Plus Recensie

Een stille wanhoop sijpelt door de verhalen van Van Dis

Zonder voorkennis iets lezen, kan dat eigenlijk nog? Je alleen door de tekst laten meevoeren, je door louter de woorden laten betoveren? In het geval Adriaan van Dis is dat bijna onmogelijk.

Adriaan van Dis Beeld Annaleen Louwes

Als het over bekende Nederlandse schrijvers gaat, wordt hij al snel genoemd. En als hij een nieuw boek heeft geschreven is dat groot nieuws. Zeker omdat zijn vorige roman, Ik kom terug, bekroond werd met de Libris Literatuurprijs 2015.

Over dat nieuwe boek, In het buitengebied, verschenen al stukken in tijdschriften en kranten. Nog voor het uit was. En op de dag dat het boek uitkwam, zat Adriaan bij Matthijs aan tafel in De wereld draait door.

Mooie verhalen
De schrijver Van Dis vond ik nooit zo interessant. Nathan Sid: mooi boekje. Familieziek: goed gedaan. De rest: mwah. In het buitengebied is een prachtig boek. Boek zeg ik, want al wordt het gepresenteerd als roman in verhalen, een roman is het niet, daarvoor zit er te weinig ontwikkeling in de verhalen. Het zijn verhalen. Maar heel mooie. Maar verhalen verkopen nu eenmaal minder dan romans. (Al staat er op het voorplat helemaal geen genreaanduiding. De naam Van Dis is blijkbaar voldoende.)

Even over die voorkennis. Adriaan van Dis was (is) somber. Al een tijd. Hij wilde, zei hij tegen Matthijs, zijn gemoedstoestand niet kwalificeren als depressief. Anders zou hij zijn pen nooit hebben opgenomen. Somber. Niet vrolijk. Schrijven was therapie. Hindert die voorkennis bij het lezen? Ga je het boek anders lezen?

Wat uit die stukken en het bewegende beeld blijkt, is dat je dat niet hoeft te weten. Liever niet zelfs. Die opmerking over therapeutisch schrijven, brrrr, bezorgde me jeuk.

Het kleinburgerlijke ontstijgen
En daar gaat het natuurlijk ook helemaal niet om. Het gaat om het boek, om de inhoud. En dan heb je als lezer al snel in de gaten waar het om gaat. De verhalen schetsen een man, een schrijver, die in zijn eentje in een huis aan de rivier woont, ergens diep in de provincie. De man laat in het eerste verhaal, Akiko, thuis een robot uit Japan bezorgen.

In het tweede verhaal, Ronnie, zoekt hij toenadering tot een jongen uit een laag milieu. Dan is al wel duidelijk dat hij dit doet om het alleen-zijn te verlichten. ("Ik ben niet eenzaam, ik heb een talent voor alleen-zijn," zei hij op tv.)

Er is een verhaal over de notabelen uit het dorp en hun poging het kleinburgerlijke te ontstijgen. En natuurlijk - Van Dis laat het engagement niet liggen - is er ook de vluchteling, die door de schrijver als tuinman wordt aangenomen. Is hij wel de persoon die hij zegt te zijn?

Een bont palet, en door de verhalen sijpelt een wanhoop die nooit hardop wordt uitgesproken, en juist dat onnadrukkelijke maakt deze verhalen zo goed. Ook zonder voorkennis merk je dat er iets is met de schrijver.

Fictie

Adriaan van Dis
In het buitengebied
Atlas Contact
€18,99
144 blz.

Die door een stem, Binnenstem genaamd, bijna kwaadaardig wordt bejegend. Binnenstem geeft commentaar op de beweegredenen van de schrijver, die blijkbaar niet altijd zuiver zijn. 'Niet doen! Je helpt alleen maar jezelf. Gutmensch. Begin je nou weer?' Of, als hij in zijn auto zit en vaart mindert bij een onbewaakte spoorwegovergang: 'Geef gas, nu!'

Herinnering en melancholie
Ter verduidelijking: het gaat hier om fictie. Met een autobiografische inslag, maar toch. 'Hij lijkt op me,' schrijft Van Dis achter in het boek. En: 'Niet alle verbeelding is autobiografisch, daarom lijkt het me nuttig te benadrukken dat ik niet woon waar de ik van In het buitengebied woont.'

In het buitengebied is vooral goede literatuur. Het verhaal Rivka is het beste verhaal. Over herinnering, wat er van levens overblijft, melancholie. En waarin de schrijver Binnenstem uiteindelijk de baas is.

Het boek werd bij DWDD bestempeld als 'niet honderd procent Van Dis'. Dat is een even merkwaardige als belachelijke constatering. Een schrijver schrijft het boek dat hij wil schrijven. Hij schrijft niet in eerste instantie voor de lezer. Dat leverde in dit geval een schitterend boek op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden