PlusExclusief

Heel Broek in Waterland ontfermt zich over vluchtelingen uit Oekraïne: ‘Er hangt een magische sfeer in het dorp’

Een ruimte boven de SDOB-voetbalkantine is omgebouwd tot speelplek voor de jongste Oekraïense kinderen die in Broek in Waterland zijn opgevangen.   Beeld Dingena Mol
Een ruimte boven de SDOB-voetbalkantine is omgebouwd tot speelplek voor de jongste Oekraïense kinderen die in Broek in Waterland zijn opgevangen.Beeld Dingena Mol

Het ophalen van Oekraïense vluchtelingen was het begin van een ongekende gemeenschapszin in Broek in Waterland. Van jong tot oud, van nieuwe bewoner tot geboren Broeker: iedereen helpt mee. ‘Wij gaan voor ze zorgen en laten ze niet meer los.’

Jocelyn Vreugdenhil

In het Waterlandse decor van monumentale huizen en klinkerstraatjes klinkt gelach. Een groepje toeristen staat op een bruggetje foto’s te maken in de lentezon. “Die hebben we hier lang niet meer gezien,” zegt dorpsbewoner Fiede Schillmoeller (45).

Hij is onderweg naar SDOB (Sterk Door Onderling Begrip), de voetbalclub met velden aan de noordkant van het dorp. Hij groet een Oekraïens jongetje dat op een kinderfiets langsracet, gevolgd door een dame van middelbare leeftijd die het kind nauwelijks bij kan houden. “Zij is een van de vrijwilligers die vandaag oppassen,” legt Schillmoeller ontspannen uit. “We moeten opletten met al dat water, want ze kunnen niet zwemmen.”

In de ruimte boven de kantine is een tijdelijke opvang ingericht waar de jongste Oekraïense kinderen onder toeziend oog van nog twee vrijwilligers spelen. “Ik ben hier elke maandag en vrijdag een paar uurtjes als de ouders Engelse les krijgen in het activiteitencentrum in het dorp,” zegt Anja Teunisse (67). Ze is de drijvende kracht achter de tweejaarlijkse Kunstroute Broek in Waterland, maar tegenwoordig ook actief in de kinderopvang. “De hulpvragen gaan razendsnel via de dorpsapp. Er blijken twee kunstenaressen onder de vluchtelingen te zitten, daar gaan wij nu een atelier en verfspullen voor regelen.”

Huiskamer en crèche in Broek en Waterland

Zoals bij zoveel soortgelijke initiatieven in het land begon het ook in Broek met een gevoel van onmacht en frustratie over de situatie in Oekraïne. Waarom er in dit geval zo snel actie werd ondernomen, daar heeft Schillmoeller zeker over nagedacht. “Deze vluchtelingencrisis voelt heel acuut en dichtbij voor de gemeenschap en ik denk dat we door de pandemie empathischer zijn geworden.”

En zo vertrokken een paar dorpelingen met een bus naar Polen. Een groep achterblijvers, onder wie Schillmoeller, begon met de voorbereidingen voor de opvang. Appgroepen popten op en de ruimte boven de voetbalclub werd binnen 24 uur omgebouwd tot huiskamer en crèche voor de Oekraïense vluchtelingen.

Schillmoeller: “Van jong tot oud, van mensen die hier net zijn komen wonen tot geboren en getogen Broekers, iedereen doet mee. De vrijwilligers zijn per werkgroep en onderwerp ingedeeld. Ik ben zelf verantwoordelijk voor de communicatie en het organiseren van meetings.” Het ophalen van de vluchtelingen bleek het begin van iets groots. “Al snel werd duidelijk dat het dorp had besloten: wij gaan voor ze zorgen en laten ze niet meer los.”

Schillmoeller kent de publieke opinie: dat het makkelijk regelen is met al die B&B’s en tuinhuizen. En inderdaad, veel mensen hebben hier een goede baan, de middelen en connecties. Met al die connecties zijn de laatste weken geluidsapparatuur, laptops, telefoons, simkaarten, fietsen, kleding, onderwijs voor de kinderen en andere zaken geregeld.

Gennadiy en zijn vrouw Ganna (met sjaal) wonen met hun vijf kinderen en hond in het tuinhuis van tandarts Daphne Nellensteijn (rechts). Beeld Dingena Mol
Gennadiy en zijn vrouw Ganna (met sjaal) wonen met hun vijf kinderen en hond in het tuinhuis van tandarts Daphne Nellensteijn (rechts).Beeld Dingena Mol

Omdat de overheid achter de feiten aanloopt met financiële middelen is het dorp een inzamelingsactie gestart via Gofundme. De teller voor de 55 vluchtelingen die nu in het dorp verblijven, staat al bijna op 33.000 euro. Hier worden onder andere leefgeld voor de Oekraïners van betaald en de onkosten voor de gastgezinnen van vergoed.

Daarnaast wordt er een lijst aan activiteiten georganiseerd. Waaronder paardrijles voor de kinderen, sportieve ochtendwandelingen voor volwassenen, de kinderkapper, fitnesslessen en een dagelijkse kledingbeurs in de kerk van Monnickendam. De organisatie loopt soepel en strak. De saamhorigheid die er altijd al was, lijkt grootse vormen te hebben aangenomen. Schillmoeller: “Laatst zei iemand: ‘Er hangt een bijzondere sfeer in het dorp, iets magisch’.”

En als die magie nou verspreid kan worden en elders tot nog meer opvangplekken en verbroedering kan leiden, dan willen ze hun verhaal graag delen. Schillmoeller zet koffie in de volledig ingerichte huiskamer, compleet met een schoteltje koekjes op tafel. Hier zijn gisteravond nog alle gastgezinnen uit Broek en het naburige Zuiderwoude samengekomen om te bespreken hoe het gaat, wat beter kan en wat ze nog missen.

Op fietsles in Broek en Waterland

Daphne Nellensteijn (49), dorpstandarts, was ook op de avond aanwezig. In haar tuinhuis, buiten de dorpskern, woont een Oekraïens gezin van zeven met een hond. “Er zou eigenlijk een ander gezin in komen, maar ik werd op een ochtend gebeld door een vriend van vroeger. Hij had contact met een opvanglocatie waar een familie was aangekomen die nergens terechtkon, omdat ze een hond bij zich hadden. Hij dacht aan mijn gezin. Als iemand ze op kan vangen zijn zij het, zoiets zei hij,” zegt Nellensteijn lachend.

“En dat klopt wel. Ik kom zelf uit een groot gezin waar de deur altijd voor iedereen openstond. Een manier van in het leven staan die wij als gezin ook koesteren. Dus zijn we blij dat we kunnen helpen. Onze twee honden zijn helemaal verliefd op Marshmallow, de hond met de witte, fluffy vacht van het Oekraïense gezin.”

Diezelfde avond nog werd de familie bij de brandweerkazerne aan het begin van het dorp opgepikt door Nellensteijns man en dochter. “De eerste ochtend heb ik aan de keukentafel thee gedronken met Ganna, de moeder van het gezin. Ik verstond er weinig van, maar dat deed er niet toe. De pijn en emoties kwamen direct binnen.”

De 11-jarige Aleksiy krijgt via de telefoon online les van zijn wiskundeleraar in Oekraïne. Beeld Dingena Mol
De 11-jarige Aleksiy krijgt via de telefoon online les van zijn wiskundeleraar in Oekraïne.Beeld Dingena Mol

Nu, een paar weken later, draait het gezin zo goed als zelfstandig mee. Er zijn fietsen geregeld en een paar dorpsgenoten kwamen langs om fietsles te geven. “Het eerste weekend lag er al een in de sloot.” Ze vinden hun weg in het openbaar vervoer en doen boodschappen bij de supermarkt in de buurt. Dochter Alona van zestien gaat elke dag naar de middelbare school in Amsterdam, dezelfde school als waar de kinderen van het gastgezin naartoe gaan. “We hebben contact gezocht toen Alona aankwam en ze kon gelijk beginnen.”

Bezorgapp van de supermarkt

De families lopen soms bij elkaar naar binnen, om te checken of alles goed gaat of voor een praktische vraag. Zoals nu, met het installeren van de bezorgapp van de supermarkt op Ganna’s telefoon. Nellensteijn loopt achter Ganna aan, door de tuin, naar het bijhuis. Het is druk in het huisje dat eigenlijk bedoeld is voor twee personen. Maar het is er ruim genoeg om de drie jongste kinderen van onder de zeven in de woonkamer te laten spelen, terwijl moeder Ganna in de open keuken aardappels met spek de oven inschuift.

Zoon Aleksiy van elf zit op de vide, de plek waar de oudste vier kinderen slapen. Hij krijgt de hele week online les op de telefoon. Veel van zijn leraren, zoals wiskundeleraar Sergii Nykonenko, zijn in Oekraïne gebleven. Nykonenko geeft les vanuit zijn appartement in Dnipro. Wanneer het luchtalarm afgaat, en dat is vaak, moet hij schuilen. “Er is hier geen schuilkelder in de buurt, dus ren ik naar de hal.” Hij weet niet waar al zijn leerlingen zijn, maar ze loggen vrijwel allemaal dagelijks in. Ook Aleksiy heeft geen idee waar zijn klasgenoten zitten. Het moeilijkste voor de leraar, zo laat hij weten vanuit Dnipro, is het besef dat er burgers sterven. Maar hij is niet van plan om te vertrekken.

Terwijl de wiskundeles is afgelopen en rechts onderin een strenge biologieleraar in beeld komt, begint Aleksiy te protesteren. Zijn broertjes die om hem heen hangen, lachen hem uit. Moeder Ganna is onvermurwbaar, hij blijft online.

Ondertussen is dorpsgenoot Frieda Pronk (39) de keuken ingelopen met een grote tas tweedehandskleding en schoenen. Vader Gennadiy, die mee kon vluchten om zijn gezin van vijf kinderen te onderhouden, past de gympen niet die ze speciaal voor hem heeft meegenomen. “Er moet een grotere maat tussen zitten, wacht even,” zegt Pronk terwijl ze de boodschappentas vol schoenen induikt. “Oh, dat gaat even mis, dat verstaan jullie natuurlijk niet. En nu in mijn beste Engels: Are these okay?

Ze geeft hem een paar hoge, zwarte schoenen aan. Gennadiy probeert ze en steekt zijn duim omhoog: “Dank je wel!” Ze schuift een volle tas kleding het huis binnen en neemt een zo goed als lege tas mee terug. “See you tomorrow in the church? Then there will be more.

Snel wandelt Pronk terug naar haar auto. “We hebben een veehouderij hier verderop en het is extra druk nu de lammetjes geboren worden. Ik zou ook eigenlijk helemaal niet langskomen vandaag, maar zo ontlast ik het gastgezin een beetje.”

In de Opstandingskerk in Monnickendam is een gratis kledingmarkt voor de vluchtelingen. Frieda Pronk, met blauwe tas, is de drijvende kracht achter de inzameling en distributie.  Beeld Dingena Mol
In de Opstandingskerk in Monnickendam is een gratis kledingmarkt voor de vluchtelingen. Frieda Pronk, met blauwe tas, is de drijvende kracht achter de inzameling en distributie.Beeld Dingena Mol

Pronk is verantwoordelijk voor de inzameling en verdeling van kleding, speelgoed en andere spullen. “De moeder van het gezin ging deze week naar een balletvoorstelling, die speciaal voor de Oekraïners was georganiseerd, in een joggingbroek. Ik wist dat er nog een tas met mooie spullen lag, dus die moest ik even langsbrengen. Nu maar hopen dat er iets tussen zit.” Ze stapt de auto in en zoeft de landweg af.

“Frieda is fantastisch,” roept Nellensteijn door de stofwolk. “Ik heb geen idee waar ze de spullen allemaal vandaan haalt. En in het weekend komt ze ook geregeld langs met vlees.” Ook Nellensteijn moet door, met yoga, haar eigen gezin en de praktijk. Er staat komende week een Oekraïens inloopspreekuur op de planning.

Oekraïense nagelstudio

Naast activiteiten voor Oekraïners zijn er ook activiteiten door Oekraïners. Zo gaat aan de Gouw richting Zuiderwoude, het naastgelegen dorp dat zich vrij snel aansloot bij het hulpnetwerk, binnenkort de nagelstudio van Margarite (19) open. Ze verblijft sinds begin maart met vijf familieleden in het tuinhuis van Bas Koetsier en zijn gezin. In haar thuisstad Kamianske werkte Margarite als nagelstylist, naast een studie verloskunde. Boven is een kamer ingericht vol gloednieuwe spullen, die na een oproep werden gedoneerd door buurtgenoten en bedrijven.

Koetsier: “Google Translate is heilig. Zo kwam ik erachter dat ze allemaal het liefst zo snel mogelijk willen werken en zelfvoorzienend willen zijn. Daarom ben ik nu op zoek naar werk voor laborante Valeria van 24 jaar en fabriekswerk voor de twee oudere dames. Het mooie is, dat als er dingen geregeld moeten worden, dat gelijk wordt opgepakt in het dorp.”

Alsof hij het aanvoelde komt Schillmoeller poolshoogte nemen in de nagelstudio, met de vraag of alles gelukt is.

Fiede Schillmoeller, verantwoordelijk voor de communicatie en het organiseren van meetings, op bezoek bij Lili Chavannes, die nog niet lang in Broek in Waterland woont en opvangruimte beschikbaar stelt. Beeld Dingena Mol
Fiede Schillmoeller, verantwoordelijk voor de communicatie en het organiseren van meetings, op bezoek bij Lili Chavannes, die nog niet lang in Broek in Waterland woont en opvangruimte beschikbaar stelt.Beeld Dingena Mol

Terug in Broek loopt Schillmoeller langs bij Lili Chavannes. Ze wonen vlak achter elkaar, maar de dorpsgenoten wisten tot een paar weken geleden niet van elkaars bestaan. Chavannes verhuisde anderhalf jaar geleden naar Broek. Midden in de coronatijd, dus ze had niemand leren kennen behalve haar directe buren. “Ik was bijna klaar met het verbouwen van de schuur tot woning, en had nog geen concrete plannen voor de ruimte.”

Chavannes zag de oproep voor gastgezinnen voorbijkomen en kwam in contact met Schillmoeller. Hij hielp haar om het huis kinderproof te maken met traphekjes en een schutting langs het water.

Nu is ze in afwachting van een moeder en twee kleine kinderen, die onderweg zijn met de auto vanuit Kiev. “Ik ben 78 en wilde eigenlijk van mijn oude dag genieten. Maar ik heb de afgelopen weken, door de dynamiek in het dorp, zoveel mensen ontmoet die mijn leven verrijken. Dat had ik nooit verwacht.”

Schillmoellers telefoon gaat. Het is Erin Bouwen van de planning, over de aanstaande huisgenoten. Daarna tegen Chavannes: “Ze komen waarschijnlijk toch niet.”

Soms vinden de vluchtelingen Nederland te ver weg. Hoe warm het bad in Broek ook is, ze willen allemaal het liefst zo snel mogelijk terug naar Oekraïne. Naar huis. Maar de contacten zullen voor altijd blijven.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden