Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

‘De tiende van Beethoven’ – maar dan van Brahms

PlusVoermans

Waar componisten met hun eerste ­symfonie vaak nog aan het begin van hun carrière en ontwikkeling staan, bleek de Symfonie nr. 1 van Johannes Brahms meteen het meesterwerk van een gerijpte componist. Het was dan ook in geen enkel opzicht het stuk van een beginner. Hij begon er weliswaar al op zijn 21ste aan, maar pas op zijn 43ste durfde hij het stuk als voltooid te beschouwen. De daaropvolgende symfonieën kostten hem minder tijd. In amper tien jaar schreef hij er vier.

Over waarom hij met die eerste maar niet opschoot, is veel geschreven. Het komt erop neer dat hij zo ontzettend door zelfkritiek werd gekweld dat hij jarenlang schets na schets na schets verscheurde en soms de wanhoop nabij was. Dirigent Nikolaus Harnoncourt kwam ooit met het prachtige beeld dat Brahms bij het componeren telkens de gestalte van Beethoven achter zich voelde, die vol misprijzen met zijn hoofd schudde als Brahms het weer eens had aangedurfd een paar armzalige noten op te schrijven.

Tot grote ergernis van Brahms noemde Hans von Bülow, een andere beroemde dirigent, de symfonie toen de muziek eenmaal af was ‘de Tiende van Beethoven’, maar dat had hij toch echt helemaal aan zichzelf te wijten. In het laatste deel citeert Brahms de bekende melodie van Beethovens Ode an die Freude uit diens Negende symfonie. En wat te denken van de toonsoort, c-mineur – net als in Beethovens Vijfde, de ­Koorfantasie, het langzame deel uit de Derde (de Eroica) en nog veel meer werken.

Vanaf de première was de Eerste symfonie bij het publiek een succes, maar sommige critici hekelden het ouderwetse karakter ervan. Een paar decennia later vond Arnold Schönberg het juist een zeer vooruitstrevend stuk. Hoe het ook zij: het is altijd een van de vaakst uitgevoerde symfonieën gebleven.

Concertgebouworkest en Monteverdi Choir o.l.v. John Eliot Gardiner met Symfonie nr.1, Schiksalslied, Begräbnisgesang e.a. van Brahms, op 16, 17 en 19 september in het Concertgebouw. Aanvang 20.15 uur (16 en 17/9) en 14.15 uur (19/9).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden