PlusReportage

Elf mannen laten zien dat anorexia geen meisjesziekte is

Dat anorexia geen meisjesziekte is, laten elf mannen zien op een expositie in de Melkweg. Fotograaf Mafalda Rakoš volgde een jaar hun buitenkant en binnenwereld.

Ramons lichaamsafdruk in een park dicht bij zijn huis in Lopik, in 2019. Beeld MAFALDA RAKOŠ
Ramons lichaamsafdruk in een park dicht bij zijn huis in Lopik, in 2019.Beeld MAFALDA RAKOŠ

Elias (22) mocht dan wel extreem dun zijn toen hij op de middelbare school zat, de gedachte dat hij anorexia had kwam geen moment bij hem op – anorexia, dat is voor meisjes. Hij is een van elf mannen, onder wie ook twee trans mannen, die meewerkten aan A Story to Tell, een project en ­fotoboek over eetstoornissen bij mannen van de Oostenrijkse fotografe Mafalda Rakoš. Een deel ervan is ­momenteel online te zien in een tentoonstelling van Melkweg ­Expo.

Elias, in het verleden getroffen door anorexia: ‘’Het was een vermoeiende weg, maar ik ben blij dat ik hem genomen heb’’. Beeld MAFALDA RAKOŠ
Elias, in het verleden getroffen door anorexia: ‘’Het was een vermoeiende weg, maar ik ben blij dat ik hem genomen heb’’.Beeld MAFALDA RAKOŠ

Rakoš (25, ze studeerde in Den Haag) worstelde in haar late tienerjaren zelf met anorexia. Ze maakte daar eerder het project I want to disappear over, gebundeld in een boek met dezelfde titel. Hierin portretteerde ze alleen vrouwen omdat ze in eerste instantie geen mannen kon vinden, al was ze hen wel in de statistieken tegengekomen.

Volgens onderzoek heeft wereldwijd zo’n 2,2 procent van de mannen op enig moment in zijn leven met een eetstoornis te maken. De verwachting is dat het ‘dark number’, ­zoals Rakoš het noemt, veel hoger is: de groep die buiten de statistieken blijft. Simpelweg omdat het probleem ­onder mannen nauwelijks wordt herkend. Vaak door de mannen zelf al niet, evenmin door zorgverleners, aldus Rakoš: “Als niemand er vanuit gaat dat je deze ziekte kunt hebben, hoe kun je er dan ooit voor worden behandeld?”

Herkenbaar en met naam

Dankzij het netwerk en vertrouwen dat Rakoš opbouwde met haar eerste project, had een nieuwe oproep voor mannelijke deelnemers aan een follow-up wel succes. Binnen ongeveer een maand meldden zich de elf protagonisten die zich voor A Story to Tell een jaar lang door Rakoš lieten volgen en fotograferen – mannen uit Nederland, Duitsland en Oostenrijk.

Rakoš: “Opvallend was dat al deze mannen ervoor kozen herkenbaar en met hun echte naam in beeld te ­komen. Bij de vrouwen wilden destijds maar vier van de twintig dat. Hun verhaal vertellen en het issue zichtbaar maken, dat was voor deze mannen de belangrijkste motivatie om mee te doen.”

De mannen werden voor het boek ook geïnterviewd, door journalist Ruben de Theije. Thomas (22) vertelt hoe hij het ­gevoel had nergens bij te horen: ‘Ik hoorde niet bij de normale mensen. En omdat ik een man ben, hoorde ik ook niet bij de groep met anorexia, want dat wordt gezien als een ‘meisjesziekte’. Ik heb me behoorlijk eenzaam ­gevoeld. Ik denk dat mensen het niet zien. Of ze willen het niet zien, ik weet het niet precies. Ze associeerden anorexia gewoon nooit met mij. Dat maakte het voor mij in het begin makkelijker om alles te ontkennen.’

Omdat niemand anorexia met de 22-jarige Thomas associeerde, was het voor hem makkelijker om te ontkennen dat hij eraan leed. Beeld Mafalda Rakoš
Omdat niemand anorexia met de 22-jarige Thomas associeerde, was het voor hem makkelijker om te ontkennen dat hij eraan leed.Beeld Mafalda Rakoš

Een andere deelnemer, de 29-jarige Teun, houdt zich nu als therapeut bij Stichting Human Concern met het onderwerp bezig. Hij had vroeger zelf met zogeheten Osfed te maken, waarbij kenmerken van boulimia en anorexia ­elkaar overlappen. Door zijn eigen ervaringen kan hij ­andere mannen doen inzien dat eetstoornissen niet exclusief een vrouwenissue zijn, zegt hij in het boek: ‘Dat helpt andere mannen schaamte te overkomen. De perceptie van wat een man is of zou moeten zijn, speelt een rol. Kwetsbaarheid tonen wordt als niet-mannelijk gezien, een wijdverbreid stigma in onze samenleving. Dat is riskant: alsof een eetstoornis je minder mannelijk maakt.’

Door Teuns ervaringen met anorexia probeert hij het stigma te doorbreken. Beeld Mafalda Rakoš
Door Teuns ervaringen met anorexia probeert hij het stigma te doorbreken.Beeld Mafalda Rakoš

Ramon (28) werd in zijn jeugd veel gepest om hoe hij eruit ziet: ‘Ik ben van jongs af aan veel bezig geweest met het zoeken naar mijn identiteit. Het is waarschijnlijk enorm van invloed geweest op mijn anorexia. Ik ben emo geweest, gothic, skater. Het heeft lang geduurd voordat ik besefte dat ik me het meest comfortabel voel in mijn huidige manier van kleden. Ik weet dat ik er niet uitzie als een ‘stereotiepe kerel’, maar ik voel me hier goed in. Ik hou van make-up. Het geeft me zelfvertrouwen.’

Ook Leroy (20 jaar en trans man) werd gepest en gehaat omdat hij ‘anders’ was. ‘Ik dwong mezelf in een meisjesrol. Ik ­begon mezelf voortdurend met meisjes te vergelijken. Ik wilde alsmaar dunner worden. En daarin werd ik succesvol.’

Heftiger in de greep

Bijna alle deelnemers aan het project zijn niet-heteroseksueel, zegt Rakoš. “Niet voldoen aan het beeld dat de maatschappij van een man verwacht, legt een hoge druk op iemand. Vrouwen hebben een grote kans een eetstoornis te krijgen, maar als een man een eetstoornis krijgt, heeft het hem veel heftiger in de greep. De mannen die aan mijn project meewerkten, zijn bijna allemaal in het ziekenhuis terechtgekomen. Sommigen hebben geprobeerd zelfmoord te plegen, of ze verwondden zichzelf.”

Met de meeste deelnemers gaat het nu heel redelijk tot goed, aldus Rakoš. “Om mee te kunnen doen aan een project als dit, moet je al enige afstand hebben tot de ziekte.”

Voorafgaand aan de fotografie had Rakoš gesprekken met de mannen over hoe zij zelf naar hun verhaal keken. Vervolgens fotografeerde zij hen op plekken en in situaties die hun beleving tot uitdrukking bracht. Behalve portretten van de buitenkant, geven de beelden zo een indruk van de binnenwereld van de deelnemers. Rakoš: “Mensen denken vaak dat eetstoornissen over eten gaan. Dat is een misvatting, weet ik uit ervaring. Het zijn de mentale issues waarmee je moet dealen voordat je je eetstoornis kunt loslaten.”

Taboe-talk

Deelnemer – en therapeut – Teun adviseert mannen die zichzelf in de problematiek herkennen met nadruk om ­erover te praten. ‘Dat is het advies waarvan ik zou willen dat ­iemand het me destijds had gegeven. Neem iemand in vertrouwen. Hoe meer je er niet over praat, hoe meer je toestaat dat je eetstoornis groeit.’

Bij wijze van voorzet organiseert de Melkweg vanavond een Taboe-talk over het mannelijke lichaamsideaal, via livestream te volgen. Tv-maker Arda Kaya (BNNVara) praat met Rakoš over haar fotoproject en gaat met gasten onder meer in op de vraag hoe het kan dat het onderwerp eetstoornissen bij mannen zo onderbelicht is gebleven.

Programmeur Moniek Mewafi: “Als ik research doe voor een onderwerp, kom ik vaak al snel allerlei personen tegen die invloedrijk zijn of als woordvoerder gelden. Dat was bij dit onderwerp totaal niet het geval. Dan weet je dat je echt met een taboe hebt te maken.”

De expositie is nog t/m 21 februari te zien via astorytotell.online. Wie het online debat wil volgen (vanaf 20 uur) kan een kaartje (€3) kopen via melkweg.nl. Je ontvangt dan een link. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden