PlusBeeldspraak

Gaan de boze Amerikaanse mannen Travis Bickle achterna?

De Amerikanen krijgen woensdag een nieuwe president. Daar zijn ze niet allemaal blij mee. Gaan de boze mannen Travis Bickle uit Taxi Driver achterna?

Taxi Driver Robert de Niro 1976 Beeld Columbia Pictures
Taxi Driver Robert de Niro 1976Beeld Columbia Pictures

De inhuldiging van de 46ste president van de Verenigde Staten voltrekt zich onder troebel gesternte. Er is een overmacht aan beveiliging nodig om de ceremonie op de traditionele manier te laten plaatsvinden: in de open lucht bij het Capitool in Washington.

De bestorming op 6 januari van het ­gebouw waarin de Senaat en het Congres zetelen, wees uit dat duizenden boze Amerikanen hun afkeer van de machtswisseling gewelddadig willen uitdragen. Er was veel schade, er vielen vijf doden. Het was schokkend en niet meer vertoond sinds 1814, toen het Britse leger het ­Capitool en het Witte Huis in brand stak. Er was destijds een oorlog gaande.

De Amerikanen die begin januari in het spoor van de Britten traden, beschouwen zichzelf echter als patriotten. Zij trokken ten strijde voor God, het vaderland en hun president, die zijn verkiezingsnederlaag zonder bewijs aan een misdadige samenzwering toeschrijft.

Dat is koren op de molen voor boze mannen die vinden dat hun tijd gekomen is en dat ze een daad moeten stellen. Daar hebben ze het materieel voor, want Amerikanen hebben het recht om vuurwapens te bezitten. Het is maar goed dat er een oceaan tussen de Verenigde Staten en Europa ligt. Het ziet er niet best uit daarginds.

Uncle Sam

De beelden van de woeste mannen in het Capitool deden denken aan Travis Bickle in Taxi Driver (1976). De zelfbenoemde QAnon-sjamaan droeg een gehoornde bizonbontmuts tijdens de bestorming, Bickle scheert zijn haar tot een hanenkam wanneer hij een moordaanslag op een ­Democratische presidentskandidaat gaat plegen. De sjamaan en de aanslagpleger werden beiden opgeleid in het leger van Uncle Sam.

De door Robert De Niro vertolkte Bickle gaat na zijn tour of duty op het slagveld van Vietnam als taxichauffeur in New York werken. De chronisch slapeloze eenling kiest doelbewust voor de nachtdienst en accepteert alle ritten die zijn collega’s weigeren. Zo is hij in zekere zin weer terug op het slagveld, al duurt het enige tijd voordat hij besluit een ­wapenarsenaal aan te leggen. De rusteloze veteraan moet eerst een doel hebben. En vervolgens een doelwit kiezen.

Het scenario voor Martin Scorseses doorbraakfilm werd geschreven door Paul Schrader, die veel nadruk legt op het sociale isolement en mentale verval van Bickle. De blauwdruk was de eerste exponent van een lange reeks Schraderscenario’s over geknakte mannelijkheid in het land dat cowboys en soldaten op een voetstuk zet.

De uit een streng calvinistisch milieu afkomstige schrijver is openhartig over de autobiografische component van Taxi Driver. Hij schreef het scenario toen hij na een afgebroken studie en relatie in Los Angeles ontspoorde, weken in zijn auto sliep en zichzelf in drank en porno verloor. Het scenario werd een vorm van therapie.

Gewelddadige pathologie

Taxi Driver oogt schitterend: de nacht in New York werd nooit zo fraai verbeeld, hoezeer Bickle ook afgeeft op het gajes, het vuil en de ranzigheid op straat. Die tegenstelling tussen vorm en inhoud weerspiegelt de hypocrisie van Bickles daden en opvattingen. Hij kijkt naar porno, maar verafschuwt prostitutie. Hij pleegt eigenrichting, maar vraagt de presidentskandidaat om meer orde en tucht. Waar hebben we dat onlangs nog gehoord? Op een steenworp afstand van het Capitool, waar de president van de boze mannen law and order propageerde alvorens het doel en doelwit voor de bestorming te benoemen.

Bickle onderneemt in de film pogingen om een tienermeisje uit de prostitutie te redden. De door de destijds twaalfjarige Jodie Foster vertolkte Iris is daar niet van ­gediend, maar haar zelfbenoemde redder laat zich niet van de wijs brengen. Hij is God’s Lonely Man, zoals hij het in zijn dagboek verwoordt. Schrader noemde Bickle geen man die van nature eenzaam is, maar een man die uit zelfverdediging voor eenzaamheid kiest, tot hij zich alleen nog in een explosie van geweld en destructie kan ontladen.

In 1981 trad de door Jodie Foster en Taxi Driver geobsedeerde John Hinckley Jr. in het spoor van Travis Bickle: hij pleegde een moordaanslag op president Ronald Reagan om indruk op Foster te maken. De president en drie anderen raakten gewond. Scorsese worstelde met het idee een punt achter zijn filmloopbaan te zetten. De ontoerekeningsvatbare Hinckley keek naar Bickle, zag zichzelf en zocht een doelwit. Dat werd een president.

Schrader noemde Bickles gewelddadige pathologie ‘een zeer Amerikaanse aandoening’. Hij heeft een punt. We mogen hopen dat de geschiedenis zich niet herhaalt.

Taxi Driver oogt schitterend op blu-ray (Sony Pictures), maar is ook te zien via Pathé Thuis en iTunes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden