PlusOde

Harmen over zijn overleden zus Floor van Liemt: ‘Ze is de bloesem, de oudste zus die over haar broertjes waakt’

Floor en Harmen van Liemt Beeld
Floor en Harmen van Liemt

Harmen van Liemt (21) schreef een ode aan zijn zus Floor, die afgelopen oudejaarsdag op 24-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van longkanker. Ze schreef een boek en columns over haar ziekte, hoop en verwachtingen. In haar laatste fase liet ze ook haar broer iets na.

Harmen van Liemt

“Soms heb ik het gevoel dat mijn ziekte zich in een cyclus beweegt die samenvalt met de seizoenen,” zei Floor me vorige winter, toen haar longkanker voor de ­derde keer terugkwam in precies dezelfde periode als de jaren ervoor. Telkens als het najaar werd, kwam ook haar bekende kuch terug, die heviger werd in het tempo waarin de bomen hun bladeren verliezen.

Telkens wanneer het hartje winter was en buiten alles kaal, de dagen het kortst waren, was Floor op haar zwakst. En de dood dichtbij. Dan lieten we alles uit onze handen vallen om bij haar te zijn, moesten we ons voorbereiden om afscheid van haar te nemen. En steeds kwam er toch weer een pil of therapie om het onheil op de valreep af te wenden. Als zo’n behandeling dan aansloeg en haar gezondheid voor de zoveelste keer verbeterde, werd het buiten weer langzaam licht en groen. Tegen de tijd dat de lente definitief doorbrak – en haar verjaardag naderde – was ze weer schoon. Zo is het gegaan tot aan haar overlijden, de vijfde winter op rij. In de winter van 2020-2021 was er hoop dat deze cyclus doorbroken zou worden. Ze schreef hierover in NRC. Ze hoopte dat ze, wanneer de lente aanbrak, een experimentele behandeling zou hebben ondergaan, haar lijf een tweede kans gegund zou zijn en haar leven zou transformeren.

null Beeld

Sjans met iedereen

Die behandeling is niet gelukt, maar toch transformeerde ze. Tegelijk met de winter, die overging in de lente. Ook al wist ze dat de dood dichterbij kwam, ze voelde zich vrijer dan ze zich al die jaren daarvoor had gevoeld. Vrij van ziekenhuis, scans of behandelingstrajecten, vrij van kanker. Ze was ‘gewoon’ Floor. Haar blonde lokken waren verleden tijd en hoofddoekjes met mooie printjes waren ervoor in de plaats gekomen. In die periode zag ik niet alleen een nieuwe Floor, maar ook een nieuwe zus. Of beter gezegd: de zus die ik lang niet had gezien. Als vrienden zonder zorgen brachten we samen tijd door, uitgaan werd een wekelijks ritueel. Ze had sjans met iedereen en danste als een vlinder, ontpopt uit de cocon die haar zo lang gevangen had gehouden. Ik koester deze momenten, haar weer in die vrijheid te hebben zien bewegen. Er zijn tijden geweest dat de kanker haar onbevangenheid volledig had weggenomen. Dit kon wrijving tussen ons veroorzaken, omdat ik gezond was en die onbevangenheid wél had. Tijdens de ruzies die hieruit voortkwamen, was het lastig de ziekte van de zus Floor te scheiden. Dan dwong ik mezelf haar kanker als een andere persoon te zien, als een zwarte schim, die zich ongevraagd bij het gezin had gevoegd. Dat beeld hielp mij met de vinger niet naar haar te wijzen, maar naar de boosdoener in dit verhaal; die ellendige ziekte. Voor Floor was dit haar grootste strijd: het gevecht om de schim niet de controle te laten krijgen over haar identiteit, haar relaties, haar leven. Om die teugels voorgoed in handen te houden, moest ze ongelooflijk moedig zijn – ze moest zich aan de dood overgeven.

Op 31 december 2021 was het zover. Mijn ouders, mijn broer, haar vriend en ik zaten om Floor heen, we hielden elkaar stevig vast. “Is het echt oké?” vroeg ze ieder van ons, terwijl ze ons diep in de ogen aankeek. Een allerlaatste bevestiging om te kunnen gaan. Sinds de diagnose eind 2017 was haar grootste zorg of wij het wel zouden redden zonder haar. Ik weet nu dat ik haar dood toen nog niet accepteerde, ook al zei ik van wel. Maar doordat Floor in de jaren die volgden de betekenis van leven en dood naar eigen hand had gezet en in staat was geweest die betekenis met ons te delen, hadden wij ons kunnen voorbereiden op wat ons toen, op oudejaarsdag, te wachten stond. Haar loslaten. Toen ze me met haar felblauwe ogen aankeek voelde ik me meer dan ooit met haar verbonden. Voor het eerst in vier jaar was het echt oké dat ze zou gaan.

null Beeld

Te jong

Vaak hebben mensen het over een verloren strijd wanneer iemand door ziekte komt te overlijden. Maar winnen gaat niet over genezing, over in leven blijven, maar over het vermogen je te kunnen overgeven aan een ziekte, aan de dood. En te kunnen loslaten, ook de mensen die om de zieke heen staan. Floor schreef hierover in een stuk dat ze niet afkreeg:

‘Het zijn de zinnen die ik de afgelopen jaren zo vaak gehoord heb: ‘Je bent te jong, je leven is te kort geweest.’ De woorden zijn goed bedoeld, maar ik vraag me af: te kort waarvoor precies? Wat had ik nog moeten doen of meemaken om het niet te kort te laten zijn om ‘af,’ volwaardig of betekenisvol te zijn. Het maakt het moeilijker voor me om vrede te sluiten met het feit dat ik op jonge leeftijd overlijd, omdat ik het hier niet helemaal mee eens ben, en ik graag zou willen dat de buitenwereld dat goed begrijpt. Dat zou me veel steun geven. Steun om los te kunnen laten. Deze woorden houden me al lange tijd bezig, er was een plan in gang gezet om over dit onderwerp een documentaireserie te maken. Het beste wat je kunt doen als iemand stervende is, is diegene het gevoel geven dat het oké is, dat diens leven van betekenis is geweest en dat het afgerond mag worden. Het zit zo diep in onze cultuur geworteld dat je leven een bepaald beloop en verloop moet hebben. Is kort lang genoeg? Lang genoeg dat tijd wegvalt en te kunnen beleven. In het antwoord op die vraag speelt tijd juist helemaal geen rol. Je leeft in feite ook losgekoppeld van tijd. In een droom is er ook geen tijdsverloop en tijdsbesef. Dat zijn schijnbaar maar ­seconden.’

In de nacht van 31 december leek de hele wereld Floors leven te vieren. Ondanks het vuurwerkverbod werd de donkere hemel verlicht met schitterende pijlen en fonteinen van kleur. Op 1 januari begon een nieuwe tijd, waarin zij voortleeft. Het was dertien graden die dag en de zon scheen fel. Het was een lentedag. Wanneer ik op mijn iPhone door mijn filmrol scrol, valt mijn blik op een foto van mij en mijn broer. We poseren voor een boom vol bloesem. Eerst zie ik twee broers zonder zus. Dan het complete drietal. Floor is de bloesem, de oudste zus die over haar broertjes waakt. Floor is een lentekind, en zal dat altijd blijven. Hoeveel tijd er ook voorbij mag gaan.

null Beeld Merel Corduwener
Beeld Merel Corduwener
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden