PlusInterview

Een draaiende camera en zwijgend aanbellen: Guido Hendrikx was benieuwd wat er zou gebeuren

Met een draaiende camera belde Guido Hendrikx (34) aan bij bijna vierhonderd voordeuren, op plekken waar doorgaans niks gebeurt. ‘Ik was benieuwd welke mate van intimiteit er mogelijk is als je dit doet.’

Still uit A Man and a Camera. Beeld
Still uit A Man and a Camera.

Het eerste idee voor A Man and a Camera dateert uit 2012; Guido Hendrikx zat nog op de Filmacademie. “Tijdens een werkweek in Spa moesten we elke dag een filmpje maken en ben ik als experiment zomaar mensen op straat gaan filmen. Zonder ook maar iets te zeggen, maar zonder mijn aanwezigheid te verbergen. Dus niet op een voyeuristische manier, maar in your face.”

Het was nog ‘redelijk vrijblijvend’, Hendrikx had nog geen regels opgesteld waar hij zich aan moest houden. “Maar daardoor hadden die mensen dus ook geen ontsnappingsmogelijkheid, en zo werd het nogal stalkerig. Ik ben zelfs iemand helemaal naar zijn huis gevolgd, tien ­minuten lang, totdat hij snel de voordeur dichtdeed.”

Twee, drie jaar later – hij was net afgestudeerd – keek Hendrikx het materiaal terug. “Ik zag opeens een soort drama dat ik nog nooit eerder had gezien; het mystieke spanningsveld tussen degene voor en achter de camera triggerde me enorm. Ik vond het ook interessant dat het materiaal naar het medium film zelf verwees. Je zag mensen de hele tijd naar de camera wijzen; ze waren zich heel bewust van mij als maker.”

Dat past volgens Hendrikx niet in de gangbare documentairetraditie, waarin de maker geacht wordt een fly on the wall te zijn. “Of zoals ik vaak zeg: waarin je als een trouwe labrador achter je onderwerp aan loopt. Dat kan mooie dingen opleveren als je er echt de tijd voor kunt nemen, maar tegenwoordig moet alles vrij snel worden gemaakt, waardoor het vaak aan de oppervlakte blijft.”

Therapeutisch effect

Wat Hendrikx vooral raakte in zijn oude materiaal was het alledaagse. “Op de Filmacademie werd ons verteld dat er in ieder mens een verhaal schuilt, maar er is bijna ­niemand die die verhalen interessant genoeg vindt om op te tekenen. Bijna alle documentaires die vandaag de dag worden gemaakt gaan over bekende zangers, dichters, exotische subculturen of onderdrukte minderheden, maar toen ik die oude opnames terugkeek, zag ik dat het alledaagse ook iets heel dramatisch kan opleveren.”

Medio 2014 besloot Hendrikx opnieuw op pad te gaan met zijn camera. Tot zijn verrassing werd hij vrijwel direct binnengelaten door Jan le Pair, een fysiotherapeut uit Eindhoven. “Jan werd heel snel persoonlijk en openhartig. Hij gaf zich bloot voor de camera; de videocamera had bijna een therapeutisch effect. Dat was het moment dat ik dacht: hé, wacht effe, als ik word binnengelaten, wat is er dan nog meer mogelijk? Welke mate van intimiteit is er mogelijk als je dit doet? Kan ik een vertrouwensband opbouwen als ik nog eens terugkom?”

Jan le Pair was de katalysator, maar het duurde tot 2018 voordat Hendrikx half Nederland zou doorkruisen om de opnamen te maken die uiteindelijk in A Man and a ­Camera zijn beland. Hij filmde bij bijna vierhonderd voordeuren, waarbij hij zich aan strikt aan zichzelf opgelegde regels hield: jezelf beperken tot voordeuren, niet praten, ook niet non-verbaal communiceren, en de regie uit handen geven. Degenen die worden gefilmd bepalen wat te doen en wanneer te stoppen.

In de montage bleven er ruim twintig voordeuren over, in Zeeland, Noordoost-Groningen, rond Nijmegen – in plaatsen waar nooit iets gebeurt en normaal gesproken dus geen camera’s komen. Vervolgens heeft hij bijna twee weken in de auto gezeten, met zijn laptop met afbeeldingen van alle voordeuren binnen handbereik, om ­iedereen toestemming te vragen voor het gebruik van de beelden. “Bijna iedereen wilde meewerken, maar er is ook een heel mooie scène gesneuveld. Daarin toonde een Turkse vrouw haar dove kindje. ‘Jij kan niet praten’, zei ze, ‘hij ook niet.’ Dat was echt ontroerend, maar haar man gaf geen toestemming. ‘Al krijg ik een miljoen,’ zei hij. We zijn nog een keer teruggegaan, maar hij hield voet bij stuk.”

Zonder toestemming

Ook ging hij langs bij de man die hem een dreun verkocht toen hij met zijn camera bij hem aanbelde. “Ik begreep hem eigenlijk wel, en voor de film was het interessant, die klap, dus we zijn nog vier of vijf keer bij hem langs geweest, omdat ik dacht dat het een verhaallijn moest worden, maar ik heb hem niet meer gezien.”

“Op een gegeven moment dacht ik: ik gebruik het ­gewoon zonder toestemming. Dat kan. In het portretrecht ligt de bewijslast bij de geportretteerde; als ik jou film, ook zomaar op straat, mag ik die beelden gebruiken en openbaren, tenzij jij kan aantonen dat je er een aanmerkelijk ­belang bij hebt dat dat niet gebeurt. Maar ik heb uiteindelijk toch zijn nummer weten te achterhalen en heb hem alsnog om toestemming gevraagd. Hij zei dat ik de beelden waarschijnlijk ook wel zou gebruiken als hij geen toestemming zou geven. Ik antwoordde dat we er toch als volwassen mensen over konden praten? ‘Weet je wat,’ zei hij toen, ‘gebruik ze maar.’ Hij hoefde ze niet te zien. ‘Stuur maar kaarten voor de première,’ zei hij. Dat hebben we ­gedaan, maar hij heeft nog niet gereageerd.”

A Man and a Camera

De titel A Man and a Camera is een verwijzing naar Man with a Movie Camera (De man met de camera), de documentaireklassieker uit 1929, waarin Dziga Vertov een dag uit het leven in een grote Russische stad toont, van de vroege ochtend tot de late avond, door de ogen van een cameraman die alles filmt. ­Hendrikx: “Dat was echt een revolutie en dat is mijn film niet, vrees ik. Maar ik heb wel geprobeerd het ­medium weer iets verder te evolueren. Dat wordt vaak vergeten, maar ik vind dat belangrijk; we zijn wel bezig met het medium film.”

Hendrikx is vanaf het begin van zijn carrière nadrukkelijk bezig met het medium. Hij maakte indruk met zijn afstudeerfilm Onder ons (2014) en de korte documentaires Day is ­Done (2010) en Escort (2014); de doorbraak kwam met Stranger in Paradise (2016), een prikkelend, nauwkeurig gescript ‘politiek filmessay’ dat op het documentaire­festival Idfa werd bekroond met een speciale juryprijs en werd genomineerd door de European Film ­Association.

A Man and a Camera ging eerder dit jaar in wereldpremière op het Rotterdamse filmfestival en Hendrikx heeft alweer bijna een volgende film klaar; hij is bezig met de mixage van een documentairefilm waarin hij onderzoekt ‘hoe de theorie van het oorlogsrecht zich verhoudt tot de weerbarstige realiteit’.

Vanaf morgen te zien in Eye, De Balie, Het Ketelhuis en via Picl.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden