PlusAchtergrond

Graphic novel over Egyptische vluchteling: ‘Ik weet niet waarom ik werd opgesloten’

B. Carrot maakte een graphic novel over de Egyptische vluchteling ‘Saied’, die veertien maanden vastzat in Detentiecentrum Schiphol. ‘Ik werd uitgelachen door de bewaking.’

Beeld B.Carrot

Twee weken geleden kreeg hij de sleutel van zijn appartementje. Een paar vrienden schilderden de muren wit, op de grond ligt een lap grijze vloerbedekking. Of hij nu blij is. Die vraag kreeg Saied – niet zijn echte naam – regelmatig. Toen hij vrijkwam uit de gevangenis. Toen hij zijn verblijfsvergunning kreeg. Nu hij een eigen huis heeft, krijgt hij hem weer.

Blij is niet het goede woord. Saied is vooral strijdlustig om zijn verhaal de wereld in te brengen. Dat verhaal is ­opgetekend door B. Carrot in de graphic novel Alle dagen ui, die vrijdagavond wordt gepresenteerd in Pakhuis de Zwijger.

Alle dagen ui gaat over de veertien maanden die Saied in de gevangenis zat. Niet in Egypte – het land dat hij ontvluchtte omdat hij als aanhanger van de Moslimbroederschap in 2013 had gedemonstreerd tegen het regime van president al-Sisi en er tijdens die vreedzame protesten 1250 demonstranten waren vermoord – maar in Nederland.

Een paar uur nadat hij tot zijn opluchting op Schiphol was geland – eindelijk veilig, eindelijk vrij! – werd de deur van zijn cel achter hem op slot gedraaid, in Detentiecentrum Schiphol. Tijdens de laatste paar maanden van zijn verblijf daar werd hij regelmatig bezocht door vrijwilligers die ook de groep We Are Here ondersteunen. “Zij waren de enige twee mensen in Nederland die ik kende, los van mijn medegevangenen, en ze stonden me op te wachten toen ik vrijkwam.”

Ze namen hem eerst mee naar een etentje bij vrienden, en daarna naar hun huis waar Saied kon blijven tot hij twee weken ­geleden zijn eigen huis kreeg. Tijdens dat allereerste etentje ontmoette Saied een graphic novellist die werkt onder het pseudoniem B. Carrot en op dat moment de master Beeldverhaal volgde aan de ­Luca School of Arts in Brussel. Zij zou later cum laude ­afstuderen met Alle dagen ui, het verhaal van Saied.

Klachtenbrieven

Saied vertelde haar die avond over wat hij in detentie had meegemaakt. Over de eerste nacht in zijn cel, toen hij geen adem meer kon halen van paniek. Over het moment dat hij zich realiseerde dat de mensenrechten die het Westen zo hoog in het vaandel heeft, in het detentiecentrum niet worden gerespecteerd. Over het opkomen voor zijn rechten en die van zijn medegevangenen, iets wat hem nog enigszins op de been hield en voor wat afleiding zorgde.

Saied: “We werden gelucht als de bewakers daar zin in hadden. Mochten alleen bellen of naar de dokter als het ze aanstond. Er waren huisregels, we hadden rechten, die ­negeerden ze. Ik schreef voortdurend klachtenbrieven en werd daarom door de bewaking uitgelachen. Ze zouden me honderd lege vellen papier geven, zodat ik me kon uitleven. Ik heb ze gezegd: alles wat jullie doen, zal naar buiten komen in een boek.”

Beeld B.Carrot

Het detentiecentrum op Schiphol is tegenwoordig alleen nog in gebruik voor bewaring tot maximaal 34 dagen. Daarna volgt eventueel overplaatsing naar Detentiecentrum Rotterdam. Over dat centrum verscheen in februari het rapport Grenzen aan vreemdelingenbewaring van de Nationale Ombudsman. Er was kritiek op de onmenselijke behandelingen, met name vanwege het gebrek aan privacy, het ontbreken van zinvolle dagbesteding en het veelvuldig toepassen van strafmaatregelen als langdurige eenzame opsluiting.

Als mensen Saied vragen hoe lang hij al in Nederland is, zegt hij altijd: bedoel je met of zonder mijn tijd in de gevangenis? Ze kijken hem dan met grote ogen aan en vragen wat hij op zijn kerfstok heeft. “Ik heb asiel aangevraagd op het vliegveld,” is dan zijn antwoord. Saied: “Het gros van de mensen roept dan: Dat kan niet! Onmogelijk!”

Succesvol zakenman

In een aflevering van Eenvandaag op 6 februari wordt het detentiecentrum genoemd als een plek waar uitgeprocedeerde asielzoekers verblijven. In diezelfde uitzending benadrukt de directeur van het detentiecentrum, Roger Pellemans, dat zij die er verblijven, altijd een keus hebben gehad om er níet te verblijven.

Saieds zegt dat hij al achter slot en grendel zat voor hij überhaupt wist hoe hij asiel moest aanvragen. Uitgeprocedeerd was hij al helemal niet. Op de vraag of hij enig idee heeft waarom hij werd opgesloten en waarom zo lang, zegt hij: “Ik weet het niet. Ik weet het echt niet.”

Als er bij het ministerie van Justitie en Veiligheid naar Saieds zaak wordt gevraagd, komt er niet meer dan een ­algemene reactie (zie kader).

Op dit moment volgt Saied drie minors aan de universiteit Leiden: sociale en organisatiepsychologie, mensenrechten en internationaal recht. In september begint hij een universitair traject om zijn Nederlands te perfectioneren. “In Egypte was ik een succesvol zakenman. Zakendoen is iets wat ik goed kan, maar ik heb er geen zin meer in. Ik wil iets betekenen voor mensen die minder behendig zijn in het voeren van procedures om voor hun rechten op te komen.”

Toen hij nog in Egypte woonde, zag Saied het Westen als moreel superieur aan het Midden-Oosten. “In Europa was iedereen gelijk en vrij, dacht ik. Het laatste wat ik had voorzien, is dat ik uitgerekend hier een carrière in de mensenrechten zou gaan hebben.”

B.Carrot: Alle dagen ui. Soul Food Comics, €23,50.

Vrijdagavond is de boekpresentatie in Pakhuis De Zwijger, met een event georganiseerd door Amsterdam City Rights, een ­lobbygroep voor ongedocumenteerden en vluchtelingen die mede door Saied werd opgericht. Aanvang 20.00 uur, toegang gratis, reserveren via www.dezwijger.nl.

Reactie ministerie

Gevraagd naar de zaak van Saied antwoordt Steffart Buijs, woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid: “Als een vreemdeling arriveert bij Detentiecentrum Schiphol krijgt hij bij aankomst een intake, waarbij de huis­regels in verkorte versie worden verstrekt – beschikbaar in de negen meest voorkomende talen. Gedurende de detentie krijgt de ingeslotene een uitgebreid dagprogramma aangeboden en doorlopende toegang tot de luchtplaats tot aan schemertijd. Ingeslotenen kunnen wekelijks bezoek ontvangen. Er wordt een keur aan activiteiten aangeboden waaraan ingeslotenen kunnen deelnemen, zoals wekelijks bibliotheek, creatieve activiteiten, sport, fitness, kook­projecten, bingo, filmavonden en dam-, schaak-, tafeltennis- en voetbaltoernooien.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden