PlusInterview

Eline (14) is wereldkampioen schaken: ‘Je hoeft er niet slim voor te zijn’

null Beeld Nina Schollaardt
Beeld Nina Schollaardt

De Amsterdamse Eline Roebers is vlak voor kerst wereldkampioen schaken geworden in de klasse van meisjes tot en met 14 jaar. En ja, uiteraard kent ze The Queen’s Gambit, de Netflixserie over haar sport.

“Ik heb heel veel informatie in mijn hoofd, maar ik heb er verder geen last van, hoor. Ik kan het oproepen wanneer ik wil.” De 14-jarige Eline Roebers legt in het zoomgesprek uit hoe haar hersenen werken als ze in een partij aan het schaakbord zit en een bliksemsnelle analyse maakt van de stelling.

Schakers worden over het algemeen gezien als geniale denkers, voor Roebers is het logica. Ze legt snel verbanden en denkt met de stukken al veel stappen vooruit. Doet ze een zet met haar favoriete paard of probeert ze met de loper de ­tegenstander mat te zetten? “Ik weet het niet. Ik zie het ­gewoon.”

“Alle schaakstukken moeten goed samenwerken,” zegt Roebers. “Als ze alleen maar op een vlak staan zonder functie, zijn de stukken zinloos. Elk schaakstuk moet ­ergens met een reden staan. Anders gaat het mis.”

Haar denkpatroon is een gevolg van jarenlang oefenen met haar trainer, de grootmeester Robert Ris. Met als ­gevolg de wereldtitel, die ze vanwege de coronacrisis ­online behaalde.

In de halve eindstrijd versloeg ze de Indonesische Laysa Latifah, in de finale moest de Hongaarse Zsoka Gaal haar meerdere erkennen in de Amsterdamse. Nooit eerder greep een Nederlander de wereldtitel in de jeugdcategorieën schaken. Ook Anish Giri, de huidige nummer elf van de wereldranglijst, of Max Euwe, de beste speler van de wereld tussen 1935 en 1937, niet.

Schaken is misschien wel het belangrijkste in het leven van de scholiere. “Toen ik jonger was, ging ik soms met vriendinnen mee naar turnen of ballet. Maar dat was het niet voor mij. Schaken is meer aan mij ­besteed.”

“Schaken heeft heel weinig met fysieke capaciteiten te maken, dat trekt me heel erg aan. Je hoeft niet lang te zijn. Het maakt niet uit hoe je eruitziet of hoe sterk je bent. Leeftijd doet er ook niet toe. Het gaat er puur om hoe goed je in schaken bent. Je hoeft er ook niet slim voor te zijn. Inzicht is het enige dat je nodig hebt om een goede schaker te worden. Al zal intelligentie een positieve impact hebben.”

Roebers, die wordt geroemd vanwege haar aanvallende manier van spelen, zal niet hoog van de toren blazen. Ze vindt zichzelf nooit beter dan een ander. “Ik denk dat alle acht speelsters van de kwartfinale kans hadden om te winnen. Het was een kwestie van wie dit toernooi toevallig het beste speelde.”

null Beeld Nina Schollaardt
Beeld Nina Schollaardt

De theorie van het spel

Geheel toevallig was de wereldtitel natuurlijk niet. Roebers leerde op haar zesde schaken van haar vader, omdat schooldagen weinig uitdagend waren. De afgelopen jaren besteedde ze dagelijks zo’n vier tot vijf uur per dag aan de sport. Tweemaal per week trainde Ris haar, de andere uren gingen op aan wat ze ‘de theorie van het spel’ noemt.

Bij schaken komt veel meer kijken dan alleen partijen spelen. De meeste tijd gaat op aan studeren, leren van fouten van anderen. Roebers bestudeert schaakliteratuur, kijkt partijen van de internationale grootmeesters terug, speurt naar valkuilen van toekomstige tegenstanders en zoekt naar de zwakke punten in haar eigen spel. “Al is het simpelweg onmogelijk voor een mens om het schaakspel volledig te beheersen. Daardoor moet je altijd blijven studeren. Ik doe een poging, net als alle andere spelers.”

Die vijf uur theorie doet ze naast haar schoolwerkzaamheden. “Ik volg gewoon de lessen zoals alle andere leerlingen op het Ignatius Gymnasium. Ik maak ook gewoon mijn huiswerk. Soms krijg ik vrij voor toernooien in het buitenland.” Roebers kwam voor de sport al in landen als Tsjechië, Roemenië, Letland, Slowakije en India.

null Beeld Nina Schollaardt
Beeld Nina Schollaardt

Geen bord nodig

Roebers’ wereldtitel komt in een tijd dat The Queen’s Gambit waanzinnig populair is op Netflix. In de serie wordt Beth Harmon gevolgd, een meisje dat in het weeshuis met het schaakspel begint en uiteindelijk de beste van de wereld wordt. Harmon staart in de nacht naar het plafond en ziet daar ineens als in een illusie verbanden tussen de schaakstukken in ingewikkelde stellingen ­geprojecteerd staan.

Een herkenbare situatie voor Roebers. Een goede schaker heeft geen bord nodig om het te spelen. “Als een les op school saai is, ga ik in mijn hoofd schaken. Dan haal ik een partij terug die ik zelf heb gespeeld en probeer ik te analyseren wat ik beter had kunnen doen. Later controleer ik deze gedachten nog op de computer. Soms zit ik goed, soms zit ik fout.”

De technisch directeur van de schaakbond, Jeroen Bosch, herkent de visualisaties ook. “Iedere schaker van hoog niveau heeft een mentaal plaatje in zijn hoofd waarin partijen terugkomen,” zegt Bosch. Tevreden kijkt hij naar de toegenomen aandacht voor het schaakspel na het uitkomen van The Queen’s Gambit.

In het ledenaantal van de schaakbond is dat vanwege ­corona nog niet terug te zien. Toch blijkt uit cijfers dat ­wereldwijd mensen aan het schaken zijn geslagen. Al is het te vroeg om van een schaakrevolutie te spreken. Bosch: “Op chess.com, een grote schaakwebsite, schaken meer dan 3 miljoen mensen dagelijks tegen elkaar. In maart tijdens de eerste lockdown was daar al een piek in het aantal gebruikers te zien, maar de piek aan het einde van dit jaar veroorzaakt door de Netflixserie was nog een stuk hoger.”

Net als de fictieve hoofdpersoon Harmon is Roebers ­totaal gegrepen door het schaakspel, zegt ook Bosch, die de verse wereldkampioen goed kent. “Ze heeft een grote ­intrinsieke motivatie en wil alles weten en leren. Nadat ze de wereldtitel had gepakt, vierde ze die niet meteen uitbundig. Ze ging eerst nog even naar de finale in een andere leeftijdscategorie kijken. Dat kenmerkt haar karakter.”

Aanvankelijk wilde ze in haar kinderjaren vooral partijen spelen, het studeren liet ze achterwege. Te veel theorie en geprogrammeerde kennis haalde de creativiteit uit haar zetten. Roebers speelde op meer op gevoel.

Omdat ze een paar keer flink de fout in ging tijdens wedstrijden, is ze inmiddels om. Haar trainer Ris reist voor toernooien met haar mee om tegenstanders voor zijn ­pupil te ontleden. “Zo iemand meenemen is niet het ­belangrijkste, maar de hele top beschikt over een trainer die analyse uitvoert,” zegt Roebers. “Als je als beginner te veel theorie tot je neemt, kom je niet heel ver, omdat je toch wel in iemands val trapt. Als je eenmaal sterker bent en geen kennis hebt over de tegenstander en de schaaktheorieën, kun je in een paar zetten verliezen. Je wordt dan overrompeld en verrast.”

Roebers wil in de toekomst doorgroeien tot ze zichzelf een grootmeester, de hoogst bereikbare titel in de schaaksport, mag noemen. Daarvoor moet ze eerst nog duizenden partijen doorgronden, hetzelfde aantal wedstrijden spelen en blijven visualiseren tot ze bijna onverslaanbaar wordt. Het is voor weinig vrouwen weggelegd. Tussen de honderd beste schakers ter wereld staat slechts één vrouw: de Hongaarse Judit Polgár.

De Amsterdamse ziet om zich heen steeds minder meisjes. “Vrouwen zijn helaas heel erg in de minderheid in het schaken. Daardoor zijn wij ook minder terug te vinden in de top. Als het competitief wordt, haken de meisjes af. Dat is ongeveer op 12-jarige leeftijd. Dat geldt niet voor mij. Ik vind het alsmaar leuker worden.”

‘Ik ben echt apetrots op haar’

Robert Ris, schaaktrainer op IJburg: “De prestatie van Eline is uniek. Ze heeft het echt verdiend. Ik ben echt apetrots op haar. De wedstrijden kon ik live kijken via de computer en ik zat heel erg mee te leven. Het zweet stond me soms op de rug, zeker nadat ze zichzelf in de moeilijkheden had gewerkt in de halve finale. Uiteindelijk maakte ze het onwaarschijnlijk koelbloedig af. Mensen begrijpen niet altijd hoeveel druk op schakers staat. Elke fout is dodelijk. Elk scenario speelt zich tientallen keren af in je hoofd. Je zit eigenlijk voortdurend dagen achtereen volledig in de stress.

Als meisje ben je een beetje een vreemde in de schaakwereld. Mannen domineren. Maar Eline lijkt daar geen last van te hebben. Ze is sociaal en vriendelijk.

Toen ze lessen nam, merkte ik al snel dat ik met een exceptioneel talent te maken had. Dat heeft ze nu definitief bewezen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden