PlusInterview

De Weteringbuurt verliest een monument: boekhandelaar Ton Schimmelpennink stopt

Boekhandelaar Ton Schimmelpennink (75), fenomeen op de Weteringschans, stopt er na 25 jaar mee. ‘Dit wordt geen zeurderig verhaal.’

Ton Schimmelpennink in zijn winkel. ‘Ik kijk terug in grote dankbaarheid.’Beeld Jakob Van Vliet

Deze hele maand april zijn uw 10.000 boeken in de leegverkoop. Is het druk?

“Waanzinnig druk. Echt onvoorstelbaar. Ik had het niet verwacht, moet ik zeggen. We begonnen met twintig procent korting, en dat houden we nog even vol. Tienduizend boeken, man, man, man, het is me wat, hoor. Later gaan we meer korting geven en dat loopt op naar tachtig procent eind april. Als je zo in die winkel kijkt, denk je: hè? Er komen echt veel mensen.”

Is dat niet ook een beetje wrang?

“Je bedoelt dat hier lijkenpikkerij plaatsvindt? Nee hoor, ik moedig het enorm aan. Het moet gewoon gebeuren. Mensen komen ook omdat ze je gewoon nog even willen zien, en ze bestellen ook nog boeken. Het is wel vervelend dat je je winkel ziet aftakelen. Maar ik wist dat dat ging gebeuren, dus dat heb ik geestelijk al verwerkt.”

Op uw website noemt u als een van de redenen om te stoppen dat u erachter bent gekomen dat het eeuwige leven niet bestaat.

“Ik heb anderhalf jaar geleden tot mijn eigen verbijstering een lichte hartaanval gehad. Dat heeft er wel ingehakt en dat gaf met mijn lieve schat, waar ik heel veel van hou, het dispuut: moeten we niet wat meer ruimte vrijkopen om andere dingen te doen? Dat heeft de zaken wel versneld.”

En een overname bleek moeilijk.

“Dat is het punt. Kijk, dat ik ermee stop, is op zich niet zo’n ramp. Dan kan iemand anders het overnemen. De grote tragiek is dat de levensvatbaarheid van die winkel niet gegarandeerd is. Door de structurele afname van de omzet en omdat een opvolger van mij een huur moet gaan betalen die marktconform is, zoals dat heet. Dus minder inkomsten en hogere lasten. Ik had wel een aantal kandidaten, maar die zagen er toch vanaf, en terecht.”

Er gaat een monument verloren in de wijk. Is de buurt teleurgesteld?

“Ik ben er een beetje verlegen mee. Ik heb inmiddels een eindeloze reeks mails, brieven, kaarten, flessen wijn, bloembollen, sigaren en andere cadeaus ontvangen. Het is eigenlijk de omgekeerde wereld, want al die gelukkige jaren dank ik juist aan hen. Zojuist kwam er nog een geestige reactie binnen waar ik erg om moest lachen. Ik koester al jaren drie opvattingen waar ik niet graag van afwijk: 1. Mensen ouder dan twaalf dragen geen korte broeken. 2 Honden kleiner dan 30 cm zijn geen echte honden en 3. Boeken koopt men bij Schimmelpennink. ‘Je wordt bedankt!’ Ik ga hem terugschrijven dat het me erg spijt.”

“Maar het is zeker jammer, ook voor de buurt. Het is een soort vergrauwing en dat is zorgwekkend. Een ontmoetingspunt waar de buurt heen kan, dat gaat verloren, ja.” 

Ik begrijp dat je uw winkel geen buurthuis mag noemen, maar wel een literaire sociëteit.

“Ach, je mag wel buurthuis zeggen hoor. Boekhandels zijn ook ontmoetingspunten, dat is nu eenmaal zo. Het is een heel groot genoegen om als boekhandelaar die mensen te ontvangen. Men zegt dat boekenlezers empathischer zijn. Ik geloof dat ze vooral spannender zijn, eigenheimeriger, interessanter. Ook vaak slimmer dan ik. Hoe vaak kreeg ik geen college over ik weet niet wat. Ik hoefde alleen maar een kopje koffie te zetten en een domme vraag te stellen.”

Dubbel verdriet dat uw afscheidsfeest op 10 mei niet door kan gaan.

“Nou, als je het over tragiek hebt: dat is wel heel erg treurig. We hadden toestemming voor een gigantische tent op het speelplein tegenover de winkel, met een enorm podiumprogramma met veel muziek, maar ook met optredens van A.L. Snijders, Midas Dekkers en Theodor Holman. Maar goed, het is niet anders.”

De gevel van de boekwinkel op de Wetering-schans, literaire sociëteit en buurthuis ineen. Een monument in de wijk verdwijnt.Beeld Jakob Van Vliet

Wanneer bent u met de boekwinkel begonnen?

“In 1992 liep ik er onverwacht tegenaan. Ik ben begonnen als jongerenwerker in de Staatsliedenbuurt, waar toen nog de Holleedertjes rondscharrelden. Daarna heb ik een aantal jaren mijn grote broer Luud meegeholpen met zijn witkarproject en veel actiewerk, zoals Amsterdam autovrij. Daarna begon ik een organisatiebureau, waaraan ik uiteindelijk wat centjes overhield om de boekwinkel te kunnen kopen. Ik liep toen tegen de vijftig en was doende met de vraag wat ik nou verder moest met mijn leven. Toen zag ik een advertentie in Vrij Nederland waarin een kleine boekwinkel werd aangeboden. Ik had het me nooit eerder gerealiseerd, maar wat is er nu leuker dan een boekwinkel? Niets.”

Op uw gevel staat de fijne spreuk ‘Moedig zijwaarts’. Wat is het verhaal daarachter?

“Gerard Reve eindigde zijn brieven vaak met Moedig voorwaarts. Ik ben meer voor Moedig zijwaarts. Je moet uit de pas durven lopen. Midas Dekkers gaf er later overigens een heel andere duiding aan: hij zag er de bevestiging in dat het leven uiteindelijk nergens toe leidt. Ook best geinig, maar voor mij staat het voor mijn enorme allergie voor mensen die een beetje blind achter elkaar aanhollen.”

Hypes en bestsellerslijstjes, daar heeft nu niet zo veel mee, toch?

“Nee, want ook dat is te makkelijk achter elkaar lopen. Wees onafhankelijk en zelfstandig, en laat je niet meesleuren met wat toevallig in de populariteit is. Afijn, dat werk.”

Maar goed, over die dalende omzet: misschien had u wat beter moeten luisteren naar die door u zo verfoeide account- en salesmanagers.

“Godallemachtig. Ik zal je één ding vertellen: boekwinkels, op een enkele uitzondering na, staan allemaal op wankelen. Dat heeft niks met mijn beleid te maken. Ik ben heel gespecialiseerd in literatuur, een beetje highbrow boekhandel zou je kunnen zeggen, maar het is wel een behoorlijk omvangrijk segment. Tienduizend boeken, dat geeft het wel een beetje aan. Maar er zijn dingen aan de gang die het voor de boekwinkels echt moeilijk maken.”

Bol.com?

“Kijk, als je zoals bol.com dertig procent van de markt weet te veroveren, dat gaat ergens anders vanaf. Dat zijn dus die fysieke boekhandels die proberen overeind te blijven. Mijn stelling is dat bol.com zich op een heel handige manier heeft binnengedrongen in het boekenvak. De vaste boekenprijs is er om kleine boekhandels te beschermen en dat heeft bol.com ondermijnd, doordat zij minder kosten maakt en gratis verzending kan aanbieden. Dat kan geen enkele boekhandel. Het is een doodlopende weg en dat vind ik een heel ernstige zaak. Maar dit moet geen zeurderig verhaal worden. Ik kijk niet terug in bitterheid, ik kijk juist terug in grote dankbaarheid.”

Me dunkt, u heeft het geschopt tot persiflage van Koefnoen.

“Ja! Ze kwamen met een enorme ploeg een sketch opnemen in de winkel. Ik lag onder de toonbank naar die opnames te kijken en ik dacht: godver, ze zitten gewoon mij na te doen! Ik heb er erg om moeten lachen.”

Klanten roemen uw eigenzinnigheid, maar een beetje knorrig bent u wel, toch?

“Een beetje wel, klopt. Maar dat moet je ook zijn, hè. Er is ook af en toe reden voor enige knorrigheid, maar verder sta ik heel opgewekt in het leven.”

Wat zijn uw plannen nu?

“Wij hebben een woonwagen in Friesland, mijn geliefde en ik, en daar gaan we vanaf nu in de zomerperiode vaker naartoe. De komende maanden ga ik nadenken welke nieuwe structuur ik in mijn leven ga aanbrengen. Ik werk als vrijwilliger voor de VijzelCourant, ik zit in het 4 en 5 meicomité en ik denk dat ik ook een middagje in een bejaardentehuis koffie ga schenken, dat lijkt me ook wel aardig. Dat soort dingetjes, ik heb tijd zat.”

Ton Schimmelpennink.Beeld Jakob van Vliet
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden