Opinie

‘Disney, Netflix, Amazon, HBO? Ze zijn Gejaagd door de Winst’

Mediagiganten zuiveren hun aanbod in de beeldenstorm na de dood van George Floyd. Paroolcriticus Bart van der Put vraagt zich af of de videotheken weer open kunnen.

Frankenstein van James Whale, 1931.Beeld Getty Images

Quizvraag: wie was de eerste zwarte Amerikaan die een Oscar won? Iemand? Niemand? Schaam u, het was natuurlijk Hattie McDaniel. Ze werd bekroond voor haar optreden als de dienstmeid Mammy op de katoenplantage uit Gone with the Wind (1939). Het epos over de burgeroorlog was de Titanic (1997) van zijn tijd: groter, langer, romantischer en populairder dan alles wat eraan voorafging. Achtvoudig Oscarwinnaar, na dertien nominaties. Titanic won er elf uit veertien. Bij welke film er meer gehuild werd in de uitverkochte bioscopen is onbekend. Mijn tranen volgden op de ijsberg. Ik herinner het me als de dag van gisteren.

Maar het oorlogsepos is daadwerkelijk Gone with the Wind: vervlogen en weggevaagd. Sinds vorige week is het moeilijker geworden om die film te zien, omdat er een ­geromantiseerd eenzijdig wit beeld van de slavernijpraktijk in wordt geschetst. Dat noopte het Amerikaanse abonneekanaal HBO Max tot een voorlopige verwijdering van de film uit het aanbod. Netflix geeft een soortgelijke draai aan de verwijdering van omstreden comedyseries en stand-upshows in het Verenigd Koninkrijk, Australië en Nieuw-Zeeland. Andere Amerikaanse abonneekanalen houden ook grote schoonmaak. De BBC blijkt het archiefaanbod al jaren aan te passen.

Eigenbelang

Bij Disney+ worden films bewerkt. Een abonnee ontdekte dat de blote kont van zeemeermin Daryl Hannah in Splash (1984) op het nieuwe kanaal met digitaal verlengd haar wordt afgedekt. Ik ben die abonnee niet, maar deel de principiële verontwaardiging over de ingreep. De manier waarop de mediagiganten hun censuur uit eigenbelang als een goede daad uitleggen is ergerlijk. Disney ­beschermt de tere kinderziel en waakt over onze zeden. HBO en Netflix roeptoeteren Black Lives Matter. Sinds ­vorige week.

Dat mogen we met een korrel zout nemen. Ze willen geen gedonder, vooral nu niet. De pandemie is een zegen voor verstrooiende media. Ze zijn binnen­gedrongen in de huiskamers en het publiek kan niets ­anders doen dan consumeren. We zijn de kippen in de legbatterij, zoals The Matrix het in 1999 voorstelde: iedereen wordt in de eigen cocon gepacificeerd met de digitale kijkdoos. Nu er onrust heerst halen de uitbaters aanstootgevend materiaal weg, om protest en opzeggingen te voorkomen.

Sussende woorden

Er is gelukkig veel discussie over de beeldenstorm die de distributeurs van films, series en comedyshows treft. Na de aanvankelijke verontwaardiging klinken er zowaar sussende woorden over de censuur: we hoeven ons geen zorgen te maken, want er wordt niets verboden. Er wordt voortaan zinvolle tekst en uitleg over de culturele en historische context van omstreden films en figuren gegeven. En als Netflix een film of serie weigert kunnen we die heus wel ergens anders zien. Zou het?

Netflix, Amazon en aanverwanten hebben in de afgelopen twintig jaar voortvarend alle videotheken en andere concurrenten om zeep geholpen. Disney heeft intussen half Hollywood opgekocht, van Pixar tot Marvel en van Fox tot Star Wars. Om filmconservering of cultuurhistorie is het die bedrijven niet te doen. Ze zijn Gejaagd door de Winst, zoals de klassieke antikapitalistische parafrasering van de plantagefilmtitel het kernachtig benoemde.

Natuurlijk blijft een klassieker als Gone with the Wind ­behouden, zodat er altijd op basis van feiten over gediscussieerd kan worden en de eerste zwarte Oscarbekroning over honderd jaar nog op waarde kan worden geschat. Maar wat gebeurt er met films en series die minder prestige genieten?

Tot mijn ontzetting treft de Britse beeldenstorm niet ­alleen Little Britain en het instituut dat Fawlty Towers heet, maar zit The League of Gentlemen ook in de beklaagdenbank. Het driemanschap maakte jaren voor Little ­Britain al een verwrongen dorpskarikatuur van de Britse ­samenleving, mores en cultuur. Het trio werd deels ­geïnspireerd door de oude Engelse en Amerikaanse horrorfilms waarmee ik ook opgroeide. Hun fictieve dorp Royston Vasey wordt bewoond en geplaagd door bizarre types, van intolerante incestueuze winkeliers en kannibalistisch slagersvolk tot bovennatuurlijke gedrochten.

Tot die laatste categorie behoort de rondtrekkende kermisdirecteur annex vrouwenrover Papa Lazarou, wiens demonische tronie deels zwart geschminkt lijkt, als een horrorclown. Lazarou spreekt in tongen, is vermoedelijk eeuwenoud en hoest soms een haarbal op. Maar hij wordt nu tot een raciale karikatuur bestempeld en door Netflix in de ban gedaan. De makers zijn verbijsterd. Ze hebben pech, The League of Gentlemen is geen Gone with the Wind. Het is een monster van Frankenstein: samengesteld uit onherleidbare onderdelen, opgejaagd uit onbegrip en ­gedoemd om op de brandstapel te eindigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden