PlusAchtergrond

Fotoproject laat Amsterdammers dansen in de zalen die ze zo missen

Filmmaker Muck van Empel mist de verbinding tijdens het gezamenlijk beleven van kunst en cultuur. Met fotograaf Zindzi Zwietering en producent Maaike Gronheid maakt ze de fotoserie The Rite of Swing: ‘De extase van de danser moet voelen alsof de zaal vol staat.’

Serge’s Swing – Paradiso.   
  
 Beeld Zindzi Zwietering, regie Muck van Empel, productie Maaike Gronheid
Serge’s Swing – Paradiso.Beeld Zindzi Zwietering, regie Muck van Empel, productie Maaike Gronheid

“Onlangs vond ik een ansichtkaart terug die mij door mijn eindexamentijd heen heeft geholpen. Het is een zwart-witfoto van de Amerikaanse fotograaf Weegee, van een jongen en een meisje die zich op een drukke dansvloer compleet overgeven aan het moment. Wanneer de moed me in de schoenen zakte, keek ik naar die foto en maakte mijn hart een vreugdesprongetje. Dat beeld van die twee mensen bood me zowel een fijne herinnering als een vooruitblik: Oja, dát gevoel! Dat heerlijke gevoel van gezamenlijke extase. Dan kon ik er weer tegenaan.”

Dat was toen, een jaar of vijftien geleden, maar als Muck van Empel (31) nu naar dezelfde foto kijkt, wordt ze overvallen door een gevoel van weemoed. “Er ligt al een jaar een doffe deken over Nederland. Hoewel het leven zo goed en zo kwaad als maar kan doorgaat, wordt een essentieel deel van ons emotionele spectrum niet aangeboord: het deel dat wordt geraakt bij het gezamenlijk beleven van kunst en cultuur. Kunst biedt ons namelijk de ruimte om de verbinding aan te gaan met elkaar; met iedereen om je heen die op dat moment óók in die voorstelling zit, voor dat schilderij staat of tijdens een liveconcert meespringt. De mogelijkheid tot die specifieke verbinding bestaat niet op dit moment, maar we mogen dat gevoel niet vergeten en verliezen.”

Ze zucht: “Facebook stuurt me af en toe zo’n herinnering: hier was je twee jaar geleden, dat deed je toen. Als ik die ­foto’s nu zie – ergens op een feest, met heel veel andere mensen – denk ik: verdomme, zal dat gevoel ooit nog zo ­terugkomen?! Die ervaring… de energie die je lichaam op zo’n moment opwekt – zullen we dat nog terugkrijgen?”

Ze zucht nog een keer. “Je kan wel vrienden opzoeken en ik kijk livestreams van voorstellingen of zet hard muziek op om in mijn eentje of met een vriendin enorm te dansen in de woonkamer. Ik probeer zo dezelfde ervaring te creëren, maar het is gewoon niet hetzelfde. Ik mis de verbinding en de energie die er ontstaan met een grote groep mensen om je heen. Er worden nu testevenementen georganiseerd, waar je ver van tevoren een kaartje voor moet regelen, en dan is het nog maar op halve bezetting en met een test vooraf en achteraf – dat is niet dezelfde. Zo krijg je nooit die zelfde overgave.”

Behoefte aan actie

Toen ze door de stad fietste en alle lege theaters en bioscopen zag, kreeg het idee voor de fotoserie vastere vorm. “Ik zag een foto voor me van iemand in zijn eentje dansend op een lege plek. Het stilzetten van de dans symboliseert voor mij de tijd waarin we nu zitten: het gevoel dat we on hold staan. De foto geeft ons de kans om de diepte van het ­moment in te duiken en de emotionele beleving te ont­leden. De extase van de danser moet voelen alsof de zaal vol staat, en zo schuren met de werkelijke leegte van de ruimte om de persoon heen. Het ging me om dat innerlijke gevoel; het gevoel van de verbinding door de gezamenlijk extase. De focus moest dus bij het publiek komen te liggen in plaats van bij de artiesten en kunstenaars.”

Eddie's Swing – Tuschinski.

 Beeld Zindzi Zwietering
Eddie's Swing – Tuschinski.Beeld Zindzi Zwietering

Hoewel ze zelf filmmaker is – Van Empel studeerde in 2017 af aan de Nederlandse Filmacademie – voelde ze ­direct dat ze dit thema in een fotoserie wilde vastleggen. “Een film maken is nu eenmaal een langdurig traject en ik had enorm behoefte aan actie, dus ik dacht: wat houdt me tegen? Ik heb de vrijheid opgezocht.”

Van Empel vond medestanders in de persoon van fotograaf Zindzi Zwietering (29) – “Ik ken haar via via en ik vind haar werk heel mooi” – en producent Maaike Gronheid (29), die in hetzelfde jaar afstudeerde aan de Filmacademie.

Een speciale band

Het eerste podium dat het team benaderde, was Paradiso. “Ze vertelden dat ze dagelijks verzoeken kregen van fotografen die hun lege zaal wilden fotograferen. Ons plan vonden ze echter vernieuwend, omdat het niet alleen om de lege zaal te doen was, maar ook om de persoon op de ­foto. Dus hebben ze de deuren voor ons opengedaan. En zo ging het eigenlijk overal; de reacties waren heel enthousiast. Of beter: ze zíjn enthousiast; we hebben net te horen gekregen dat we ook in het Rijksmuseum mogen komen fotograferen.”

Django's Swing – Frascati. Beeld Zindzi Zwietering
Django's Swing – Frascati.Beeld Zindzi Zwietering

Met Zwietering en Gronheid zocht Van Empel op elke locatie naar elementen die hinten naar de lockdown: een desinfectiepompje in Tuschinski, de schooltafels in Paradiso, een verlengsnoer en schuurmachine in het Foam. “Het zijn spullen die je er voor de lockdown nooit zou aantreffen, maar nu mede het beeld vormen van de gesloten locaties.”

Via hun eigen sociale media en de kanalen van de podia kwamen ze in contact met Amsterdammers die een speciale band hebben met de plek. “Via de Facebookpagina van Paradiso vonden we Serge, die zijn eerste date met zijn vrouw tien jaar geleden in Paradiso had en daar sindsdien elke week met haar naartoe ging. Toen hij binnenkwam, leefde hij helemaal op: ‘Dát was mijn vaste plek tijdens concerten en dan kon je via díe route het snelst bij de bar komen.’”

“Eddie, de danser in Tuschinski, ken ik van De Parade. Hij vertelde ons dat hij veertig jaar geleden al door zijn ­ouders werd meegenomen naar Tuschinski, toen daar nog livevariété was. Mirjam, onze topper in Garage Noord, sprak de oneliner ‘Ik mis het om ’s ochtends wakker te worden en me af te vragen wat ik gister nou weer heb gedaan – om vervolgens heel hard om jezelf te lachen.’ Zo heeft ­iedereen zijn eigen verhaal.”

Soort prelude

Iedereen danst, met één uitzondering: in het Amsterdamse Bostheater is Kasper Tarenskeen gefotografeerd, de schrijver van de Oostpoolvoorstelling die daar – als het goed is – komende zomer gespeeld gaat worden. “Het was heel toevallig. We hadden net een vrijwilligster van het Bostheater gefotografeerd toen Kasper, die ik van vroeger ken, aankwam en op de tribune ging zitten. Hij was naar het Bostheater gefietst om even in zijn eentje naar het ­podium te staren en te fantaseren hoe zijn voorstelling er uit zou gaan zien. Hij danst dan niet, maar in zijn blik voel ik het vooruitzicht van een volle tribune. Daarmee past de foto toch in de serie.”

Mirjam's Swing – Garage Noord.
 Beeld Zindzi Zwietering
Mirjam's Swing – Garage Noord.Beeld Zindzi Zwietering

De titel The Rite of Swing is een variatie op The Rite of Spring, legt Van Empel uit. “Stravinsky’s ballet Le sacre du printemps verbeeldt het ritueel van een tot offer gewijd meisje dat zich dood danst zodat de lente kan beginnen. Die symboliek vond ik treffend.”

“Tijdens mijn research stuitte ik op een stuk over een voorstelling van Gisèle Vienne: Crowd. Daarin vertelde Vienne dat ze geïnspireerd was door Stravinsky’s ballet, dat herinneringen aan haar wilde uitgaansleven in Berlijn opriep. Ze vond in de technocultuur een hedendaagse equivalent en beschreef die als ‘the necessity of ecstatic experien­ce’. Ik zie deze fotoserie als een soort prelude en hoop dat alle zalen snel weer opengaan, zodat we de verbinding die deze ons biedt weer met elkaar kunnen beleven – maar ik vrees dat we daar ook het een en ander voor moeten opgeven.”

Meer foto’s (de reeks groeit nog steeds) en verdere informatie zijn te vinden op Instagram: @theriteofswing

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden