, zodat het betaalbaar blijft voor iedereen. Ook vind ik het belangrijk dat alles per stuk kan worden aangepast.”

Een ontwerp voor de Parijse cateraar L'Or Divin: een bord waar Verhagen een vuist doorheen heeft geslagen. Beeld Sophie Saddington
Een ontwerp voor de Parijse cateraar L'Or Divin: een bord waar Verhagen een vuist doorheen heeft geslagen.Beeld Sophie Saddington

De komende maanden werkt Verhagen, die zijn opdrachten altijd alleen uitvoert, aan handgemaakt servies voor restaurant Bacon in het Belgische Ieper en cateringbedrijf L’Or Divin in Parijs. Verhagen heeft een vermoeden hoe dat laatste bedrijf bij hem terechtkwam. “Ooit sloeg ik met mijn vuist door een mislukt bord, waarvan de klei nog nat was. Uiteindelijk bakte ik het in de oven af, maakte er een foto van en plaatste die op Instagram. L’Or Divin heeft mijn foto’s ongetwijfeld bekeken, want ze kwamen precies op dat ene bord uit. Ze hebben een bestelling geplaatst voor tien borden waar ik met mijn vuist doorheen heb geslagen,” zegt Verhagen, terwijl hij het bord laat zien. “Best gek hoe het kan gaan met een ontwerp, maar het is leuk en origineel.” Met een lach: “Al weet ik weet niet of het handig is om hiermee te serveren.”

Reacties van restaurants

Benny Blisto (36), eigenaar en chef van BAK Restaurant, hoorde voor het eerst van J.C. Herman Ceramics toen Verhagen nog een winkel en atelier had in de Sint Jansstraat. “Hij gebruikte destijds klei van metrolijn 52 en dat sprak me direct aan. We maken het ontwerp altijd zelf en bespreken dit met Verhagen. Hij probeert meestal iets uit en dan wordt het design een beetje anders. Maar wel mooier.”

Tim van der Molen (30), chef en eigenaar van Coulisse, bestelde handgemaakt servies voor de opening van het restaurant. “Verhagen heeft een goede prijs en werkt snel. Hij heeft veel kennis en experimenteert veel met vorm en kleur.” Van der Molen werkt ook met andere pottenbakkers: “Iedereen heeft een aparte stijl. Het is leuk om bij Coulisse een mix van verschillende pottenbakkers te hebben.”

Meer Amsterdams servies

Keramiek Atelier Marjoke de Heer
Marjoke de Heer heeft een atelier en winkel in Noord. Ze maakt ‘tijdloze borden, schalen, kommen en vazen’. marjokedeheer.com

The BirdTsang
Robin de Vogel en Johannes Tsang maken in hun atelier in De Baarsjes op maat gemaakt servies voor restaurants. Ze hebben onder meer samengewerkt met BAK, Coulisse, Entrepot en Choux. thebirdtsang.com

N’atelier Ceramics
Natalia Coleman Wyspianska maakt in haar atelier in West kommen, schalen en vazen met verschillende technieken. Haar keramiek is kleurrijk. Alles wordt met de met de hand gevormd en beschilderd. natelier.art

Kari Ceramics
Kari Ytterdal heeft een atelier in Noord. De Noorse natuur inspireert haar, organische vormen staan centraal. Ze maakt ook servies voor restaurants, waaronder Calla’s in Den Haag en Fhior Restaurant in Edinburgh. kariceramics.com

Draaiamsterdam
Claire Verkoyen maakt in haar atelier in Oud-West kopjes, vazen, kommen en theepotten. Haar doel: dat ze een leven lang gebruikt worden. draaiamsterdam.com

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden