PlusAchtergrond

Een liedje, fruit, of toch snoep: hoe streng is het traktatiebeleid in de klas?

Beeld Van Santen & Bolleurs

Deze week verschijnt het kinderkookboek Trakteren met Nijntje, vol gezonde hapjes om uit te delen. Hoe is het trakteerbeleid op Amsterdamse basisscholen? ‘Het belangrijkste is dat een kind even in de schijnwerpers staat.’

Hij raakte lichtelijk in paniek, de eerste keer dat zijn dochter Ayla op de crèche moest trakteren. Samuel Levie, chef, eetschrijver en worstenmaker, kende het strenge traktatiebeleid: gezond was de regel. “Een doosje rozijnen kan altijd, maar dat is een beetje saai. Je wil dan toch iets echt lekkers én leuks maken.”

Het werd zelfgemaakt gedroogd fruit, meer dan goedgekeurd door de jarige zelf. Net als alle andere recepten die hij bedacht voor Trakteren met ­Nijntje, het vervolg op Eten met Nijntje, dat vanaf deze week bij de boekhandels ligt. Hij wil laten zien dat gezond trakteren ook lekker kan zijn, en niet altijd moeilijk of tijdrovend. “Een banaan op een stokje even in chocola dippen is niet veel werk.”

IJsjes van vers fruit, wortelbroodjes, maar ook de ongezonde chocoladekoekjes van zijn moeder (“die moesten er gewoon in”) belandden in het Nijntjeboek, stuk voor stuk getest door zijn eigen kinderen. “Ayla zit nu net op de ­basisschool, daar is het beleid volgens mij minder streng, want ze komt regelmatig thuis met een zakje snoep. Dat vind ik niet oké, helemaal als je bedenkt dat er met dertig kinderen in een klas bijna elke week wordt uitgedeeld. Juist op de basisschool kun je het goede voorbeeld geven.”

Opbiedcultuur

Paul van Opdorp, teamleider van het programma Gezonde School primair onderwijs, uitgevoerd door de GGD, denkt daar hetzelfde over. “Het is belangrijk om al jong te beginnen met gezond eten, dat geldt zelfs voor zoiets als een traktatie. Op jonge leeftijd is het makkelijker de smaakontwikkeling te beïnvloeden en gewoontes aan te leren. Ben je gewend dat fruit een traktatie is, dan kies je later eerder voor een appel dan voor een zak snoep.”

Veel scholen omarmen die gedachte; ruim honderd Amsterdamse scholen hebben een gezond voedingsbeleid, waar ook gezond trakteren onder valt. Toch blijkt de ­uitvoering volgens Van Opdorp niet altijd makkelijk. “Wat we soms zien is dat er geen duidelijke afspraken worden gemaakt over de traktaties, waardoor discussie kan ontstaan.”

Wat de een verantwoord vindt, is voor een ander ongezond. “Je wil voorkomen dat een kind met een traktatie op school komt en dat het feestelijke moment wordt verpest omdat het toch te groot, te zoet of te vet is. Dat is ­teleurstellend voor het kind, maar ook voor een docent is het vervelend om die boodschap over te moeten brengen.”

Ook sociale druk kan het moeilijk maken. Hij hoort soms over een opbiedcultuur, waarbij traktaties steeds groter en duurder worden, om maar niet voor elkaar onder te doen. “Dat opbieden is niet alleen vanuit gezondheidsperspectief ongunstig, maar de aandacht gaat dan ook naar de traktatie, in plaats van naar het kind.”

Gaan slechts een paar ouders op de gezonde toer, dan werkt het net zo min. “Een moeder in Noord vertelde me dat ze een mooie, gezonde traktatie had gemaakt, maar dat het kind op de ochtend van de verjaardag zei bang te zijn uitgelachen te worden. Toen is ze toch nog snel wat zakjes chips gaan halen. Het maakt een kind niet zo veel uit of een traktatie gezond is of ongezond, kinderen zijn niet zo moeilijk. Als de traktatie maar niet heel erg afwijkt van die van zijn klasgenoten.”

Middels de Gezonde School adviseert de GGD nu de helft van de Amsterdamse scholen in de stad. “We raden scholen aan om ouders een duidelijke instructie mee te geven. Dat een traktatie maar 75 kilocalorieën mag bevatten bijvoorbeeld, of dat het ­alleen uit fruit of groente mag bestaan. Of gebruik onze traktatiewaaier, ter inspiratie.”

Op Daltonschool De Meer in Oost zien ze niets in strikte regels. “Zo gezond mogelijk is ons beleid, maar we ­verplichten het niet. Een kind wegsturen omdat het een verkeerde traktatie heeft gemaakt, willen we niet,” zegt directeur Esther van den Berg. “Bij de kleuters bespreken we met ouders wat ons traktatiebeleid is, daarna gaat het bijna altijd goed. De traktaties worden over het algemeen met veel zorg en liefde gemaakt.”

De traktatieservice

Laterna Magica op IJburg onderzoekt ook andere trakteermanieren. Zo werd de traktatieservice in het leven geroepen, waarbij een groepje kinderen dat dit leuk vond, aan de slag ging met traktaties voor anderen. Ouders konden de service mailen met hun voorkeuren en op basis daarvan werd een gezonde traktatie bedacht en gemaakt.

“Zoiets gaat wel voor een paar kinderen, maar met achthonderd kinderen is dat niet meer te doen,” zegt projectencoach Jung Mi Kim. Nu wordt geëxperimenteerd met een traktatie zonder etenswaren. De jarige mag uit een kist een activiteit kiezen, zoals een spelletje of het luisteren naar een liedje. “Zo wordt de leerling in het zonnetje gezet, maar is er ook minder onderlinge strijd onder ouders en kinderen en meer gelijkheid.”

Ook Van Opdorp vindt activiteitgebonden traktaties een goed idee. Zeker nu zelfgemaakte hapjes door corona als risico kunnen worden gezien. Sommige scholen vallen terug in oude gewoonten en kant-en-klare traktaties vinden hun weg terug de klas in. “Voorverpakt betekent ­helaas ook vaak ongezonder.”

Een goed alternatief kan dan een niet-eetbare traktatie zijn. “Het belangrijkste is dat een kind even in de schijnwerpers staat, maar dat hoeft niet gekoppeld te zijn aan voedsel.” Laat een kind bijvoorbeeld kiezen wat het wil doen: tien minuten extra buitenspelen, voorlezen uit het lievelingsboek.” Het zou kunnen dat we op den duur helemaal die kant opgaan, zegt hij, al zal dat niet veranderen in een dag. “Iets eetbaars trakteren op je verjaardag zit heel erg in de Nederlandse cultuur ­ingebakken. Het hoort er nu eenmaal bij.”

Toch gewoon iets eetbaars uitdelen, maar gezonde traktatiestress? “Bedenk: het hoeven echt niet altijd fantastische kunstwerken te zijn; een simpel fruitspiesje met verschillende kleurtjes werkt ook,” zegt Van Opdorp. “Zorg er wel voor dat de vorm aansluit bij de leeftijd. Een kind uit groep 8 vindt een muisje misschien kinderachtig, maar iets in de vorm van een smartphone niet.”

Levie: “Krentenbolletjes maken en die uitdelen vindt mijn dochter net zo leuk als een stuk chocola. Misschien zelfs wel leuker, omdat je het samen hebt.” Heb je daar geen tijd voor, ook geen probleem. “Zoiets als gedroogd fruit kun je ook gewoon kopen. Een gekleurd papiertje en je bent er al.”

Top-5

Gezonde kindertraktaties die ­kinderen volgens de GGD graag zien:
- Een mandarijn met een gezichtje
- De hulabanaan met een rokje
- Een doosje rozijnen, leuk versierd
- Een klein zakje popcorn
- Niet-eetbare traktaties als een mooie pen of stickers 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden