PlusInterview

Dit is de nieuwe chef van De Nationale Opera en het Nederlands Philharmonisch Orkest

Lorenzo Viotti (31), de nieuwe chef-dirigent van De Nationale Opera en het Nederlands Philharmonisch Orkest, wil dat opera en klassieke muziek aantrekkelijk worden voor een jong en divers publiek.

Lorenzo Viotti: ‘Ik doe er alles aan om een ambassadeur te zijn voor onze kunstvorm.’ Beeld Linda Stulic
Lorenzo Viotti: ‘Ik doe er alles aan om een ambassadeur te zijn voor onze kunstvorm.’Beeld Linda Stulic

Hij houdt van hiphop (Kendrick Lamar, Rick Ross en Travis Scott zijn favorieten) en gaat naar electrofestivals, hij gaat zes keer per week naar de sportschool, hij zwemt, surft, rent en bokst. Bezigheden die niet automatisch rijmen met zijn beroep: de Zwitser Lorenzo Viotti is de nieuwe chef-dirigent van De Nationale Opera (DNO) en het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO), een dubbelpositie waarin hij met ingang van dit seizoen de gelauwerde Marc Albrecht opvolgt.

“Ik krijg een heldere geest van al die fysieke activiteiten. Het is ook een kwestie van discipline,” zegt hij in de foyer van Nationale Opera & Ballet – de grijze Stetson die hij draagt zal hij het hele gesprek ophouden. Zacht maar beslist geeft hij met een curieuze mengeling van losheid en autoriteit antwoord op de vragen die hem worden gesteld.

Lorenzo Viotti, de oudste zoon van de veel te vroeg overleden dirigent Marcello Viotti (1954-2005), dirigeert zaterdag bij DNO de seizoensopener Der Zwerg, een aangrijpende opera van Zemlinsky, geregisseerd door Nanouk Leopold. En maandag staat met het NedPhO een prikkelende versie van Haydns Paukenmesse op het programma.

In het stuk treden onder de titel Missa in tempore belli (‘Mis in tijden van oorlog’) niet alleen het NedPhO en het Koor van DNO aan, maar ook negen dansers van Het Nationale Ballet. In een choreografie van de Spanjaard Juanjo Arqués zullen zij – in een zorgvuldig uitgelicht decor, compleet met geprojecteerde visuals en elektronische muziek van de Zwitserse dj Janiv Oron – een gesamtkunstwerk brengen dat een eerste proeve moet zijn van Viotti’s kijk op een operahuis van de 21ste eeuw.

Hoe is het met uw Nederlands?

“Een beetsje,” zegt hij met een grijns.

Dat kan beter. Weet hij zelf ook. Hij heeft alleen even geen tijd om de privélessen waarmee hij was begonnen voort te zetten, en gaat verder in het Engels. “Vanaf augustus ben ik negen uur per dag volledig ondergedompeld in Der Zwerg en in Haydn. Maar het staat nog steeds hoog op mijn lijst. Je kunt tijdens repetities niet staan te stamelen, want je moet efficiënt zijn. Ik hoop tussen de bedrijven door het nodige op te pikken. Het komt goed.”

Hij is op de fiets naar de interviewplek gekomen. “Een oude Gazelle, zonder remmen. Mooi ding. Ik woon vlak bij het operahuis.”

Hoe bevalt Amsterdam?

“Heel goed. Ik zit nog in de kennismakingsperiode. Ik heb alleen beter weer nodig om optimaal te kunnen functioneren, dus ik denk dat dit mijn laatste augustus hier is geweest. Het zal wel Italië worden, ergens aan zee.”

Hij spreekt vloeiend Italiaans, net als Frans, Duits en Engels. “Mijn Spaans is wankel aan het worden. Dat ruil ik in voor Nederlands.”

Dat impliceert dat u hier een tijdje wilt blijven – langer dan de drie jaar die nu in uw contract staan?

“We zullen zien. Ik denk niet na over de langere termijn, want er kan in de tussentijd zo veel gebeuren. Je kunt verliefd worden op iemand die aan de andere kant van de wereld woont. Ik noem maar iets. Het leven is onvoorspelbaar, dat heb ik wel geleerd.”

Viotti groeide op in een uitzonderlijk muzikaal gezin. Vader was een gevierd dirigent, moeder een voortreffelijke violist, zijn jongere broer speelt in het orkest van de Opéra National de Lyon, zijn ene oudere zus speelt in het orkest van de Opera in München en de andere is een professionele mezzosopraan. “Ik had het er laatst over met mijn broer, die nu trouwens ook even in Amsterdam is, hoe gelukkig onze jeugd was. We klooiden wat in de tuin, we voetbalden en onze ouders legden ons als het om de muziek ging nooit enige druk op. Het was allemaal erg speels, heel anders dan nu, in mijn huidige positie.”

“We reisden de wereld rond met mijn ouders. En als we thuis waren bestudeerde mijn vader eerst bijvoorbeeld een partituur van Strauss en daarna ging hij met ons fikkie stoken in de tuin. Hij was down-to-earth, nooit onder de indruk van luxe en gaf dat aan ons door. Hoeveel mooie orkesten hij ook dirigeerde, zijn happy place was bij ons, thuis. Als kind is dat de mooiste les die je kunt krijgen, vooral omdat ik hem al op jonge leeftijd verloor.”

“Mensen vragen me vaak hoe het was om een topdirigent als vader te hebben, maar voor mij was hij gewoon my dad, met wie ik in het zwembad speelde, met wie ik veel aan sportduiken deed. Dan gingen we er om vijf uur in de ochtend samen op de Vespa op uit, ’s middags lunchen met het gezin, daarna een siësta. Schitterende herinneringen. Maar waar ik ook kom word ik door mensen die onder hem hebben gespeeld eraan herinnerd dat hij ook een dirigent was. Dat geeft me een gevoel van trots, hoor, begrijp me niet verkeerd.”

Marcello Viotti overleed in 2005 aan een hersenbloeding, 50 jaar pas. “Ik was 14. Mijn broer 11, mijn zussen 16 en 18. Van de ene dag op de andere werden we volwassen. Onze jeugd was gestolen, maar onze buitengewone moeder gaf ons het gevoel en idee dat het leven niet veranderd was. Zij heeft ons echt gered.”

“Voor mijn broer en mij was opgroeien tussen vrouwen, zonder mannelijk rolmodel, iets bijzonders, denk ik achteraf. Je maakt je een sensitiviteit eigen die er anders misschien niet zou zijn geweest. En als mensen me naar mijn helden vragen, kan ik alleen maar aan mijn moeder denken. Vergeleken bij haar stellen alle dirigenten op de wereld helemaal niks voor. En nu doen we alles wat we kunnen om haar iets terug te geven. Ze komt naar de première.”

Betreurt u niet dat uw vader u nooit de kneepjes van het vak heeft kunnen leren?

“Ik weet het niet. Mijn vader zou nu 67 zijn geweest. En wat doen dirigenten van die leeftijd? Ze reizen de wereld rond en doen Brahmscycli. Die tijd is voorbij. We hebben een ander soort leiderschap nodig. Onze verantwoordelijkheid naar de kunstvorm moet veel creatiever zijn en gaan over de vraag hoe we jongere mensen kunnen bereiken en diversere groepen naar ons operahuis kunnen krijgen.”

‘Wat we hier doen, is voor iedereen, maakt niet uit wie je bent.’ Beeld Linda Stulic
‘Wat we hier doen, is voor iedereen, maakt niet uit wie je bent.’Beeld Linda Stulic

“Ik geloof dat mijn vader bang was dat ik als dirigent in zijn schaduw zou staan, maar dat is de kijk van de oudere generatie. Mijn moeder zei dan weleens plagerig tegen hem: misschien ben je bang dat hij jóu ooit in de schaduw zal stellen.” Brede lach.

“Hij vond de titel ‘maestro’ echt iets belangrijks. Zelf hecht ik daar totaal niet aan. Noem me maestro als je wil, maar Lorenzo vind ik ook prima. Hiërarchie betekent voor mij uitsluitend je verantwoordelijkheid nemen. Die vrijheid van denken heb ik mezelf eigen moeten maken. En ik weet niet of ik net zo vrij zou zijn geweest als mijn vader er nog was geweest. Ongetwijfeld is zijn heengaan het grootste verdriet van mijn leven, maar de zin ervan is geweest dat ik me realiseer waartoe ik op aarde ben. Ik dank er mijn inzet voor mijn kunstvorm aan.”

Uw versie van Haydens Paukenmesse met elektronica van dj Janiv Oron zal straks wel wat wenkbrauwen doen fronsen.

“Die elektronica is er niet om cool te doen, of om lekker anders te zijn. Nee, die is er om het drama te intensiveren. Aan elk geluid dat je zult horen is onderzoek voorafgegaan, om ervoor te zorgen dat de frequenties, de ritmes en de sfeer volmaakt aansluiten bij de koor- en orkestmuziek, bij de bewegingen van de dansers en bij de kleuren van de belichting en de kostuums. Janiv Oron is een buitengewone musicus.”

“We hebben een mis uitgekozen waaruit de hoop spreekt op betere tijden. Het is een gesamtkunstwerk, zoals Le sacre du printemps destijds. In dit geval met als onderwerp de botsing van de buitenstaander met de heersende religie, welke dan ook, die homoseksualiteit en abortus niet accepteert. Religie zou een gemeenschap moeten zijn die iedereen verwelkomt. Net als dit operahuis.”

“Mijn broer vertelde me dat hem opviel wat een prettige energie er bij DNO is. Dat is in Lyon, waar hij werkt, echt anders. En precies die openheid is mijn ideaal. Wat we hier doen, is voor iedereen, maakt niet uit wie je bent. En ik doe er alles aan een ambassadeur te zijn voor onze kunstvorm, idealiter als een rolmodel, zoals Pavarotti dat was, of Freddy Mercury en Prince. Er is nog veel werk te verrichten.”

Lorenzo Viotti dirigeert bij DNO en het NedPhO Der Zwerg van Zemlinsky (4-18 september) en Missa in tempore belli van Haydn (6-21 september), beide in Nationale Opera & Ballet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden