PlusFilm

Documentaire 100Up – het geheim van vitaal oud worden is: genieten

Heddy Honigmann is ‘onvoorwaardelijk verliefd op oude mensen’. De kleurrijke honderdplussers die ze filmde voor 100Up, leven nog volop in het hier en nu. Sommigen werken zelfs nog dagelijks.

Still uit 100Up: Hans Maier viert zijn 102de verjaardag.
 Beeld
Still uit 100Up: Hans Maier viert zijn 102de verjaardag.

Het waren haar oma’s die als eersten haar fascinatie voor oudere mensen prikkelden, herinnert Heddy Honigmann zich. “Ze keken naar de wereld om zich heen met een unieke nieuwsgierigheid. Waarom dat was, kwam ik op die prille leeftijd niet te weten.”

In haar jeugd in de Peruaanse hoofdstad Lima, waar ­Honigmann in 1951 werd geboren als kind van ouders die in de Tweede Wereldoorlog uit Europa vluchtten, bracht ze veel tijd door met haar familie. Met name met grootmoeder Stefanie, de moeder van haar vader. “Ik noemde haar ‘bola’, omdat ik als peuter het woord abuela, grootmoeder, niet kon uitspreken. Als ik bij haar was, kon er niets fout gaan. Als het zo opwindend was om oud en wijs te zijn, te treuren bij verlies maar niet te huilen, samen met oma te juichen op de tribunes van de paardenraces waar ze me mee naartoe nam, dan kwam alles goed.”

Pas later werd ze ‘onvoorwaardelijk verliefd op oude mensen’, vertelt Honigmann, om precies te zijn: bij het maken van haar film O amor natural uit 1996. Daarin dragen bejaarde Brazilianen de erotische poëzie van Carlos Drummond de Andrade voor, een van de grootste Braziliaanse dichters ooit.

Oog voor het heden

Maar het waren de oude mensen uit haar jeugd die ze tot voorbeeld nam toen ze op zoek ging naar de honderd­plussers die ze portretteert in haar nieuwe documentaire 100Up. Ze somt op: “Doorzetters. Buitenbeentjes. Overlevers. Gokkers. Gepijnigd, maar toch vrolijk.”

Ze vond ze, zeven in totaal, in landen uiteenlopend van Nederland tot Amerika en van Noorwegen tot Peru. En van beroemdheden tot iemand als Laila Myrhaug (1918), die al haar hele leven op dezelfde Noorse fjord woont, één met de natuur. Sommigen van hen overleden sinds Honigmann ze filmde, zoals de (ooit) legendarische stand-upcomedian Irwin Corey (1914-2017) en Viola Smith (1912-2020), een van de eerste vrouwelijke profes­sionele drummers ter wereld. Nederlander Hans Maier (1916-2018) nam in 1936 deel aan de Olympische Spelen in Berlijn en zette zich rond zijn honderdste verjaardag in voor meer aandacht voor de ‘universele plichten van de mens’.

Maar op het moment dat Honigmann ze filmt, staan al haar hoofdpersonen nog volop in het leven. Arts Raul Jeri (1918) gaat nog iedere dag aan het werk in het ziekenhuis van Lima, Mathilde Freund (1916) is de oudste student aan de Fordham University in New York, waar ze al veertig jaar lang haar kennis verrijkt, en sekstherapeute Shirley Zussman (1915) houdt nog steeds praktijk – al neemt ze geen nieuwe patiënten meer aan.

Het zijn mensen die, van dichtbij of op afstand, twee wereldoorlogen en vele andere historische omwentelingen meemaakten. Die niet alleen hun ouders, maar ook hun vrienden, broers, zussen en kinderen hebben overleefd – soms met vele decennia. Al die geschiedenis komt in 100Up zo af en toe wel ter sprake, maar zowel Honigmann als haar innemende hoofdpersonen hebben veel meer oog voor het nu.

null Beeld

Plezier

Dat is ook de grote les die Honigmann leerde tijdens het ma­ken van de film. De filmmaker, die later dit jaar 70 wordt, lijdt al lange tijd aan de auto-immuunziekte ­Multiple Sclerose, die haar het werken gaandeweg steeds moeilijker maakt. “Alle mensen in 100Up hebben me ­levenskracht gegeven,” vertelt ze. “Zin om, hoe moeilijk het ook is, het plezier in je werk tot op hoge leeftijd te koesteren, voorop te stellen. Mijn werk met een glimlach uit te ­oefenen. En door te zetten, me verder te ontwikkelen, stappen te zetten buiten de grenzen van wat je weet.”

Tot na haar honderdste doorwerken, zoals Zussman en Maier, zit er voor Honigmann niet in. “Met mijn MS haal ik dat sowieso niet,” zegt ze nuchter. Maar zolang ze leeft, zal ze blijven filmen, hoopt ze. “Ziek oud worden lijkt me geen pretje, eerder een straf. De mensen in mijn film hebben zeker momenten van verdriet. Maar als die er niet waren, zouden ze niet zo gelukkig kunnen zijn.”

Uiteindelijk is de gemene deler van deze honderdplussers, zo denkt Honigmann, hetzelfde plezier als ze als kind al bij haar oma ontwaarde. “Weten te genieten. Bij sommige van mijn geliefde personages zag ik terug wat ik zelf voelde als ik bij hen was: het plezier om er te zijn. ­Genieten van het delen, van het geven.”

Filmmaker Heddy Honigmann. Beeld John Appel
Filmmaker Heddy Honigmann.Beeld John Appel

Heddy Honigmann

Filmmaker Heddy Honigmann werd in 1951 geboren in Lima, Peru, en groeide daar ook op. Ze studeerde literatuur in Mexico-Stad en kwam vervolgens, na omzwervingen door Israël, Spanje en Frankrijk, terecht op de filmacademie in Rome. Daar werd ze verliefd op de Nederlandse regisseur Frans van de Staak (1943-2001), met wie ze in Amsterdam belandde en een zoon kreeg. In Nederland ontwikkelde ze zich tot een gevierd filmmaker, met eerst fictie maar vanaf de jaren negentig vooral documentaires op haar naam. In 2013 ontving ze een Lifetime Achievement Award op documentairefestival Idfa, een prijs die sinds 2009 slechts drie keer is uitgereikt.

100Up

Regie Heddy Honigmann

Met Irwin Corey, Shirley Zussman, Raul Jeri

Te zien in De Balie, Cinecenter, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Rialto

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden