Review

Gerbrand Bakker - De omweg ****

Het is misschien een beetje een raar compliment, maar één van de sterke punten van het proza van Gerbrand Bakker (bekend van de romans Boven is het stil en Juni) is dat wat erdoor wordt opgeroepen, aanvankelijk klein wordt gehouden. De lezer leert stap voor stap, in hetzelfde tempo als de personages, de omgeving kennen waarin de personages zich bevinden. Geleidelijk groeit die wereld, maar niets gebeurt overhaast. De lezer groeit in een boek van Bakker, zoals de personages in die boeken ook groeien, ja, úítgroeien tot memorabele figuren. 'Beetje bij beetje vergrootte ze haar ruimte,' wordt vrij vroeg in de nieuwe roman van Bakker, De omweg getiteld, over de vrouwelijke hoofdpersoon opgemerkt.

Dat dit óver haar wordt opgemerkt, verdient enige nuancering. Want hoewel de roman inderdaad in de derde persoon is geschreven, kruipt Bakker intiem onder de huid van zijn personages. Er wordt dus eigenlijk niet over de personages geschreven, ze zíjn er gewoon. Dat heeft iets raadselachtigs. Bakker staat niet uitgebreid stil bij de gevoelens van zijn personages, bij hun voor- of afkeuren, bij hun kwalen en kwaaltjes. Alles lijkt zijdelings te gaan, en dan plotseling zitten we er met ons allen tot over onze oren in. De titel van deze roman klinkt bijna als een programma: via een omweg komt Bakker bij de kern van de zaak.

Zo'n omweg is de natuur. En dat is, zoals bekend, een ander sterk punt van Bakker, de beschrijving daarvan. Deze keer gaat het om het landschap van Wales. Daar zit een vrouw in een huis, tijdelijk, voor iedereen verborgen. Ze komt uit Amsterdam. Ze is ziek, dat is snel genoeg duidelijk, of anders heeft ze in elk geval problemen; voortdurend slikt ze paracetamol. Ze heeft een biografie over en gedichten van Emily Dickinson bij zich. Zoals de vrouw langzaam het huis in Wales en de omgeving verkent, dringen wij als lezer dieper in haar door.

In De omweg worden slechts twee maanden beschreven: november en december. En we zitten daar hoofdzakelijk in dat landschappelijke Wales. Met alleen die vrouw. Hoewel ze op een gegeven moment naar de plaatselijke dokter moet omdat ze door een das is gebeten. ''Je liegt,'' zegt de arts vrijwel meteen. ''Dassen zijn schuchtere dieren.''

Op een gegeven moment blijkt ze toch het een en ander in Amsterdam te hebben achtergelaten. Een man. Haar ouders. Een verleden aan een universiteit. Wanneer haar man in beeld komt, lezen we over hem dat hij brand sticht in haar werkkamer op de universiteit. De vrouw heeft een relatie gehad met een student. De man zegt tijdens het verhoor dat op zijn brandstichting volgt, dat hij de nek van die jongen zal breken. Dat mag niet, houdt de politieagent hem voor. Waarop de man zegt: ''Dan snijd ik zijn lul eraf.'' Dat mag helemaal niet, antwoordt de agent.

Er gebeurt weinig in deze roman en tegelijkertijd heel veel. Zo raakt de man bevriend met de politieagent. Samen gaan ze op zoek naar de vrouw. Er is sprake van een duidelijk homoseksuele geladenheid, maar vrijwel niets wordt uitgesproken. Zoals ook niets wordt uitgesproken tussen de vrouw in dat huis in Wales en de jongen die inmiddels bij haar woont. Niet die student, maar een jongen uit de omgeving.

Plotseling gaan de gebeurtenissen snel.

Maar het oog voor details blijft. De jongen gaat boven in het huis zijn tanden poetsen, wij blijven beneden bij de vrouw, en dan staat er: 'Het water liep door de leidingen, de kraan boven werd dichtgedraaid, wat een luide klap door het hele leidingensysteem gaf.'

We zitten dan op de helft van deze roman. We zijn nog steeds een wereld - een huis, een omgeving, de gedichten van Emily Dickinson- aan het verkennen en plotseling weten we hoe het zit met alle personages. Bakker vertelt alles schijnbaar onaangedaan; maar wij zitten met de brokken. (ARIE STORM)

Gerbrand Bakker: De omweg
Cossee, €19,90

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden