Plus Interview

Fotograaf Martijn van de Griendt: ‘We staan altijd maar aan’

Festival Lowlands. Beeld Martijn van de Griendt

Fotograaf Martijn van de Griendt (49) maakte voor Document Nederland van het Rijksmuseum een serie over de 24 uurssamenleving.

Hij wist dat hij op ‘hét lijstje’ stond voor ‘de meest presti­gieuze opdracht uit de Nederlandse fotografie’, Document Nederland van het Rijksmuseum in Amsterdam. Maar toen fotograaf Martijn van de Griendt (Eindhoven, 1970) begin oktober 2017 een mailtje van conservator Hans Rooseboom kreeg, was dat tóch onverwachts, vooral vanwege het onderwerp: de 24 uurseconomie.

“Ze werken normaal alleen met dode kunstenaars, en dit is de enige opdracht die ze jaarlijks geven,” zegt Van de Griendt in het restaurant van het Stedelijk Museum, op een steenworp afstand van het Rijks. “Het is een prachtige reeks. Ed van der Elsken ging me al voor, Ad van Denderen, Bertien van Manen, Dana Lixenberg… dat zijn mijn helden qua Nederlandse fotografie – zeker Ed van der Elsken.” Hij valt even stil. “Ik weet niet of ik dit nu wel moet vertellen,” zegt hij dan. Maar na een slok cappuccino: “Ik ben al eens eerder gevraagd voor deze opdracht en toen heb ik nee gezegd. Heel beleefd hoor, maar ik was te druk en vond het onderwerp niet bij me passen. Het ging over ‘de burgemeester’. Als ze dat nu hadden gevraagd, met Femke Halsema, had ik direct toegehapt. Maar het is een landelijke opdracht, en ik zag mezelf niet honderd lintjes doorknippende burgemeesters fotograferen.”

Eigen interpretatie

Dit keer werd Van de Griendt dus gevraagd voor de ‘24 uurseconomie’. “Dat vond ik eerlijk gezegd ook een moeilijk onderwerp, maar ik kon natuurlijk niet nog een keer nee zeggen. En toen ik met Hans ben gaan praten, werd me al snel duidelijk dat ik de opdracht mocht invullen zoals ik wilde. Als ik vijf jongeren wilde gaan volgen, mocht dat ook.”

“In een van de eerste vergaderingen – er is een heel projectteam dat je begeleidt, we hebben vaak vergaderd – heb ik gezegd dat ik de term ‘24 uurseconomie’ wilde vervangen door ‘24 uurssamenleving’. Dat was goed. Ze zeiden: ‘Doe gewoon wat je wilt. We laten je helemaal vrij, dit is nu juist een opdracht waaraan een fotograaf zijn eigen interpretatie mag geven.’”

‘Looks’ en ‘likes’

In de eerste vergadering werden er onderwerpen genoemd als het nachtleven en de nachtportier. “Daar sloeg ik niet direct op aan. Document Nederland is een soort tijdsbeeld, maar toen ik wat ging googelen, ontdekte ik dat de 24 uurseconomie al heel lang bestaat. Fabrieken die 24 uur doordraaien bestaan ook al heel lang. Nachtportiers, winkels met verruimde openingstijden, allemaal niet nieuw. Daarbij komt dat ik bij de 24 uurseconomie denk aan het leven dat altijd maar doorgaat. Dan denk ik aan New York en een beetje aan Amsterdam, maar als je twintig minuten buiten de Ring bent, is het doodstil op straat.”

Surinaams feest Keti Koti. Beeld Martijn van de Griendt

In augustus 2018 ging Van de Griendt naar Lowlands om de eerste foto’s te maken voor zijn project. “Ik wilde sowieso mensen fotograferen, en ik vroeg me af: waar hebben mensen dan last van? Toen kwam ik op ‘altijd maar aan staan’; dat onze samenleving altijd maar doorgaat. Daar gaat mijn serie over: over de consumptiemaatschappij, waarin we altijd maar aanstaan en altijd maar bezig zijn met de ‘looks’ en de ‘likes’. De telefoon is de rode draad in mijn serie; we laten ons leven leiden door onze mobiel.”

Hij is zelf ook verslaafd aan zijn telefoon, bekent Van de Griendt. “Ik zat net nog naar jou te appen vanuit de auto. En ik heb twee keer een botsing gehad terwijl ik op de fiets zat te appen. Dat was weliswaar aan het begin van mijn ­relatie, ik was verliefd, dus er zijn verzachtende omstandigheden, maar ik reed gewoon tegen een hek aan. Nu mag het niet meer, maar ik kijk nog steeds af en toe op mijn te­le­foon. Daarom vond ik het ook zo interessant; dit gaat ­iedereen aan – ook mij.”

Connie Palmen

In het Rijksmuseum hangen welgeteld 42 foto’s. “Dat is een knipoog naar The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy. Het wordt verder nergens uitgelegd, maar toen ik had ­uitgerekend dat er ongeveer veertig foto’s aan de muren pasten, dacht ik: dan wil ik er 42. Omdat het antwoord op de ultieme vraag over ‘het leven’ in The Hitchhiker’s Guide 42 is. In het boek dat bij de tentoonstelling verschijnt, staan er zestig.”

Naast de foto’s van Van de Griendt bevat zijn boek (“De ­titel U bevindt zich hier is ontleend aan een Lowlandsfoto. Die stond op een bord waarmee een meisje voor een tent stond. Dat vond ik wel grappig, want tegenwoordig kijkt iedereen op zijn telefoon als ie wil weten waar ie is”) bijdragen van Arnon Grunberg, Joris van Casteren, Marcel van Roosmalen, Marieke Lucas Rijneveld en Connie Palmen. “Ik dacht: het is mijn tiende boek en het is het Rijksmuseum, dus ik moet uitpakken. Ik ben met allemaal superblij, maar het allerleukste vind ik dat Connie Palmen erin staat. Ik heb vorig jaar I.M. en De vriendschap gelezen – ik ben een late lezer – en ik vind haar gewoon een mooi mens. Letterlijk en figuurlijk.”

Selfie met Connie Palmen. ‘Een mooi mens.’ Beeld Martijn van de Griendt

“Ik heb haar ooit mijn Kamasutraboek gegeven, maar ik kende haar verder niet. Toen ik haar mailde, antwoordde ze dat ze dit soort dingen zelden of nooit doet, maar dat ik bij haar thuis mocht komen pleiten. Dus ik naar haar toe. Eerst kreeg ik een hand, toen herkende ze me en kreeg ik een omhelzing. Ze was naar de Oranje Leeuwinnen aan het kijken, zij was heel enthousiast maar ik heb niks met voetbal. Toen het klaar was, mocht ik mijn foto’s laten zien.”

“Daarna zei ze opnieuw dat ze dit soort dingen zelden doet, en eigenlijk alleen als het iets te maken heeft met het boek dat ze op dat moment aan het schrijven is. Ze ging erover nadenken, zei ze. Ik ga bidden, antwoordde ik. Twee dagen later kreeg ik het verlossende mailtje: ‘Lieve Martijn, ik zal voor je schrijven.’”

Passief ontvankelijk

Palmens bijdrage heet Zo ben ik er het liefst. “Het is een heel persoonlijk verhaal over het fenomeen ‘aanstaan’. Van de Griendt pakt zijn boek erbij. “‘Aan of uit staan had ik nooit anders gebruikt dan voor een apparaat. De tele­visie stond aan of uit. De computer, de afwasmachine, de radio. Maar een persoon?’ schrijft ze. ‘Maar iemand die van zichzelf zegt dat hij altijd aanstaat, wil daarmee niet uitdrukken dat hij permanent aan het werk is, hij wil laten weten dat hij de hele dag bereikbaar is. Iemand die aanstaat is passief ontvankelijk. Kom maar binnen. Ik ben afwezig, maar ik ben er altijd.’”

“Tot slot schrijft ze dat ze dat eigenlijk helemaal niet zo verkeerd vindt en dat ze er zelf ook aan meedoet. Toen ik haar stuk in de mail kreeg, was ik in Amsterdam en ben ik direct naar haar huis gefietst. Toen ze opendeed zei ik: ik kom je even een analoge ‘like’ brengen. Dát is wat ik zelf heb opgestoken van dit project: het gaat om het echte ­leven en niet om het digitale leven.”

Document Nederland: Martijn van de Griendt ON/OFF. T/m 19 januari in de Philipsvleugel van het Rijksmuseum. Het fotoboek ‘U bevindt zich hier’ is in het museum verkrijgbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden