PlusAchtergrond

Geen enkele andere Nederlandse regisseur deed het Fons Rademakers na

CineMember presenteert vrijwel het gehele oeuvre van Fons Rademakers, een van de succesvolste Nederlandse filmmakers, met de twee films van echtgenote Lili als interessante spiegelbeelden.

Max Havelaar  Beeld Archief
Max HavelaarBeeld Archief

Wanneer het gaat over Nederlandse films op het filmfestival van Cannes, zijn het altijd Jos Stelling en Alex van Warmerdam die worden genoemd. Stelling, die decennia de laatste Nederlandse regisseur was die het tot de hoofdcompetitie van het filmfestival der filmfestivals schopte – met Mariken van Nieumeghen in 1974. En Van Warmerdam die hem in 2013 eind-de-lijk van die ereplaats verdreef met Borgman (om drie jaar later alweer vervangen te worden door Paul Verhoevens Elle).

Niets ten nadele van die films en filmmakers, maar het is geneuzel in de marge in vergelijking met wat Fons Rademakers (1920-2007) presteerde. Die wist het maar liefst driemaal te schoppen tot de hoofdcompetitie in Cannes, een prestatie die geen enkele andere Nederlandse regisseur hem nadeed. Hij deed dat met Het mes (1961), Als twee druppels water (1963) en Mira (1971).

Sowieso kan Rademakers gerekend worden tot de meest succesvolle regisseurs die Nederland heeft gekend. Met zijn speelfilmdebuut Dorp aan de rivier (1958) werd hij ­direct genomineerd voor een Oscar voor Beste buitenlandse film.

Zijn tweede film Makkers, staakt uw wild ­geraas (1960) won een Zilveren Beer op het filmfestival van Berlijn, en met zijn derde film Het mes haalde hij Cannes. Met zijn tiende speelfilm De aanslag (1986) zou hij uiteindelijk een Oscar winnen.

Die Oscarwinnaar is geen onderdeel van de collectie ­Rademakersfilms die streamingplatform CineMember vanaf woensdag aanbiedt, en ook de enige film die de regisseur na dat internationale succes nog maakte, The Rose Garden, is niet beschikbaar (beide zijn wel onderdeel van een in 2003 uitgebracht dvd-collectie). Maar verder is ­Rademakers’ gehele oeuvre te zien.

Still uit Max Havelaar. Boven: Op het terrein van het voormalige Wilhelmina Gasthuis worden in maart 1985 opnamen gemaakt voor de speelfilm De aanslag. Regisseur Fons Rademakers geeft aanwijzingen. Beeld
Still uit Max Havelaar. Boven: Op het terrein van het voormalige Wilhelmina Gasthuis worden in maart 1985 opnamen gemaakt voor de speelfilm De aanslag. Regisseur Fons Rademakers geeft aanwijzingen.

Hugo Claus

De omissies worden goedgemaakt door de toevoeging van twee films geregisseerd door Lili Rademakers, zijn echtgenote. De twee leerden elkaar kennen in Rome, waar zij de filmacademie volgde en hij als theatermaker in de vroege jaren vijftig het filmvak kwam leren. Ze trouwden in 1955, en Lili werkte achter de schermen mee aan alle elf speelfilms van haar man, meestal als regie-assistent. Maar zoals haar beknopte biografie van Eye Filmmuseum het eufemistisch stelt: haar bijdrage aan zijn films was groter dan de credits doen vermoeden.

Haar twee eigen films – Menuet (1982) en Dagboek van een oude dwaas (1987) – zetten scherper aan wat haar bijdrage aan de films van haar man moet zijn geweest. Allebei zijn het boekverfilmingen, zoals ook de films van Fons Rademakers dat veelal waren, en voor beide werd het scenario geschreven door auteur Hugo Claus, een goede vriend van het stel die ook voor vijf van Fons’ films de scenario’s schreef.

Allebei de films draaien om mannen die lonken naar een verboden lustobject en die verleiding uiteindelijk niet kunnen weerstaan. Dat thema speelt ook in Fons Rademakers’ films herhaaldelijk, maar zelden zo prominent als in de twee films van zijn echtgenote.

Menuet, gebaseerd op de gelijknamige roman van Louis Paul Boon, draait om een afgestompte arbeider die zich verlustigt aan zijn minderjarige dienstmeisje; Dagboek van een oude dwaas om een steenrijke oude man die zich gewillig laat domineren door zijn schoondochter.

Beide films moeten het in eerste plaats hebben van hun sfeer en duiken in de hoofden van hun personages. Ze hebben niet de dwingende verhaallijnen die de meer publieksvriendelijke films van Fons Rademakers kenmerken. Zo omschreef het stel het zelf ook in een interview uit 2003: hij was van het spel, de verhalenverteller; zij van de techniek.

Scène uit de film Als twee druppels water van Fons Rademakers. Hij gebruikte het script van Hermans uiteindelijk niet.  Beeld GPD
Scène uit de film Als twee druppels water van Fons Rademakers. Hij gebruikte het script van Hermans uiteindelijk niet.Beeld GPD

Tand des tijds

Rademakers zelf was van zijn films het meest trots op ­Mira, met de debuterende Willeke van Ammelrooy in de titelrol, en op zijn verfilming van Multatuli’s Max Havelaar. En dankzij die Oscar zal de Mulischverfilming De aanslag zijn succesvolste blijven. Maar waarschijnlijk is het zijn andere Tweede Wereldoorlogfilm, Als twee druppels water, die de tand des tijds het best heeft doorstaan, terwijl de film decennia niet te zien was, ­omdat hoofdfinancier Freddy Heineken dat niet toestond.

Waar veel van Rademakers’ andere werk een zekere statigheid heeft (een restant wellicht van zijn achtergrond in en blijvende liefde voor het theater) verfilmde hij W.F. Hermans’ De donkere kamer van Damokles als een zinderende film noir.

De beelden mogen dan in zwart-wit zijn, de film voelt geen seconde achterhaald aan, dankzij de vlotte montage en de opvallende cameravoering, door de Fransman Raoul Coutard, die in die jaren ook met grootheden als Jean-Luc Godard en François Truffaut samenwerkte. Het is cinema pur sang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden