PlusAchtergrond

Een ABC’tje: 50 jaar The American Book Center

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

Een halve eeuw oud worden is niet veel boekwinkels gegeven. Maar The American Book Center, begonnen in de Kalverstraat en sinds 2006 op het Spui, is nog altijd springlevend. Het geheim: verkopers die de boeken áánraken. ‘Het kan echt geen toeval zijn.’

Marc Kruyswijk

Hoe dat ging in het begin: dan kwamen er weleens Spanjaarden de winkel binnen en die kochten alle Playboys die los en vast zaten. Het waren de jaren dat Franco nog aan de macht was in hun land en als er op een foto ook maar een béétje huid te zien was, werd het al bestempeld als aanstootgevend en zodoende verboden.

Het maakte zoiets als de Playboy tot interessante contrabande. Want in het Nederland van de jaren zeventig, en al helemaal in het Amsterdam van die tijd, lag het allemaal niet zo gevoelig. De blootboekjes van zowel mannen als vrouwen lagen bij het The American Book Center weliswaar in de kelder, maar toch: er was aanmerkelijk minder schaamte, laat staan dat ze een illegale status hadden. De Playboys werden waarschijnlijk verborgen in geheime compartimenten in auto’s die af en aan reden naar Spanje, waar ze gretig aftrek vonden.

Prima, vonden en vinden ze bij The American Book Center: je mag lezen wat je wil. Of het nu Japanse graphic novels zijn, zelfhulpboeken of obscure sciencefiction: bij ABC is het te vinden. Reisboeken hebben ze. Fictie en DIY-boeken. Als het Engelstalig is, zou je het weleens kunnen vinden bij de winkel die daar zo magnifiek ligt op het hoekje van het Spui.

Ze bestaan vijftig jaar nu, onlangs werd het feestje gevierd. Begonnen in de Kalverstraat in 1972, verhuisd naar een stukje verderop in 1986 en inmiddels alweer sinds 2006 op het Spui. Een schitterende winkel is het, typisch zo’n zaak waar je als je binnenkomt ogen tekort komt. Overal boeken en boekgerelateerde artikelen, drie verdiepingen, stampvol.

Liefde voor boeken

De liefde voor het gedrukte werk spat ervan af. Het is een winkel waar je kunt dwalen. Een beetje onoverzichtelijk, vol hoeken en bochtjes. Tegen de muren boekenkasten tot aan het plafond. En zelfs op de trap naar de eerste verdieping: boekenkasten. Je komt er werken tegen waarvan je het bestaan niet kon vermoeden, boeken die je op internet niet tegenkomt. Verrassingen, cadeautjes.

De foto’s van de eerste winkel, Kalverstraat 158, tonen een wereld van verschil. Een beetje een hok was het. De tl-balken zorgden voor, op zijn zachtst gezegd, een nogal ongezellige sfeer. Op de vloer het zwarte tapijt van de juwelier die ervoor in het pand had gezeten.

Het assortiment was ook anders: hoofdzakelijk ramsj, direct uit de Verenigde Staten. Boeken die daar te veel waren en waarvan hier veel mensen nog geen idee hadden dat ze er interesse in hadden. Het was een aanbod dat een vraag creëerde.

Hoe dat zo kwam? Twee Amerikanen, Sam Boltansky en Mitch Crossfield, openden de winkel pal naast de plek waar toen nog Madame Tussauds zat. Het idee was dat daar veel Amerikaanse toeristen langskwamen die bij The American Book Center goedkope pockets konden meenemen. Die toeristen werden inderdaad klanten, maar ook Amsterdammers wisten de nieuwe boekenwinkel snel te vinden, zegt Lynn Buller, tegenwoordig mede-eigenaar van ABC en destijds een van de eerste medewerksters. “Het aanbod van Engelstalige boeken was toen nog veel beperkter dan nu. Mensen kwamen speciaal voor ons naar de stad.”

Mede-eigenaar Lynn Buller. Beeld Sophie Saddington
Mede-eigenaar Lynn Buller.Beeld Sophie Saddington

Buller nam de zaak over in 1983, samen met haar huidige echtgenoot. Dochter Nadine en twee adjunct-directeuren hebben nu de dagelijkse leiding, zoon Paul is nu met sabbatical. Maar Lynn Buller maakt ook al bijna de vijftig jaar vol. Zoals dat ging in de jaren zeventig: ze was op reis, Buller deed Europa. Vers uit Minnesota, waar ze studeerde, had ze met haar toenmalige vriend het plan opgevat een Volkswagenbusje te kopen. “Die waren in Europa veel goedkoper. We kochten het in Wolfsburg, bij de fabriek, en moesten er toen nog drie maanden in rijden voordat we het zonder invoerrechten naar de VS konden verschepen. Prima, dat gaf ons de kans Europa te bekijken.”

Containers vol

Eerste stop: Amsterdam. Het bleek ook de laatste te zijn. “Toen ik via de Utrechtsebrug Amsterdam binnenkwam, rook ik de lucht. Ik voelde me onmiddellijk thuis.” De Volkswagenbus werd geparkeerd op het Singel, waar toen kennelijk niet werd opgetreden tegen wildkampeerders, en Buller ging op zoek naar een baantje. Ze kwam het logo van ABC tegen op een luciferboekje, solliciteerde en werd aangenomen, vooral om winkeldieven in de gaten te houden. “Ik werd eerst beneden gezet bij de pornografische werken, als meisje van 21. Dat werkte toch niet helemaal: als ik daar stond, dropen de klanten gelijk af. Kennelijk vond men het toch niet prettig in de gaten te worden gehouden door een jonge vrouw.”

De pikantere drukwerken, vaak met homomannen als doelgroep, waren belangrijk in die eerste jaren van het bestaan van de winkel. Eigenaar Boltansky, die overigens gewoon in Baltimore bleef wonen en de boel dus mede bestierde vanuit de VS, had in zijn thuisland te verstaan gekregen dat hij zijn nieuwsbrieven over homoseks maar beter elders kon gaan verkopen, vertelt Buller. Het werd het vrijgevochten Amsterdam.

Christine Blakeley. Beeld Sophie Saddington
Christine Blakeley.Beeld Sophie Saddington

Dat bleek een gouden keuze. Crossfield en vlak daarna Buller in Amsterdam, Boltansky in de VS. Containers vol boeken werden er naar Amsterdam gestuurd. “Het was elke keer weer een verrassing wat daar uit zou komen,” zegt Christine Blakeley, de Britse die begin jaren tachtig in de winkel kwam werken. “Er was veel left-over pornografisch materiaal dat deze kant op kwam. Ik denk dat ik in die jaren als jonge vrouwe een stevige seksuele voorlichting heb ondergaan.”

Het was ook iedere keer een gedoe om de boeken hier te krijgen, weet Buller. “Als er weer een container deze kant op was gekomen, stopte Sam in Amerika de sleutel ervan in een envelop en die stuurde hij dan na. Op die manier konden wij de container openen. We hadden geen idee wat erin zou zitten, het waren allemaal partijen die Sam in de VS op de kop had weten te tikken.”

Het seksleven van slakken

Het assortiment is in de loop der jaren verbreed: je kunt het inderdaad zo gek niet verzinnen of The American Book Center heeft er wel een boek over. Wie geïnteresseerd is in homeopathie voor dieren kan bij de winkel terecht. Op zoek naar een boek over het seksleven van slakken? ABC had er een in huis.

Het voelt niet helemaal als van deze tijd, zoveel voorraad aanhouden. En toch houdt The American Book Center het al een halve eeuw vol. Wat is het geheim?

Je moet boeken hebben die je niet zomaar overal vindt, zegt Buller. “Er heerste soms best veel arrogantie in het boekenvak. Dan kwamen vertegenwoordigers van uitgeverijen ons vertellen welke boeken we mochten inkopen van ze. Maar wij hebben ons eigen inkoopkanaal.”

Medewerker Tiemen Zwaan hoeft er niet lang over na te denken: “Deze winkel is een avontuur, een ontdekkingsreis. Ik ben gespecialiseerd in sciencefiction, dat is misschien een beetje nerdy, maar er gebeurt ontzettend veel in die hoek van de literatuur. Je kan een sf-boek gemakkelijk online bestellen, maar als je niet gericht op zoek bent, vind je áltijd hetzelfde. Als je bij ons langs de kasten gaat, kom je van alles tegen dat er online misschien wel ís, maar je niet vindt.”

Tiemen Zwaan. Beeld Sophie Saddington
Tiemen Zwaan.Beeld Sophie Saddington

Zo heeft de winkel een eigen klantenbestand opgebouwd: mensen komen naar The American Book Center om verrast te worden. Maar ook om gelijkgestemden te ontmoeten, zegt Zwaan. “Vanmorgen heb ik nog met iemand staan praten over Dune, van Frank Herbert. Dat boek is onlangs opnieuw verfilmd, maar met die klant heb ik vooral gesproken over de originele verfilming uit 1984.”

Barbie en quilts

Het is een kwestie van luisteren, zegt Blakeley. Van je klanten hoor je waar vraag naar is, in welke boeken men geïnteresseerd kan zijn. “Ik had een keer een klant die vroeg of wij ook boeken hadden over Barbie. Helaas, die hadden we toen niet, maar ik ben wel gelijk gaan kijken of die er waren. Ik kwam een mooi boek tegen, maar het kostte zestig gulden, toen nog een heel bedrag. Het is zo fijn dat ik dat dan gewoon mocht bestellen; het vertrouwen is er dat wij weten wat de klant wil. Iets soortgelijks had ik met een boek over quilts: ik mocht dat gewoon inkopen.”

Dezelfde ervaring heeft Maria Minaya, die zich al jaren op de tweede verdieping met boekenmachine Betty bemoeit, de drukpers voor schrijvers zonder uitgever. Wie zijn of haar geschriften niet op A4-tjes wil, maar als echt boek, kan hier ondersteuning van Minaya krijgen. “Het loopt gestaag, er zijn nog steeds mensen die een boek van zichzelf willen hebben. Het is heel fijn dat we dit gewoon gedaan hebben, dat ik de kans heb gekregen dit project op me te nemen. Het past heel goed bij dit bedrijf dat er iets wordt bedacht en dat we het dan gewoon proberen.”

Maria Minaya bij de boekenmachine Betty. Beeld Sophie Saddington
Maria Minaya bij de boekenmachine Betty.Beeld Sophie Saddington

Iedereen wist de winkel vanaf het begin te vinden. Mart Smeets was er soms, op zoek naar basketbalboekjes. En Herman Brood kwam soms boeken pikken. Ook Harry Mulisch kwam regelmatig langs. Die probeerde dan weleens voor te dringen. Minaya: “Dat hij een beroemde schrijver was, daar had ik niks mee te maken: hup, terug in de rij.” En er was die keer dat Adriaan van Dis kennelijk vroeg of het personeel wel wist wie hij was. Blakeley: “Ik dacht het André van Duin was.”

Het waren ook andere tijden. Neem die keer dat David Baldacci, tegenwoordig een gevierd thrillerschrijver, in de winkel zou langskomen om boeken te signeren. Niemand in Nederland had ooit van hem gehoord. Buller: “Maar wij gaven hem een podium. Hetzelfde geldt voor Charles Bukowski: terwijl hij hier nog niet was doorgebroken, kon je bij ons als boeken van hem kopen.”

Altijd luisteren

Buller is niet iemand van de grootste visies. “Ik ben geen maker, ik ben zelf ook meer een luisteraar. Als ik iets hoor dat me bevalt, reageer ik, dan denk ik: wat kunnen wij daarmee? Dat leverde drie succesvolle winkels op: in Amsterdam, maar ook in Den Haag en Leidschendam. Tegelijk hebben we ook tegenslagen gehad hoor, want winkels in Eindhoven, Groningen en Leuven draaiden niet en zijn inmiddels gesloten.”

De mede-eigenaar loopt nog anderhalve dag per week in de winkel rond, maar heeft verder heeft het volste vertrouwen in de mensen op de werkvloer. “De eerste week dat ik hier werkte, zeiden ze tegen me: je hebt in je eentje avonddienst tot elf uur, veel succes en bel me alleen als het écht niet anders kan. Dat geef ik door aan de mensen hier. Ik heb deze zaak niet gemaakt, ik heb ’m alleen goed verzorgd, waardoor de winkel is gaan groeien.”

Ze doen het met zijn allen, zegt Lynn Buller zo ongeveer om de andere zin. “Mensen moeten zich hier veilig voelen om te zeggen wat ze vinden. Als eigenares moet je daarnaar luisteren, want de mensen die hier op de werkvloer staan, weten het het best. We hebben altijd geprobeerd vrijheid te geven.”

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

Het zouden zomaar loze woorden kunnen zijn, maar kijk om je heen in de winkel en je voelt dat het meer is dan alleen een nobel streven. Rond de boom, die door drie verdiepingen heen breekt, loopt een trap. Vaak zitten hier mensen met een boek, een coffee-to-go naast zich. The American Book Center was een van de eerste plekken waar koffie in de zaak geen doodzonde was, zegt Buller grappend. “Barnes & Noble was later dan wij, misschien hebben ze het wel bij ons afgekeken.”

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington

Want het gaat om boeken, maar niet alléén. Of zoals Buller zegt: “We’re not just selling the steak, we’re selling the sizzling. Je verkoopt een ervaring, het is niet alleen het boek, het is ook alles eromheen.”

Maar wat is het dan precies is, ze weten het bij The American Book Center ook niet. Of toch? Volgens Maria Minaya is het ook wel een beetje magie. “Het boekenvak draait om mensen. Boeken moeten je als lezer raken, maar het helpt ook als wij als verkopers boeken áánraken.” Christine Blakeley: “Soms staan hier boeken in de kast die we maar niet verkocht krijgen. Op het moment dat je zo’n boek uit de kast haalt, het even aanraakt en aandacht geeft, gebeurt er iets.” Buller: “Het kan geen toeval zijn: zo’n boek dat je even aanraakt, even oppakt, wordt kort daarna verkocht. Noem het magie, noem het wat je wilt, maar zo werkt het wel.”

null Beeld Sophie Saddington
Beeld Sophie Saddington
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden