Déjà Vu

Déjà vu: Stationsplein in 1870 en in 2021

Amsterdam is altijd in beweging. We gaan terug naar een plek van toen. Deze week: Stationsplein.

Stationsplein in 1870 en in 2021

Van 1662 tot 1871 bevond zich in het IJ een hotel op palen: de Nieuwe Stadsherberg, bereikbaar via een lange loopplank. Dit was ook het vertrekpunt van de Schroefstoombootdienst. Nu ligt hier het Stationsplein waar momenteel wordt gewerkt aan een ondergrondse fietsenstalling. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Weteringschans in 1964 en in 2021

Sinds 1933 stond bioscoop Alhambra aan de Weteringschans 134. In 1995 ging Alhambra over in Pathé. Twee jaar later werd het pand gesloopt en vervangen door een appartementencomplex. Beeld: Nationaal archief/F.N.Broers/Anefo en Erik Klein Wolterink

Einsteinweg in 1969 en in 2021

De naam Einsteinweg is in 2016 vervallen en sindsdien wordt dit traject Ringweg-West genoemd. Op een aantal plaatsen staan woningen zeer dicht langs de weg omdat die aanvankelijk als stadsstraat was ontworpen en pas in een later stadium werd ingericht als autosnelweg, als deel van rijksweg A10. Beeld: Nationaal Archief/Rob Mieremet/Anefo en Erik Klein Wolterink

Bijlmerlust in 1965 en in 2021

Bijlmerlust, 1965. Het herenhuis van boerderij Bijlmerlust aan de Abcouderstraatweg 45 moest plaatsmaken voor de flats Hakfort en Huigenbos in Zuidoost. Het huis uit ca. 1740 werd in 1968 steen voor steen afgebroken en later weer opgebouwd aan de rivier het Gein in Abcoude. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Oosterdokseiland in 1989 en in 2021

Oosterdokseiland, 1989. Op het Oosterdokseiland stond in 1989 het hoofdkantoor van PTT, met sorteercentrum aan het spoor. Vanaf de jaren negentig ging het postvervoer over de weg en verliet de PTT het eiland. Sinds 2003 verschijnt hier nieuwbouw die hoog boven de oude bebouwing aan de De Ruijterkade uitsteekt. Beeld: Foto Stadsarchief / Ino Roël en Erik Klein Wolterink

De Nieuwe Utrechtseweg in 1960 en in 2021

Nieuwe Utrechtseweg, ca. 1960. De Nieuwe Utrechtseweg met Utrechtsebrug werd geopend op 1 april 1954. De weg is slechts 0,5 kilometer lang en verbindt vanaf knooppunt Amstel de A2 met de President Kennedylaan. De gashouders van de Zuidergasfabriek zijn gesloopt, maar de watertoren uit 1910 is als Rijksmonument bewaard gebleven. foto en research Erik Klein WolterinkNieuwe Utrechtseweg, ca. 1960. De Nieuwe Utrechtseweg met Utrechtsebrug werd geopend op 1 april 1954. De weg is slechts 0,5 kilometer lang en verbindt vanaf knooppunt Amstel de A2 met de President Kennedylaan. De gashouders van de Zuidergasfabriek zijn gesloopt, maar de watertoren uit 1910 is als Rijksmonument bewaard gebleven. Beeld: Stadsarchief /Afdeling Reclametoezicht en Erik Klein Wolterink

Het Spui in 1870 en in 2021

Het Spui is oorspronkelijk de naam van het water dat tot 1425 de zuidgrens van de stad vormde. De naam verwijst naar spuisluis, een sluis bedoeld om binnenwater te spuien. Na aanleg van het Singel werd het Spui in 1882 gedempt. Beeld: Stadsarchief /Pieter Oosterhuis en Erik Klein Wolterink

De Gevlebrug in 1935 en in 2021

Gevlebrug, ca 1935. In 1930 werd deze brug geplaatst bij de Oostertoegang, naar ontwerp van Amsterdamse Schoolarchitect Piet Kramer. In 2001 werd hij daar verwijderd en in 2020 herbouwd in de Houthaven. Sindsdien heet hij Gevlebrug. Het ook herbouwde brughuisje dient nu als toegang tot een parkeergarage. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

De RAI, in 1962 en 2021

RAI, 1962. De originele RAI uit 1961 besloeg 4 hallen, ontworpen door Alexander Bodon, plus reclamezuil Het Signaal van kunstenaar Dick Elffers. Aan de horizon waren de eerste flats van Buitenveldert zichtbaar. Nu telt de RAI 12 hallen en 70 zalen, waaronder het 47 meter hoge Elicium van Benthem Crouwel Architecten. Beeld: ANP en Erik Klein Wolterink.

Sint Antoniesbreestraat, 1965. Huis De Pinto is een patriciërshuis uit 1605 in de Sint Antoniesbreestraat. De meeste bewoners van deze voormalige Jodenbuurt keerden na de oorlog niet terug. Eind jaren zestig werden alle huizen in de straat gesloopt. Alleen Huis De Pinto bleef behouden en kreeg een buurtfunctie. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink.

De Willem I-Sluis, in 1868 en 2021

Schutsluis Willem I, 1868. Deze sluis verbond sinds 1824 het IJ met het Noordhollandsch Kanaal richting de Noordzee bij Den Helder. De functie van zeeverbinding verviel na opening van het Noordzeekanaal in 1876.
De grote kolk van de sluis is nog altijd in gebruik voor de binnen- en recreatievaart. Beeld: JM Arsath Ro’is/Stadsarchief en Erik Klein Wolterink.

Magere Brug in 1942 en 2021

Frits Rotgans fotografeerde bij de Magere Brug dit reclamebord met affiches van de Duitse bezetter. Onder de schuilnaam Rugtas was Rotgans betrokken bij het verzet en vervalste hij identiteitsbewijzen voor onderduikers. Frits Rotgans maakte veel foto’s die een beeld geven van de oorlogstijd in Amsterdam.

Westergasfabriek in 1956 en 2021

Westergasfabriek, 1956. Op 24 februari 1956 halen mensen kolen bij de Westergasfabriek, in de allerkoudste maand van de twintigste eeuw. Er heerste een koudegolf van gemiddeld -10,5 graden. De Westergasfabriek werd gesloten in 1967 en als cultuurpark in 2003 deels weer geopend, waaronder het Zuiveringsgebouw (links) en Ketelhuis. Foto en research: Erik Klein Wolterink.

Buiksloterdijk rond 1930 en in 2021

Buiksloterdijk, ca. 1930. In de jaren dertig kwam men via de weg langs het Noordhollandsch Kanaal hier op de Buiksloterdijk. Dit dijkdeel heette in de volksmond Kapiteinshemel. Eeuwen was dit een geliefde pleisterplaats voor vermogende kapiteins. Zij investeerden hier in een chic huis voor hun oude dag waarvan er enkele bewaard zijn gebleven. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink.

Het Olympisch Stadion, 1936 en 2021

Olympisch Stadion, 1936. Het stadion werd ontworpen door architect Jan Wils voor de Olympische Spelen van 1928. Bij de renovatie in 1999 werd de tweede ring, ook van Jan Wils en toegevoegd in 1936, weggehaald en werden de loze ruimtes onder de tribunes verbouwd tot bedrijfsruimtes. Beeld: Stadsarchief/Bernard Eilers en Erik Klein Wolterink.

Het Marinepaleis circa 1958 en in 2021

Marinepaleis, ca. 1958. Op Marine-etablissement Kattenburg stond in 1958 naast het Zeemagazijn (sinds 1973 Scheepvaartmuseum) het ‘Marinepaleis’. Dit markante tehuis voor marineofficieren verkeerde in slechte staat én stond met een klein deel op het IJtunneltracé, waardoor het in 1968 werd gesloopt. Beeld: Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam en Erik Klein Wolterink

Het IJsclubterrein circa 1900 en het Museumplein in 2021

IJsclubterrein, circa 1900. Hier lag van 1880 tot 1937 een 400 meternatuurijsbaan en waren in 1893 de eerste officiële wereldkampioenschappen allround, met Jaap Eden als winnaar. De naam Museumplein werd in 1903 officieel vastgesteld, maar in de volksmond werd het nog lang IJsclubterrein genoemd. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Ferdinand Bolstraat in 1960 en 2021

Vanaf 1922 bevond zich hier de RAI. In 1961 verhuisde het beurscomplex naar het Europaplein. Het voormalige RAI-gebouw op de Ferdinand Bolstraat deed tot de sloop in 1975 dienst als sporthal. Binnenkort heropent hier het gerenoveerde Woonzorgcentrum d’Oude Raai. Beeld: JM Arsath Ro’is en Erik Klein Wolterink

Hembrug, 1969 en 2020

De Hembrug was een spoorbrug over het Noordzeekanaal, tussen Amsterdam en Zaandam. De brug uit 1907 was met een beweegbaar deel van 128 meter de grootste draaibrug van Europa en kon in twee minuten volledig worden geopend. In 1983 is hij vervangen door de Hemtunnel. Beeld: ANP en Erik Klein Wolterink

Van der Helstplein, 1989 en 2020

In 1989 konden de auto’s nog rond het Van der Helstplein rijden en aan alle zijden parkeren. Het plein werd circa 1900 aangelegd. De platanen zijn in 1935 geplant; enkele zijn vervangen, maar de meeste staan er nog. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Damrak, 1926 en 2020

Zicht op de achtergevels van Warmoesstraat 24 t/m 46 en links de Guldehandsteeg. De reclameteksten met huisnummers op de achtergevels correspondeerden vaak niet met de panden waarop ze waren geschilderd. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Hoek Stadhouderskade en Ruysdaelkade, ca. 1920 en 2020

Het Polderhuis was eeuwenlang een café. Het lag aan de Boerenwetering met een overhaal voor groenteschuiten. In 1924 werd het café gesloopt en werd hier een rioolgemaal gebouwd. Sinds 1987 is dat buiten gebruik; nu is het een kantorencomplex. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Tjasker in 1972 en 2020

De familie Woezel, geïnspireerd op de Woezels uit Winnie de Poeh, werd in 1972 geplaatst bij de Tjaskerflat in Molenwijk, in Noord. Marijke van Lis ontwierp de kleurrijke groep speelfiguren uit onvrede over de leefomgeving van kinderen in Amsterdam. Er staat ook een Woezel in de Zaanhof, in Westerpark. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Mr. Visserplein, 1971 en in 2020

Het Mr. Visserplein werd in 1968 aangelegd met een rotonde, een autotunnel en daarboven voetgangerstunnels. Rond 2010 zijn de rotonde en toegangen tot de tunnels verwijderd. In de tunnels zit nu speelparadijs TunFun. Beeld: Martin Alberts/Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Nieuwe Herengracht, 1911 en in 2020

De Parkschouwburg stond naast het Wertheimpark. Het theater werd in 1883 geopend in verband met de Wereldtentoonstelling van dat jaar. In 1912 werd het alweer gesloopt, waarna hier Sportpark Parkschouwburg werd aangelegd. Beeld: Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad/Het Leven en Erik Klein Wolterink

Mauritskade, 1969 en in 2020

Via laad- en losbruggen werd het bier van de Amstelbrouwerij, gesticht in 1870, vervoerd naar de dekschuiten in de Singelgracht. De productie werd vanaf 1977 afgebouwd en in 1983 werd de brouwerij definitief stilgelegd en gesloopt. Beeld: J.M. Arsath Ro’is/Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Koninginneweg, 1895 en in 2020

In 1895 stonden aan de Koninginneweg de eerste huizen op nummers 217-231 (links) en 178-184 (rechts). De straat lag toen nog in de gemeente Nieuwer-Amstel, nu gemeente Amstelveen, maar werd in 1896 geannexeerd door Amsterdam. Op de achtergrond is de oude gevangenis aan de Havenstraat zichtbaar. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Oude Entrepotdokschutsluis, begin 1900 en in 2020

De Oude Entrepotdokschutsluis uit 1840 verbindt de Nieuwe Vaart met het Entrepotdok. In dit dok werden ingevoerde goederen opgeslagen tot de invoerrechten waren betaald. Na 1890 werden de panden gebruikt voor reguliere opslag en rond 1983 zijn ze vervangen door woningbouw. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink

Mosveld, 1947 en in 2020

Op 10 oktober 1947 spelen De Volewijckers thuis tegen Ajax (1-0). Sportpark Mosveld moest in 1964 wijken voor een aansluitweg vanaf de IJtunnel; de Johan van Hasseltweg (S118) sneed recht door de doelen van het hoofdveld. Sinds 2016 bevindt zich hier winkelcentrum Mosveld. Beeld: Nationaal Archief/Harry Sagers en Erik Klein Wolterink

Café De Omval, 1978 en in 2020

Aan het eind van de Weespertrekvaart stonden in 1978 alleen de kantoren van Delta Lloyd en Rijkspostspaarbank. In 1995 verscheen de Rembrandttoren, in 2001 de Mondriaantoren. Café De Omval uit 1938 staat op een gedempt stuk trekvaart en moet binnenkort wijken voor nieuwbouw. Beeld: Stadsarchief/J.M. Arsath Ro’is en Erik Klein Wolterink

Heineken’s Brouwerij, jaartal onbekend en in 2020

Heineken’s Brouwerij, Stadhouderskade (jaartal onbekend). Freddy Heineken vond de ’s niet internationaal en liet hem eind jaren vijftig van de gevel halen. Sinds 1988 wordt er geen bier meer gebrouwen. In 2008 werd het de Heineken Experience. Beeld: Stadsarchief/Erik Klein Wolterink

Halte Buiksloot in 1905 en in 2020

Van 1888 tot 1931 reed de Waterlandse tram naar Edam langs halte Buiksloot met het stationskoffiehuis op Buiksloterdijk 140. In 1964 zouden Buiksloterdijk 136-140 verdwijnen voor de aanleg van de Nieuwe Leeuwarderweg, maar 138 is blijven staan als het laatste huis op de dijk. Beeld: Stadsarchief/Erik Klein Wolterink

Amsterdamsebrug, 2010

De onderzijde van de Amsterdamsebrug aan de Zuiderzeeweg over het Amsterdam-Rijnkanaal staat bekend als Graffiti Hall of Fame. In 2013 werd de brug enkele decimeters verhoogd voor een betere doorvaart en is de voetgangersopgang verplaatst naar de zijkant. Beeld: Selma Schoenmakers/Erik Klein Wolterink.

Amstel 198 ca. 1927 en in 2020

Amstel 198, ca. 1927. De bovenste reclame aan de gevel van Amstel 198 werd in 1927 afgekeurd door de afdeling Reclametoezicht van de gemeente. Dit pandje in art-nouveaustijl is extreem ondiep en werd gebouwd als onderdeel van het naastgelegen fabriekspand van metaalfabriek Hamburger. Beeld: Stadsarchief en Erik Klein Wolterink.

Van Beuningenstraat in 1932 en in 2020

Van Beuningenstraat, 1932. Op een dak aan de Van Beuningenstraat stond een duivenplatje met een duivenknip erop om vreemde duiven mee te vangen. Op daken stonden soms grote bouwwerken, waarin meerdere mensen en honderden duiven konden plaatsnemen. Vanaf de jaren zeventig nam de belangstelling voor duivensport sterk af. Beeld: Nico Swaager/Stadsarchief en Erik Klein Wolterink.

Kattenburg in 1894 en in 2020

Kattenburg, 1894. Vanaf de Oosterkerk had men in 1894 zicht op bedrijfsloodsen op de noordoever van de Nieuwe Vaart. Kattenburg was een volksbuurt waar in de jaren zestig alle huizen wegens verkrotting werden gesloopt. Het Magazijn der Marine is nu het Scheepvaartmuseum. Beeld: G.H. Heinen/Stadsarchief en Erik Klein Wolterink.

Osdorpplein in 1971 en in 2020.

De beeldengroep Schaapjes, ook wel Lammetjes genoemd, staat al sinds 1966 op het Osdorpplein. Terwijl winkels verdwenen of veranderden, blijft het kunstwerk van Gerrit Bolhuis populair bij generaties kinderen. Het glimmende brons laat zien dat de schaapjes veelvuldig worden geaaid. Beeld en research: Erik Klein Wolterink.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden