PlusAchtergrond

Heb jij nog een paar euro’s op zak? Waarom cash betalen voorlopig niet helemaal zal verdwijnen

Cashloos betalen is de norm; versneld door corona sluiten banken niet alleen kantoren, maar ook geldautomaten. Maar hoe kunnen we goed met geld omgaan als we het niet kunnen voelen en zien? ‘Bij contant geld ervaar je betaalpijn.’

Arwen Kleyngeld
null Beeld Saskia Janssen
Beeld Saskia Janssen

Wie herkent het niet: een speurtocht door het huis op zoek naar geld als er een collectant aanbelt. Om uiteindelijk iets uit de spaarpot van zoon of dochter te vissen. Wanhopig proberen een 50 cent muntje te vinden om warm te kunnen douchen in het zwembad. Snel langs de verkoper van de daklozenkrant lopen, omdat je weet dat je geen euro in je zak hebt zitten. In je portemonnee, als je die al mee hebt, zit alleen nog plastic.

Het is ook niet altijd makkelijk om aan contanten te komen. Er zijn nog ongeveer 5000 geldautomaten in ons land. Een jaar geleden waren dat er bijna 900 meer. Ook zijn de meeste geldautomaten tussen 23.00 en 06.00 uur uitgeschakeld om plofkraken te voorkomen.

“Die daling is niet zo gek, want er is al jarenlang sprake van een daling van betalingen met contant geld,” zegt Tobias Oudejans, woordvoerder bij De Nederlandsche Bank. “Die trend is door corona, toen mensen bang werden om besmet te raken, in een stroomversnelling gekomen. Nu het leven langzamerhand weer normaal wordt, neemt het aantal transacties met contant geld weer iets toe. Dat komt niet alleen doordat we het weer durven, maar ook doordat er weer meer mogelijk is. Mensen gaan winkelen, kunnen uit eten en naar de kroeg. Er zijn dus meer gelegenheden om geld uit te geven. Maar het gebruik van contant is nog steeds een stuk minder dan vroeger.”

Geld voor iedereen

Digitaal betalen is makkelijk, veilig en snel, maar toch zet De Nederlandsche Bank zich ervoor in contant geld toegankelijk te houden. Er is nu zelfs meer in omloop dan tien jaar geleden. De totale hoeveelheid (giraal en cash) neemt toe doordat de economie groeit (aandelen worden meer waard, het aantal verhandelbare spullen en diensten groeit). Ook het aantal bankbiljetten dat door De Nederlandsche bank in omloop wordt gebracht stijgt. De verhouding verandert wel richting giraal. Contant geld kán verdwijnen, maar het ligt niet voor de hand dat dat gebeurt.

“Cash is belangrijk voor mensen die moeite hebben met elektronisch betalen,” legt Oudejans uit. “Dat zijn soms ouderen, maar ook bijvoorbeeld mensen met een beperking of laaggeletterden. Er zijn ook mensen die helemaal geen toegang hebben tot een bankrekening. Bijvoorbeeld omdat ze in de schuldhulpverlening zitten of omdat ze om andere redenen worden geweigerd door banken. Toeristen kunnen niet altijd met hun pinpas betalen in ons land. Dan is er ook nog best een grote groep mensen die helemaal geen zin heeft om elektronisch te betalen. Soms wil iemand anoniem een betaling doen. Daar hoeft helemaal geen mistige of illegale reden achter te zitten. Af en toe wil je iets gewoon privé houden en dat moet ook kunnen.”

Bij een goed functionerend betalingsverkeer heeft iedereen toegang. “Contant is ook een mooi, veilig en betrouwbaar alternatief bij een storing, als pinnen even niet kan,” zegt Oudejans. “Winkeliers willen ook graag dat contant geld toegankelijk blijft en dat ze het zonder te veel kosten kunnen afstorten. Omdat banken bezuinigen is dat steeds lastiger. Maar wat ons betreft verdwijnt het contant geld voorlopig niet.”

Straatkrantverkoper en orgelman

Voor traditionele partijen die met contant geld werken is de overgang naar digitaal niet zo’n groot probleem. “Met tikkies en QR-codes is er op dit moment veel te regelen, dat gaat heel makkelijk,” zegt Oudejans. Bijna alle collectanten hebben tegenwoordig een QR-code op de collectebus. Even scannen met je camera of bankapp. Dan kies je een bedrag, voert een code in en klaar. Het geld staat meteen op de rekening van het goede doel. Ook de daklozenkrant kan je vaak betalen met een QR-code, de orgelman heeft een mobiel pinapparaat bij zich, de kosten voor de garderobe in het theater zijn bij het toegangskaartje inbegrepen, fooien pin je gewoon mee.

Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt dat aankopen het afgelopen jaar in de meeste branches vaker met pin zijn betaald dan met contant geld. De grootste verschuiving zie je bij verkoop op straat. Bijvoorbeeld op de markt. Daar wordt nog 43 procent van de betalingen contant gedaan. Twee jaar geleden ging dat nog om driekwart van de aankopen. In de supermarkt wordt nog 18 procent van de boodschappen met cash betaald. Twee jaar geleden gold dit voor 30 procent.

Omgaan met geld

Omgaan met geld is lastiger als je geen contant geld meer in je zak hebt. “Er bestaat zoiets als betaalpijn,” legt Ariane Kleijwegt, woordvoerder bij Wijzer in geldzaken uit. “Als je geld op de toonbank legt om iets te betalen, wordt het gebied in de hersenen waar je pijn ervaart geactiveerd. Daarom voelt het niet fijn om geld uit te geven. Dat gevoel krijg je niet als je digitaal betaalt. Dan merk je eigenlijk niet dat je geld uitgeeft. Vooral voor kwetsbare groepen is het dan ook lastiger om grip op geld te houden. Met fysiek geld is het makkelijker om te zien hoeveel geld je nog hebt, hoeveel je nog kan besteden en hoe je dat verdeelt.”

Daarom is het belangrijk om voor jezelf drempels op te werpen. Zo kan je ervoor zorgen dat je geld niet te makkelijk over de balk smijt. “Laat bijvoorbeeld niet je creditcardnummer achter bij een webwinkel, maar voer het elke keer opnieuw in,” adviseert Kleijwegt. “Dan moet je toch iets dieper nadenken voordat je iets bestelt. Koop niet op afbetaling en pas op met middelen als Afterpay. Als je goed wil bijhouden wat erin komt en eruit gaat, kan je kiezen voor een budgetapp en het is ook verstandig om regelmatig het saldo op je bankapp te checken.”

Om kinderen te leren omgaan met geld is het volgens Kleijwegt belangrijk om toch met wat contant geld te beginnen. “Geef ze vanaf een jaar of zes op een vast tijdstip een vast bedrag in verschillende munten. Zo kunnen ze ermee leren omgaan en beseffen ze dat op ook echt op is. Na een tijdje kan je overstappen op een bankrekening met pinpas. Kijk regelmatig samen met je kind naar de afschriften. Dan weten ze wat eruit gaat en wat ze nog hebben.”

Pinnen en contactloos betalen gaat heel makkelijk, maar het komt op hetzelfde neer als contant betalen. “Dat besef moet doordringen,” meent Kleijwegt. “Je moet er als ouder iets meer bovenop zitten. Digitaal is minder zichtbaar, maar door regelmatig te checken maak je het zichtbaarder.”

Cash in Amsterdam

Spaarplatform Raisin onderzocht in welke steden nog veel gebruik wordt gemaakt van contant geld, door de geldautomaten in de stad te analyseren. Amsterdam hoort bij de middenmoters. Er zijn nog ruimschoots mogelijkheden om contant te betalen. Er zijn 18 pinautomaten per 100.000 inwoners. Voor ondernemers zijn er nog voldoende voorzieningen. Bij 37 procent van de automaten kan je briefgeld storten. Bij 5 procent van de automaten is het mogelijk om rollen muntgeld op te nemen. Het storten van sealbags kan bij 9 procent van alle automaten.
In Hoofddorp en Utrecht is het aantal betaalautomaten veel kleiner. In Arnhem, Enschede en Maastricht zijn er juist meer pinautomaten en meer mogelijkheden om geld te storten. Landelijk gezien zijn er 41 pinautomaten per 100.000 inwoners. Dus ook in dunbevolkte gebieden is er binnen 5 kilometer van ieders huis een pinautomaat.

Nederland koploper

Nederland is binnen Europa een koploper als het gaat om cashloos betalen. Uit een internationale vergelijking van spaarplatform Raisin staat Nederland op de tweede plaats als het gaat om digitaal betalen. Bijna alle Nederlanders, 99 procent, van 15 jaar en ouder hebben een pinpas. In 2019 werd nog geen kwart van alle geldtransacties contant betaald. Alleen in Finland wordt meer digitaal betaald dan bij ons. In Spanje, Portugal en Italië wordt juist nog veel cash afgerekend. In koploper Spanje heeft 15 procent van de 15-plussers geen bankpas; 66 procent van alle geldtransacties vindt contant plaats.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden