Plus Reportage

Familie Fraij runt 5 dagen per jaar een Sintmuseum (met Zwarte Pieten)

Het Sinterklaasmuseum in Westzaan. Beeld Dingena Mol

In Westzaan runt Markjan Fraij (52) met zijn vrouw en kinderen al 12 jaar het Sinterklaasmuseum. ‘We hebben overwogen om als Zwarte Piet te trouwen.’

Hoeveel geld hij aan zijn sintverzameling heeft uitgegeven, weet hij niet. Markjan Fraij, medeoprichter van het Sinterklaasmuseum Westzaan, krijgt veel geschenken. De mensen weten hem te vinden, ook buiten het dorp. En hij struint braderieën en rommelmarkten af om kleinigheden op de kop te tikken. Sinterklaasboeken, -schilderijen, -beeldjes of -poppen, hij betaalt er vaak maar een euro voor. “Maar als je er daarvan duizenden hebt ­gekocht…” zegt Fraij. “Ik reken het niet uit. Dan schrik ik misschien.”

Zoals zo veel verzamelingen begon ook de sinterklaasverzameling van Fraij als hobby. Twintig jaar geleden was er één kist. Een privéverzameling, die hij elk jaar tevoorschijn haalde om het huis mee aan te kleden. Er kwam meer en meer bij. Hij besloot het op te slaan in zijn tuinhuis. Op een dag zei zijn nicht, ook gek van sinterklaas: waarom exposeer je dit niet? Je hoeft alleen maar de deur van het tuinhuis open te doen.

Fraij, exporteur van bloemen, was direct enthousiast. Hij wilde het gevoel dat hij had voor sinterklaas niet voor zichzelf en zijn gezin houden, maar delen. “Samen met vrijwilligers uit het dorp bouwden we de tuin om tot museum. ­Allemaal nog heel provisorisch, maar het stond. Kwamen toch bijna dertig man per dag op af. Nu zitten we op honderd per dag. En we breiden nog steeds uit.”

Het is zaterdagmiddag, rond twaalf uur. Over een paar ­minuten gaat het Sinterklaasmuseum voor dit jaar officieel open. Na vandaag volgen nog vier dagen. Het museum is open van twaalf tot vijf ’s middags, de entree is gratis. Fraij maakt een ronde door de tuin, is tevreden hoe het er dit jaar bij staat. Hij is er klaar voor: sigaret in de mond, overhemd met jasje en een rode sinterklaasstropdas. ­Onder zijn spijkerbroek klompen met sinterklaas­figuurtjes. Hij kijkt op zijn horloge. “Shit, Dewi, kun jij de muziek aanzetten?” Zijn dochter (18) rent de schuur in. Een paar minuten later knalt uit de geluidsbox in de voortuin Zie ginds komt de stoomboot.

Sinterklaaspak uit 1938

Mensen die toevallig door de straat lopen, kunnen niet om het museum heen. Aan de voorzijde van de schuur hangt een groot bord met de tekst: ‘Het Fraijste Sinterklaasmuseum Sint’s 2007’. Daarnaast een levensgrote pop van Zwarte Piet. De familie Fraij wil maar zeggen: wees welkom.

Fraij heeft de complete tuin bij het museum getrokken. De ramen van zijn woning zijn veranderd in vitrines waarin sinterklaasboekjes, -prenten en -schilderijen worden geëtaleerd. Voor in de tuin staat een schuur propvol spullen. Links, rechts, aan het plafond: Sinterklaas en Zwarte Piet zijn overal. Boeken en beelden, kasten en planken met poppen, stripboeken, kalenders, spelletjes, dvd’s, cassettes en cd’s, fotolijsten, mijters – verzin het en het ligt er. Met een beamer worden opnamen van oude intochten geprojecteerd.

Markjan Fraij en zijn dochter Dewi runnen het Sinterklaasmuseum in Westzaan dat elk jaar rond deze tijd vijf dagen is geopend. ‘Op een dag neemt ze het van me over.’ Beeld Dingena Mol

Fraij wijst naar vier sinterklaaspakken, in een rijtje uitgestald. “Dit is de expositie van dit jaar. Je ziet hoe de pakken zijn veranderd in de loop der jaren. De mijter, de staf. ­Ander materiaal, andere vorm. Dit pak komt zelfs uit 1938. Gekregen van een man die het wilde weggooien, maar wist van ons museum. Bijzonder, hè. Echt een topstuk.”

Aangrenzend aan de schuur is een hoekje gemaakt dat doorgaat als ‘het winkeltje’. Dochter Dewi heeft het winkjeltje jaren gerund, maar dit jaar heeft haar zus Anitya (12) het overgenomen. Dewi houdt een oogje in het zeil, doet de administratie, helpt haar vader met opbouwen. De vijf dagen dat het museum op is, is zij zijn rechterhand. “Op een dag neemt ze het van me over,” zegt Fraij.

Wie door het museum slentert, vraagt zich toch af wat het is dat Fraij zo verknocht heeft gemaakt aan sinterklaas. De appel blijkt niet ver van de boom te zijn gevallen: Fraij komt uit een sinterklaasnest. Zijn ouders, grootouders: ­allemaal speelden ze Zwarte Piet tijdens de intocht in Westzaan. Fraij weet niet beter of hij speelde ook Zwarte Piet. Hij is zelfs jaren hoofdpiet geweest van de intocht.

Voor zijn vrouw Sylvia (49) geldt ongeveer hetzelfde, ook zij heeft altijd Zwarte Piet gespeeld, net als de rest van haar familie. Ze organiseert al 29 jaar de intocht in Westzaan. Daar heeft ze ook lhaar man eren kennen. Als Zwarte Piet werden ze verliefd op elkaar. Sylvia Fraij: “We hebben serieus overwogen als Zwarte Pieten te trouwen. We hebben daar uiteindelijk van afgezien, ook voor onze ouders en familie.”

Opbouwen

Fraij en zijn dochter Dewi zijn drie weken geleden begonnen het museum weer op te bouwen. De spullen liggen ­het grootstte deel van het jaar opgeslagen in dozen in een schuur, speciaal gebouwd voor het museum. Fraij: “Het is een puzzel die je moet oplossen. Elk jaar heb ik meer spullen. Mensen doneren ook zo veel. Laatst nog: lag er ineens een oud schilderij van sinterklaas op de stoep. Zo gaat dat. Vind ik iets in de tuin, of voor de deur.”

De vier sinterklaaspakken, in een rijtje in het museum uitgestald. Het is de expositie van dit jaar. Beeld Dingena Mol

Fraij kan uren vertellen over alle spullen die in het museum liggen. Weidt uit over de historie, hoe de mensen Sinterklaas en zijn Pieten zagen in 1915. Hij heeft net aan twee mensen uit Haarlem tot in detail verteld hoe, van wie en wanneer hij een verzameling boeken voor sinterklaas heeft gekregen, waaronder een exemplaar uit 1850 van Jan Schenkman. Dan: “Loopt die vrouw nú alweer het museum uit?”

Zwarte Pietdiscussie

Hij komt even op adem in het café, ook zelf gebouwd, ­inclusief overkapping en bankje met tafel. Achter de bar staat zijn neef. Hij serveert koffie, thee, warme chocolademelk, bisschopswijn en sintgarnituur (chocolaatjes). Alle mokken en bekers zijn in sinterklaasthema.

Door de tuin rent een groep kinderen van de ene naar de andere schuur. Ze spelen de sinterklaasspeurtocht. Fraij heeft overal cadeautjes verstopt die ze kunnen vinden door raadsels op te lossen. “Vinden ze prachtig.”

De schuurtjes van de familie Fraij ademen Sinterklaas en Zwarte Piet, die, ondanks de discussie, behouden blijft. ‘Ik zie er geen racisme in.’ Beeld Dingena Mol

De schuur achter in de tuin ziet er ongeveer hetzelfde uit als de eerste schuur. Er is onder meer aandacht voor sinterklaas van vroeger en nu. De discussie over Zwarte Piet is onvermijdelijk. Fraij zegt er het liefst niets over, maar wie een sinterklaasmuseum vol Zwarte Pieten runt, kan het niet aan zich voorbij laten gaan.

Hij denkt er niet over de poppen, tekeningen en verwijzingen naar Zwarte Piet weg te halen. Hij vindt dat hij het sinterklaasfeest enkel documenteert, de geschiedenis is niet uit te gummen. Fraij wil dat Zwarte Piet behouden blijft, ziet er geen racisme in. Het berust op een groot misverstand, zegt hij. “Het is geen racistisch stereotype, Zwarte Piet heeft niets met de slavernij te maken. Het verwijst naar de overwonnen duivel die de helper van Sinterklaas werd. De duivel werd altijd zwart afgebeeld. Vandaar.”

Fraij hoopt zijn sinterklaasverzameling nog vele jaren te kunnen tentoonstellen. Hij wil meer spullen, meer bezoekers en meer vrijwilligers. Hij beseft ook dat de discussie over Zwarte Piet nog lang niet voorbij is. “Zodra ze zich gaan bemoeien met mijn museum, stop ik ermee. Dan sluit ik de boel en wordt het weer een privécollectie. Het moet wel leuk blijven.”

Het Sinterklaasmuseum is dit jaar nog geopend op 29 en 30 november en 1 december, dagelijks van 12.00 tot 17.00 uur. www.sinterklaasmuseum-westzaan.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden