PS Halal keurmerk

Plus

Halal als keurmerk: big business, maar zonder toezicht

PS Halal keurmerk Beeld Krista van der Niet

Van groenten en vlees tot make-up en wc’s; van alles bestaat een halalversie. De keurmerken zijn big business, maar welke eisen stellen zij? ‘Het is vooral marketing.’

Nagellak, vlees, wc’s, flesjes water, bananen, tandpasta, hypotheken, kindervoeding, falafel en zelfs wijnen: alles kan tegenwoordig halal gekeurd worden. Wat door de keuring komt, is ‘goedgekeurd’ om door moslims te worden geconsumeerd. Althans, dat is wat de consument moet denken. 

Halal als keurmerk is big business; de certificeerders schieten als paddenstoelen uit de grond, maar eenduidige regelgeving of controle is er niet. Elk certificeringsbedrijf heeft zijn eigen regels. Wie wil, kan vandaag nog een keuringsbedrijf beginnen: een ­diploma, opleiding of certificaat is niet vereist.

Het lijkt eenvoudig: halal betekent ‘in over­een­stem­ming met de is­la­mi­ti­sche voor­schrif­ten voor voed­sel­be­rei­ding’, volgens de Dikke Van Dale. Maar hoe strikt zijn die voorschriften en hoe speel je daarop in in een snel veranderende consumptiemaatschappij?

“Veertig jaar geleden ging het slechts om vlees,” zegt Wassim Chaman, manager bij Halal Quality Control, een internationaal halalcertificeringsbedrijf in Den Haag. “Dat was overzichtelijk; het ging om de vraag of een rein dier halal was geslacht. De regels daarvoor zijn duidelijk. Het dier moet door een moslim, onbedwelmd en in één beweging ­worden geslacht terwijl het hoofd richting Mekka is ­gericht en er een kort gebed wordt uitgesproken. De overheid hield daarop streng toezicht.”

“Dat gebeurt nog steeds,” zegt Tjitte Mastenbroek, woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Waren­autoriteit. “We controleren of de wettelijke regels omtrent de productie van levensmiddelen worden nageleefd. Bij onbedwelmd slachten in Nederland kijken we onder ­andere naar het dierenwelzijn. Bij wet is vastgelegd dat als een dier na het snijden nog tekenen van bewustzijn vertoont, het binnen 40 seconden alsnog bedwelmd moet worden. Dierenartsen zijn op locatie om daarop toe te zien.”

Volgens manager Chaman gaat het allang niet meer ­enkel over vlees. “Halal betekent dat iets volgens de ­Koran rein en vrij is van elk soort gif. Als iets niet halal is, is het ­haram,” zegt Chaman. “Iedere gelovige bepaalt echter zelf hoe ver hij of zij daarin gaat. De een let enkel op wat ie eet, de ander wil ook halalnagellak. Die mooie rode kleur komt vaak van insecten.”

Scheiding van kerk en staat

Die ambiguïteit maakt het lastig: er is niet één soort halal en toch wordt dat stempel op tientallen producten ­gedrukt zonder dat er ook maar enige vorm van centraal toezicht is. De reden? Onze scheiding van kerk en staat. “De overheid bemoeit zich niet met bovenwettelijke en religieuze maatstaven,” zegt Mastenbroek. “Dat is niet aan ons. Ook niet als het erom gaat of iets al of niet halal of koosjer is.”

Ook de Kamer van Koophandel (KvK) heeft geen zicht op de ­halalkeuringsbranche. “Er is geen specifieke bedrijfsindex voor deze bedrijven,” zegt een woordvoerder. Uit onderzoek van de KvK blijkt dat er op 1 april 2019 negen bedrijven in Nederland zijn die zich bezighouden met halalcertificeringen. “Maar het kan zijn dat het er meer zijn.”

Niemand ontkent dat de branche groeit. Dat kan ook niet anders volgens Chaman: “We leven in een consumptiemaatschappij waar steeds meer draait om massaproductie. Je hebt geen idee waar iets vandaan komt en hoe het product tot stand is gekomen. Neem nou nagellak met zo’n mooie dieprode kleur. Daar wordt ook het bloed van een insect voor gebruikt.”

En appels? Chaman: “Het gaat om het productieproces. Dus die appel is in ­beginsel halal, maar welke bestrijdingsmiddelen zijn er gebruikt? En voor de stickers die erop zitten wordt ook weleens gewerkt met gelatine zonder dat bekend is of die van halal grondstoffen is gemaakt of niet. Dat kan ook bij water in flessen het geval zijn: het stukje plastic dat soms nog over een dop zit: ook om dat vast te maken kan gelatine zijn gebruikt. Daarom controleren wij altijd de hele keten om te onderzoeken of iets echt halal is: van farm to fork.”

Het gekste wat hij ooit heeft gekeurd? “Wc’s. Een Nederlands bedrijf benaderde ons daarvoor. Zij zagen een gat in de markt in Maleisië. Daar zijn veel buitenfestivals en zij wilden toiletcabines verschepen en die daar verhuren.”

Ze wilden mensen in de gelegenheid stellen om zich te wassen voor het ­gebed, de reinigingsmiddelen en de zeep zouden eveneens halal zijn, aldus Chaman. “Het is vooral marketing.”

Het lijkt een kwestie te zijn van ‘u vraagt, wij draaien’, ­erkent het keuringsbedrijf. Al is er ook terughoudendheid bij bepaalde verzoeken, om imagoschade te voorkomen. Zoals bij hamkaaschips, hoe rein die ook is. “Als certificeringsbedrijf wil je niet met varkensvlees geassocieerd worden. Dus dat keuren we niet. Net als halalwijn, zelfs als er geen alcohol in zit. Het is een ­omstreden product waar we graag van wegblijven. Maar niet iedereen heeft zulke principes. Het zal je verbazen, maar ik ken dus producten met varken erin, een dier dat per definitie haram is.”

Bij supermarkten is eveneens aandacht voor het halalkeurmerk, zegt Chaman. Winkels als Jumbo en ­Albert Heijn denken na over de impact van een keurmerk op hun producten. Ik weet dat er veel meer vlees halal ­geslacht is dan nu zichtbaar is. Dat zie ik aan een code. De consument zou dat ook mogen weten, desnoods via een QR-code die moet worden gescand of een cijfer op de verpakking.” ­Zowel de Jumbo als de Albert Heijn wil geen ­reactie geven of vragen beantwoorden over dit onderwerp.

Onrein vaccin

Ook bij vaccins duikt het halalvraagstuk op. “Er zijn twee vaccins waarbij deze discussie speelt,” zegt Hans van Vliet, manager rijksvaccinatieprogramma bij het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid en Milieu. “In het vaccin tegen bof, mazelen en rodehond zit gelatine. Maar we weten dat de overheersende mening onder Nederlandse moslims altijd al was dat voor geneesmiddelen de kwestie van halal of ­haram niet speelt.”

Toch was er onlangs nog ophef rond de inenting tegen deze ziekten nadat islamgeleerden het bmr-vaccin als onrein hadden bestempeld. Het schetst hoe gevoelig het ­halalvraagstuk ligt: iedereen kan het geloof op zijn eigen ­manier interpreteren.

Voor Indonesië is men nu bezig met een vaccin zonder gelatine. Maar dat is volgens Van Vliet een productieproces van jaren. “Dat doe je niet even. De ontwikkeling duurt ongeveer tien jaar en dan volgt nog het productieproces van twee jaar.”

Chaman: “Wij doen ons best een zo zuiver mogelijk keurmerk te leveren. Van islamitische landen krijgen we duidelijke richtlijnen, dat zou het in Nederland ook overzichtelijk maken: regels waaraan zo’n keurmerk moet voldoen. Daar heeft de consument wat aan en wij ook. Desnoods wordt het gereguleerd door één lokale instantie. Chaman is tegelijkertijd ook realistisch: “Ik wil het graag, ik hoop het, maar ik denk niet dat dit ooit centraal zal worden geregeld. We leven nu eenmaal niet in een islamitisch land.”

Beeld Krista van der Niet
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden