Plus

Fusie met Weesp is geen formaliteit, maar ‘een daad van vriendschap’

Op 1 juni zetten Amsterdam en Weesp de eerste grote stap op weg naar een fusie. De twee steden onderhouden al eeuwen nauwe banden, maar ook de verschillen zijn groot. 

Een boot vaart Weesp binnen over de Vecht. Beeld Ko Hage

Weesp had al een stadswapen, een historisch centrum, een station, een lokale lekkernij en een carnavalsvereniging die was vernoemd naar die Weesper mop. Maar wat Weesp nog niet had, was een eigen lied. Dat was eeuwen een aanvaardbaar gemis geweest, maar in de aanloop naar het referendum in 2018 over de bestuurlijke toekomst van de gemeente groeide toch sterk de behoefte om nog eens uitgebreid de lof te zingen op Weesp en de Weespers.

Een kolfje naar de hand van Erik Jobben. Tijdens een lijsttrekkersdebat in de openbare bibliotheek klom de kleinkunstenaar met gitaar op het podium om voor de eerste keer zijn compositie In Weesp ten gehore te brengen. Het refrein kon na een keer worden meegezongen. ‘In Weesp, met z’n eigen mensen, met hun blije wensen, met z’n mooie straten, zal ik nooit verlaten, met zijn prachtgebouwen, ik zal altijd houden, van mijn eigen Weesp.’

Een muurschildering van de oude kaart van Weesp naast de Albert Heijn Beeld Ko Hage

Die liefdesverklaring kwam niet uit de lucht vallen. Ruim zes eeuwen na het verkrijgen van de stadsrechten uit handen van de toenmalige graaf van Holland, Willem van Beieren, stond Weesp op het punt zijn bestuurlijke zelfstandigheid op te geven. Het referendum moest duidelijk maken of de Weespers een voorkeur hadden voor een van de twee kandidaten voor een fusie: Amsterdam of Gooise Meren, de gemeente waarin in 2016 Naarden, Bussum en Muiden waren opgegaan.

Aan de volksraadpleging was een heel proces voorafgegaan. De twee fusiekandidaten hadden aangegeven hoe zij de gezamenlijke toekomst voor zich zagen, aan bewoners was gevraagd wat zij verwachtten van de nieuwe partner. Tijdens een presentatie in een bomvolle Oude Kerk deden beide kandidaten een gooi naar de volksgunst. Gooise Meren met een taart ter grootte van een tweepersoonsdekbed, Amsterdam met een video over de stad: vaak mooi, geregeld lelijk, nooit saai.

Pretpark Weesp

Dat de hoofdstad een periode van groei, bloei en oei doormaakte, was de Weespers niet ontgaan. Tijdens bewonersavonden ging het gesprek vaak over de toeristische drukte in de hoofdstad, en de schaduwzijden daarvan. Er was sprake van een schrikbeeld bij veel aanwezigen: wilde Weesp onderdeel worden van een overbevolkt pretpark vol bierfietsen, souvenirwinkels en wafelbakkers? Was de stad niet veel beter af bij het kalme levenstempo in Gooise Meren?

Wat in het verlengde daarvan ook vaak voorbijkwam: de verschillen in schaal. Weesp telt 19.000 zielen. Die zijn stuk voor stuk waardevol en uniek, maar vallen in het niet bij de 900.000 Amsterdammers. Een fusie met Gooise Meren lag wat dat betreft meer voor de hand. Naarden, Bussum en Muiden hebben een vergelijkbare omvang.

Jaren tachtig stationsbuurt Beeld Ko Hage

In het nadeel van Gooise Meren speelde het verleden. Tien jaar eerder had Weesp ook al een tijd op Tinder gestaan. Dat leidde toen tot een uitgewerkt plan om samen met Naarden, Bussum en Muiden een nieuwe gemeente te vormen. Het rijke Bussum wilde liever zonder het arme Weesp, en zorgde er via de Haagse connecties voor dat de fusiepartner door de Tweede Kamer uit het plan werd verwijderd. Dit achter de rug van Weesp om.

Niet zo fraai natuurlijk, en het chagrijn over deze streek was tien jaar later nog steeds niet verdwenen en zeker niet vergeten. Nadat eerder een meerderheid van de gemeenteraad voor Amsterdam had gekozen, stemde tijdens het referendum ook een meerderheid van de bewoners voor een fusie met de hoofdstad. In stappen: eerst de ambtelijke fusie die zo dringend nodig was om het overbelaste ambtenarenapparaat in Weesp te ontlasten, na 2022 of 2026 een bestuurlijke fusie.

Vriendschap belonen

Die ambtelijke fusie staat nu voor de deur. Op 1 juni is het zover. Enkele weken geleden reisde burgemeester Femke Halsema naar Weesp om in de trouwzaal van het stadhuis met haar collega Bas Jan van Bochove de papieren te ondertekenen. Het tekent de nieuwe verhoudingen in de regio dat Halsema zelf in de auto stapte. Een halve eeuw geleden had de hoofdstad waarschijnlijk een koerier naar Weesp gestuurd om de papieren op te halen.

Nieuwbouw in Weesp Beeld Ko Hage

In de trouwzaal noemde de burgemeester de naderende fusie geen formaliteit, maar een daad van vriendschap. “En vriendschap betekent gelijkwaardigheid,” aldus Halsema. “Zo willen wij er ook mee omgaan. Vriendschap zullen wij met vriendschap belonen.”

Die laatste woorden deden vermoeden dat Halsema een liefhebber is van Game of Thrones, maar er ging vooral een geruststellende werking van uit. Amsterdam en Weesp zijn op weg om een te worden. Maar de verschillen tussen de steden zijn in allerlei opzichten groot. Anders dan in Amsterdam hebben de Weespers hun Pieten graag pikzwart, de parkeertarieven laag en zien ze liever een paar koeien in de wei dan een dansende menigte.

Weesperkarspel

Hoe anders mag Weesp zijn, als het straks ook tot een bestuurlijke fusie komt? Kan de eigenheid worden bewaard, als Weesp onderdeel wordt van het stadsdeel Zuidoost en de gekozen vertegenwoordigers mogen aanschuiven bij een stadsdeelcommissie waarvan in elk geval op dit moment volstrekt onduidelijk is hoeveel invloed zij heeft op het bestuur van de stad? Er gaan nu al stemmen op om van Weesp en Driemond een achtste stadsdeel te maken: Amsterdam Weesperkarspel.

Van die gedachte wordt op de Stopera niemand enthousiast, maar het is misschien toch goed om ernaar te kijken. De woorden van de burgemeester over vriendschap en gelijkwaardigheid scheppen ook een verplichting. Buurgemeente Weesperkarspel werd in 1966 met bruut bestuurlijk geweld ingenomen om de Bijlmermeer te kunnen bouwen. De komst van een stadsdeel Weesperkarspel zou een mooi gebaar zijn, en het bewijs dat Amsterdam de dingen tegenwoordig anders aanpakt dan vijftig jaar geleden. 

Flats en historische panden in Weesp Beeld Ko Hage
Ossenmarkt Weesp Beeld Ko Hage
Eigenaar stadspost Weesp in Aetsveld Beeld Ko Hage
Roeivereniging Utrechtseweg Beeld Ko Hage

Rondje Weesp: van jaren tachtig naar pittoresk

Voor wie Weesp alleen kent van het groen-verlichte kruis op de kerk, ’s avonds goed te zien vanaf de A1, leek de stad de afgelopen jaren verdwenen. Door een verwoestende brand werd de 65 meter hoge Laurentiuskerk in 2016 bijna gehalveerd. Het duurde twee jaar om de spits te herbouwen. Die is nu weer – mét lichtgevend kruis – het middelpunt van de vestingstad.

“Ik was aangenaam verrast,” zegt fotograaf Ko Hage, die nooit eerder in Weesp was, maar er voor PS drie dagen rondslenterde. “Het is een gezellige plek, met een historische binnenstad, mooie panden en overal water. Dat maakte het lastig, want voor mijn foto’s ben ik niet op zoek naar pittoreske dingen. Maar uiteindelijk vind je altijd wel typische Nederlandse wijken.”

Vooral na de Tweede Wereldoorlog veranderde Weesp snel. De Achtergracht werd gedempt, nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen gebouwd. Wie op Station Weesp uitstapt heeft het idee in een willekeurige, identiteitsloze Nederlandse woonwijk te zijn beland. “De stad rondom de binnenstad is niet uitgesproken herkenbaar of van hoge kwaliteit,” zegt de gemeente zelf. “Hij vormt als het ware een schil rondom deze binnenstad als een oesterschelp rondom een parel.”

De ‘ultieme ambitie’ is om het spoor, dat nu een barrière vormt in de stad, uit het zicht te halen of onder de Vecht te leggen, maar dat gaat voorlopig niet gebeuren. Ook wordt er gedroomd om het station te verplaatsen, zodat het water, de weidegebieden én de binnenstad meteen bij aankomst zichtbaar zijn. Want om die binnenstad draait het allemaal. Er is een compact winkelgebied (rondje Nieuwstraat, Slijkstraat en Nieuwstad) met winkels in monumentale panden. Er zijn vestingwerken, zoals Fort Ossenmarkt, die de historie voelbaar maken. En overal is water. Weesp zit ingeklemd tussen de Vecht en het Amsterdam-Rijnkanaal, die verbonden zijn via het Smal Weesp.

De stad is gegroeid rondom de vesting aan de Vecht, met de kont naar achteren: tegen het Amsterdam-Rijnkanaal vind je de industrieterreinen. “De essentie van Weesp is het stadshart, maar de contrasten in de wijken eromheen zijn groot,” zegt Hage. Zo kent de wijk Hogewey in het noordwesten van de stad stevige hoogbouw, in het zuiden ligt de in de jaren tachtig gebouwde wijk Aetsveld – geïsoleerd van de rest van de stad door de drukke N236. En dan is er nog de nieuwbouw ten noorden van het station, waar in de Bloemendalerpolder hard wordt gewerkt aan Weespersluis. Afgelopen november namen de eerste bewoners hun intrek in de nieuwe wijk, in fin de siècle-stijl, met hofjes, parkstraatjes en singels.

In totaal moeten er bijna 3000 woningen komen. En dat is voor Weesp, waar nu 9000 woningen staan, voorlopig misschien nog wel een grotere verandering dan de ambtelijke fusie met Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.