Plus Achtergrond

Genderneutraal opvoeden doe je zo

Het is goed om kinderen zonder stereotypen op te voeden. Maar zo’n genderneutrale opvoeding, hoe doe je dat? ‘Zeg ook tegen je zoon dat hij er mooi uitziet.’ 

‘Een meisje verzorgt graag een pop, een jongen draait eerder het armpje van de pop eruit’ Beeld Rosa Snijders

Toen schrijver en illustrator Renske de Greef (35) zwanger was van haar eerste kind, besloten zij en haar vriend dat ze het geslacht niet van tevoren hoefden te weten. Dat leek ze een leuke verrassing; een kindersurprise. Zo normaal als dat voor hen was, zo veel weerstand ­leverde het op in hun omgeving. “Mensen begonnen te sputteren: maar welke kleur schilder je de kinderkamer dan? Of: hoe weet ik dan wat voor kraamcadeautje ik moet kopen?” Ze merkte hoeveel verwachtingen en voorkeuren er waren. “Superzonde. Je sluit daardoor een heleboel bij voorbaat uit.”

De Greef voedt haar kinderen (twee dochters van 4 en 1 jaar) genderneutraal op. Het is een gedachtegoed dat zo’n beetje overal in doorsijpelt, zegt ze, zonder dat ze daar ­dagelijks lang over nadenkt. Ze probeert een divers aanbod aan speelgoed in huis te hebben: veel speelgoed­autootjes, maar ook poppen, strijkkralen en dinosaurussen. “Dat is mijn inbreng, ik heb een vrij grote dinoliefde.” Verder mag haar oudste dochter bij de jongens- én meisjeskledingafdeling kijken om te kiezen wat ze leuk vindt. En toen De Greef laatst een slaapwekker kocht voor haar, koos ze voor de mintgroene in plaats van de roze versie.

Niets is verboden

Genderneutraal is een term die vaak opduikt, maar regelmatig verkeerd wordt begrepen, zegt neuropsycholoog Jelle Jolles van de Vrije Universiteit Amsterdam. “Het roept associaties op dat alles neutraal moet zijn, en dus vooral niet jongens- of meisjesachtig. Mensen denken dat er van alles verboden is, maar dat is juist niet het geval.”

Jolles legt uit hoe de begrippen gender en sekse soms door elkaar worden gehaald. “Gender staat voor de sociaal-culturele aspecten van het man- of vrouw zijn: de stereotypen. Het is iets anders dan sekse. Dat begrip heeft ­betrekking op de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen.”

Glitteroveralls

In een genderneutrale opvoeding proberen ouders hun kind zo min mogelijk in dat stereotype jongens- of meisjeshokje te duwen. Daardoor kan het kind ál zijn talenten ontwikkelen, zo is het idee. Of zoals De Greef het omschrijft: “Bij ons mag alles: glitters, overalls, glitteroveralls. We zullen nooit zeggen: dat mag niet, want dat is voor jongens dan wel meisjes.”

Er is dus niks verboden, al denken mensen dat wel, zo merkt De Greef. “Iemand zei eens tegen mij: dat speelgoedkeukentje, daar mogen jouw dochters vast niet mee spelen. Maar zo is het niet. Ik stimuleer juist verschillende soorten spel: knutselen, bouwen met kaplablokken én spelen in een keukentje.” Met een lichte zucht: “Het is voor mij zo volkomen logisch, dat ik me er steeds over verbaas hoe boos mensen erover worden.”

Leiderschapsrollen

Waarom zou je moeite doen voor zo’n genderneutrale opvoeding? Marleen Groeneveld, die aan de Universiteit Leiden de rol van gender onderzoekt, geeft een voorbeeld. “Er is een onderzoek waarbij proefpersonen een baby van zes maanden in hun armen krijgen. De ene keer heeft de baby meisjeskleren aan, de andere keer is dezelfde baby aangekleed als een jongetje. In de filmpjes van dit experiment zie je hoe ouders het ‘jongetje’ onder de armpjes pakten en er stapjes mee zetten. Het ‘meisje’ pakten ze voorzichtig op en namen ze op de arm, alsof ze er mee wiegden.”

Biologisch gezien was het hetzelfde kind, maar het stereotype van jongen of meisje bepaalt hoe je je als opvoeder gedraagt en wat het kind krijgt aangeleerd. Groeneveld: “Het is bekend dat kinderen van 4 of 5 jaar al bomvol zitten met overtuigingen over wat meisjes- of jongensachtig is.” Later in het volwassen leven resulteert dat in sekse-ongelijkheid: minder vrouwen in leiderschapsrollen of mannen die lastig hun emoties kunnen uiten. “Het is daarom goed om je bewust te zijn welke boodschappen je als ouder meegeeft,” zegt Groeneveld. “Maar dat is lastig. Die stereotypen zitten zó diep in ons verankerd, dat het natuurlijk aanvoelt in plaats van aangeleerd.”

Prikkels

Maar als het zo natuurlijk aanvoelt, ís het dan ook niet natuurlijk? Er is toch een verschil tussen jongens en meisjes? “Hun hersenen worden inderdaad aangelegd met een ander stuurprogramma,” zegt neuropsycholoog Jolles. “Samen met hormonen zorgt dat ervoor dat de meerderheid van de meisjes graag verzorgend speelt met een pop, terwijl een jongen eerder het armpje van de pop eruit zal draaien om te kijken: hoe zit dit mechanisch in elkaar?”

Er is een zekere biologische aanleg, maar het is de omgeving die bepalend is voor het verschaffen van prikkels. Jolles: “Het brein verandert door oefening. Dus het is zinvol als ouder van een jongetje empathische vaardigheden iets meer te stimuleren, want dat stuurprogramma is van ­nature wat minder actief dan bij meisjes. Ondanks de verschillen in aanleg, hoeft er dan op volwassen leeftijd geen verschil meer te zijn tussen mannen en vrouwen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden