PlusAchtergrond

Geen drie zoenen, wel een handdruk? We moeten opnieuw uitvinden hoe we elkaar begroeten

Gewoon elkaar de hand schudden om kennis te maken is niet gewoon meer. Nu de pandemie voorbij is, zoeken we naar nieuwe begroetingsrituelen. De drie zoenen worden niet gemist, de handdruk mag niet verdwijnen.

Raounak Khaddari
null Beeld Yoko Heiligers
Beeld Yoko Heiligers

Is het onbeleefd om iemands hand te weigeren? Rita Verdonk zou hier voor de pandemie zonder twijfel ‘ja’ op hebben geantwoord, maar nu er door corona geen algemene begroetingsconventies meer zijn, is het voor iedereen aftasten. Een ontmoeting met een klant, het tienminutengesprek op school, een sollicitatie, een bezoek aan de huisarts, jezelf voorstellen op een borrel; al deze ontmoetingen gingen voor de pandemie routinematig gepaard met een handdruk.

Het hoorde er ‘gewoon’ bij, maar corona heeft ons sociale verkeer totaal ontregeld. De gedragsregels die we met elkaar hadden afgesproken zijn weggevaagd, en nu er geen coronaregels meer gelden moeten we zelf zoeken naar wat we weer normaal gaan vinden. Volgens onderzoeker en politicoloog Renske Doorenspleet, die lesgeeft aan de Universiteit van Warwick in Engeland, zijn we ons er nu meer bewust van dat begroetingsrituelen een sociaal construct zijn, die we kunnen veranderen als we dat willen.

“We hebben de informele regels, normen en de waarde die we aan begroetingen hangen als maatschappij samen gecreëerd. Als iemand daarvan afwijkt, zoals de imam die in 2004 weigerde Verdonk de hand te schudden en waar de minister vervolgens verbolgen over raakte, ontstaat er onrust in het sociale verkeer.”

We horen (niet) bij elkaar

Als sociale processen worden verstoord, is er vaak een machtsspel gaande, legt Doorenspleet uit. “Het is vaak, niet altijd, een onderdeel van uitsluiting en insluiten. Elkaar op dezelfde manier begroeten, laat ons voelen dat we bij elkaar horen, dat we ons verbonden voelen. We hebben eenzelfde manier van doen, dus wij horen bij elkaar. Als we een ander niet volgens de norm behandelen, zeggen we eigenlijk: jij bent anders.”

Als we bovenstaande theorie aanhouden, dan kunnen we stellen dat onze maatschappij in duizend-en-een stukjes is verdeeld en haast niemand meer bij elkaar hoort. Er bestaat immers niet één manier van begroeten meer. De fysiotherapeut op de Overtoom schudt geen hand, die om de hoek bij het station in Zuid wel. De illustrator die haar nieuwe opdrachtgever ontmoet in een toren op het Amstelplein, vraagt van tevoren of ze elkaar een hand gaan schudden. De journalist die een schooldirecteur interviewt geeft aan liever geen handen te schudden, maar staat dezelfde avond wel knuffelend op een verjaardagsfeest.

Positief effect corona

De 41-jarige Gerda Wouters, administratief medewerker op een verzekeringskantoor, bekijkt per situatie of ze een hand geeft, geen hand geeft, een knuffel of drie zoenen. Al heeft ze dat laatste nog niet gedaan. “Het hoeft ook niet van mij, maar als een goede vriend toch drie zoenen wil geven, vind ik dat niet erg. Als een collega dat wil, zeg ik voortaan wel nee.” Ze noemt het een van de weinige positieve effecten van de corona. “We mogen alle regels opnieuw zelf bedenken.”

null Beeld Yoko Heiligers
Beeld Yoko Heiligers

Misschien wil iemand geen handdruk vanwege de bacteriën die daarbij worden overgedragen? Zijn die drie zoenen niet allang achterhaald? Is een knikje met een vriendelijke blik niet genoeg?

Volgens Doorenspleet is deze postcoronaperiode, waarin iedereen nog zoekende is, een unieke fase waarin we dingen ter discussie kunnen stellen. “Door een samenloop van omstandigheden zijn er nieuwe kansen ontstaan: we kunnen onze begroetingen herzien en daar ons voordeel mee doen.”

Het kan helpen om nu bij jezelf na te gaan wat je het liefste wil. Nooit meer een fysieke aanraking met vreemden? Nooit meer drie zoenen? Het kan jouw nieuwe norm worden, maar gemakkelijk is dat niet, erkent psycholoog en lichaamstaalexpert Denise Dechamps. “We zitten in een tussenperiode. Voor iedereen is de begroetingsroutine eruit; elke keer dat we iemand ontmoeten moeten we bedenken hoe we het willen en hoe de ander daarop zal reageren.”

null Beeld Yoko Heiligers
Beeld Yoko Heiligers

Een hand, drie zoenen of een knuffel weigeren hoeft niet onbeleefd te zijn volgens Dechamps, die ook oprichter is van de Body Language Academy. “Beleefdheid zit niet in wat je wel en niet doet, maar in hoe je het communiceert. Wie een hand weigert kan dat vaak ‘goedmaken’ met andere non-verbale signalen: een glimlach bijvoorbeeld of de wenkbrauwen omhoogtrekken. Dat zijn biologisch gezien signalen van onderdanigheid die tegelijkertijd uitstralen dat de ander veilig en welkom is.”

Eenzaamheid

Los van hoe hygiënisch die handdruk is – we zijn ons door de pandemie hyperbewust geworden van hoeveel viezigheid we kunnen overdragen via onze handen – is het waardevol om het handen schudden niet helemaal te bannen. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek voelde in 2019 bijna 1 op de 10 Nederlanders van 15 jaar of ouder zich sterk eenzaam; 26 procent voelt zich enigszins eenzaam.

“Elkaar de hand schudden heeft een belangrijke functie,” zegt Dechamps. “Als je iemands hand vastpakt, maakt je lichaam knuffelhormoon oxytocine aan, waardoor je je verbonden voelt met de ander.” Fysieke begroetingen dragen zelfs bij aan het verminderen van gevoelens van eenzaamheid.

De term huidhonger is in de afgelopen tijd vaker gevallen: mensen hebben fysieke aanrakingen nodig. Dat is een levensbehoefte. Zelfs bij een schouderklop of korte knuffel wordt de honger naar fysiek contact een beetje gestild.

Begroetingstips

- Bedenk van tevoren hoe je iemand wil groeten, zodat je niet wordt overvallen door het gebaar van de ander.

- Wat de meerderheid ook doet, tijdens verjaardagen bijvoorbeeld, het is waardevol je eigen grenzen te kennen en deze ook te bewaken. Dat kan eventueel ook door van tevoren een bericht te sturen naar de aanwezigen. Houd het positief. Dus niet ‘Ik geef geen knuffel’, maar ‘Ik begroet jullie graag met een handdruk’.

- Wil je geen handen geven? Maak dat non-verbaal zichtbaar door bijvoorbeeld iets in je handen te houden: je handen in elkaar steken is al voldoende. Steek ze niet in je zakken, dat komt weer ongeïnteresseerd over.

- Begroetingsrituelen worden ook door een plek bepaald. Ontmoet je iemand in een lobby? Dan is de kans groter dat je elkaar de hand geeft. Wil je dat niet? Verplaats dan de eerste ontmoeting naar kantoor en bied direct koffie aan. Het is minder gebruikelijk om iemand van achter een bureau de hand te schudden. Opstaan en knikken zorgt er alsnog voor dat de ander zich welkom voelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden