Plus Achtergrond

Deze film laat in waterverf de repressie van de Taliban zien

Regisseur en actrice Zabou Breitman bundelde haar krachten met animator Eléa Gobbé-Mévellec voor The Swallows of Kabul, die in waterverfbeelden de repressie van de Taliban blootlegt. 

Twee stellen staan centraal in deze animatiefilm voor volwassenen, die speelt in de door de Taliban bezette Afghaanse hoofdstad Kabul in 1998. Het is een verfilming van de gelijknamige roman uit 2002 van Yasmina Khadra, het pseudoniem van de Algerijnse schrijver Mohammed Moulessehoul. De prille liefde van de jonge kunstenares Zunaira (Zita Hanrot) en leraar Mohsen (Swann ­Arlaud) wordt in de film afgezet tegen het huwelijk van de conservatieve gevangenisbewaarder Atiq (Simon Abkarian) en zijn vrouw Mussarat (Hiam Abbass), die terminaal ziek is.

Toen regisseur Zabou Breitman bij het project betrokken werd, was het plan nog om van Khadra’s boek een speelfilm te maken. Dat leek haar geen goed idee. “Dit verhaal was niet gebaat bij een extreem realisme,” legt ze uit op het filmfestival van Cannes, waar The Swallows of Kabul afgelopen mei draaide in de tweede competitie, Un Certain ­Regard. Vandaar dat ze collega Eléa Gobbé-Mévellec erbij haalde als animatieregisseur: “Het waterverfeffect van haar stijl geeft een zekere afstand. Daarmee blijven die maar al te echte, verschrikkelijke gebeurtenissen waar het om draait, te behappen.”

Zonnebrillen

Die aanpak blijkt wonderwel te werken voor het emotionerende verhaal, waarbij de lotgevallen van de vier hoofdpersonen onlosmakelijk met elkaar verbonden raken. Breitman vertrouwt daarbij vaak op de beelden van Gobbé-Mévellec om de politieke en maatschappelijke lading van het verhaal duidelijk te maken – zoals in het shot waarin we zien hoe voor de deur van een theehuis een groepje vrouwen in boerka op de stoep zit te wachten tot hun mannen weer buiten komen, als honden die op hun baasje wachten.

Juist het feit dat dit beeld voor zichzelf mag spreken, zonder dat er expliciet commentaar bij wordt geleverd, geeft het kracht. “In woorden kun je niet alles zeggen; in beelden kun je niet alles tonen. Je hebt de twee samen ­nodig om een compleet beeld te krijgen,” stelt Breitman. “Hopelijk ziet de kijker dingen zonder dat we ze heel expliciet tonen, en hoort men dingen zonder dat we ze expliciet zeggen.”

Eléa Gobbé-Mévellec (links) en Zabou Breitman. ‘Dit verhaal was niet gebaat bij een extreem realisme.’ Beeld YOHAN BONNET/AFP

Al die beelden komen bovendien direct uit de uitgebreide research die de twee voor de film deden, vertelt Gobbé-Mévellec. “Van de in elkaar gestorte gebouwen tot het ­specifieke model Raybanzonnebrillen dat de Taliban-strijders dragen. We konden niet zelf naar Afghanistan, maar we hebben eindeloos onderzoek gedaan via foto’s, films en tv-reportages. Wat mij daarin vooral opviel, was het licht. Kabul heeft prachtig zonlicht, gefilterd door het stof van de stad. Er is een groot contrast tussen licht en duisternis, dat veel ruimte geeft voor detaillering.”

Hoewel Breitman met The Swallows of Kabul haar vijfde speelfilm maakt, en ze als actrice in tientallen films van anderen te zien was, werkt ze hier voor het eerst in animatie. Die onervarenheid gaf haar de vrijheid om de film via een ongebruikelijk procedé te maken.

Klungelen met de boerka

Waar voor de meeste animatiefilms eerst de beelden worden getekend, en pas daarna de stemmen precies op maat worden ingesproken, draaide Breitman die volgorde om. “De animatoren moesten op zoek naar de essentie,” vertelt Gobbé-Mévellec. “We zochten naar details in gezichtsuitdrukkingen en piepkleine bewegingen waarmee we grotere emoties konden weergeven. Het heeft maanden gekost om daar het juiste recept voor te vinden; de animatoren moesten op een heel andere manier werken dan ze ­gewend waren.”

Toch was die aanpak voor Breitman essentieel, zegt ze. “Als ik naar Franse animatiefilms kijk, heb ik vaak problemen met het stemacteren. Vaak mis ik daarin de echte emoties. Acteursregie is voor mij een van de belangrijkste elementen van het filmmaken. Daarom draaiden we de film alsof het een speelfilm was, met acteurs op een set en in kostuums. Zo konden ze hun personages echt belichamen, en ze hadden de ruimte om te twijfelen, om fouten te maken, om te pauzeren.”

In die spontaniteit ontstond bijvoorbeeld een van de centrale momenten in de film. Het jonge stel Zunaira en Mohsen loopt op straat, waarbij zij gehuld gaat in de verplichte boerka. Wanneer hij haar iets te drinken wil geven, leidt dat tot geklungel met de lap stof die haar van top tot teen bedekt. “Die scène, met haar zinnetje ‘Dat is niet mijn mond maar mijn neus’, stond niet in het scenario. Het ­gebeurde gewoon, omdat ook Zita en Swann op de set met die boerka moesten omgaan. Dat moest in de film komen, omdat het moment duidelijk maakt hoe vreselijk die ­repressie is en toch weergeeft hoe zij daar als jong, verliefd stel mee proberen om te gaan.”

The Swallows of Kabul is te zien in Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Lab111, Rialto, De Uitkijk

Wekelijks een overzicht van de nieuwste hotspots, uitgaanstips, films en restaurants in je mailbox? Schrijf je dan nu in voor de PS-nieuwsbrief (Stadsgids) van Het Parool.

Ook leuk: volg @hetparool op Instagram.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden