Een schilder aan het werk met de muurschildering van Irée Zamblé. Buurtproject aan de Wiltzanghlaan in Amsterdam West.

PlusReportage

De Muren van West: ‘Ik hoop dat de buurt zich erin herkent’

Een schilder aan het werk met de muurschildering van Irée Zamblé. Buurtproject aan de Wiltzanghlaan in Amsterdam West.Beeld Marc Driessen

Onder de noemer De Muren van West maken vier kunstenaars grote muurschilderingen in de Kolenkitbuurt, gebaseerd op verhalen van buurtbewoners. ‘Het is de bedoeling dat het een echte collectie wordt.’

“Dat zijn wij,” zegt Urmi Blikslager (57) trots. Ze wijst op de flatgevel aan de Wiltzanghlaan, waar muralist Sidney Waerts metershoge contouren heeft geschetst waarin ­tijgers te herkennen zijn. Samen met een Italiaanse, een Marokkaanse en een Hindoestaanse buurvrouw vormt de Afro-Surinaamse de ‘tijgermoeders’. “Wij zijn de ogen en oren van de buurt, houden alles hier in de gaten. We organiseren activiteiten voor kinderen of maken kerststukjes met ouderen. Nu zijn we bezig een lokaal radiostation op te zetten, zodat we ons nog beter kunnen inzetten tegen ­eenzaamheid en armoede.”

Een inspirerend verhaal, vindt Waerts (43). “In een wijk die door sommigen is opgegeven, streven zij naar ­positieve verandering. Dat wilde ik afbeelden.”

Een schets geplakt op zijn hoogwerker toont Waerts’ ­ontwerp. De tijgers staan in een voor buurtbewoners herkenbare omgeving: het recente gesloopte pand aan de overkant van de straat. “De Kolenkitbuurt is een wijk op de grens tussen oud en nieuw, er verandert hier veel. Door de verdwenen gevel op een andere gevel te schilderen, blijft er iets van het oude behouden.”

Kunstenares Irée Zamblé (l) zoekt de verf uit.Beeld Marc Driessen

Feelgoodinjectie

Waerts springt van zijn hoogwerker om een sigaret te ­roken en van enige afstand zijn werk te bekijken. Een ­Surinaamse vrouw met boodschappentrolley spreekt de kunstenaar aan, die antwoordt met vingerwijzingen en brede armgebaren. Dit herhaalt zich de daaropvolgende anderhalf uur met een grijzende man, een behoofddoekte jonge vrouw met kind en een blonde man in parka.

“Dat is het leuke aan het werk als muralist,” vindt Waerts. “Je hebt altijd aanspraak. De eerste dagen, als er nog niet veel te zien is, zijn mensen nog aarzelend. Ze willen weten wat het wordt en twijfelen wat ze ervan moeten vinden. Maar zodra de voorstelling tevoorschijn komt, krijg je­ ­echte gesprekken. Dan wordt het hún muur.”

De geschilderde tijgermoeders van Waerts zijn onderdeel van De Muren van West. Het meerjarenproject moet de Kolenkitbuurt, die vaak negatief in het nieuws is vanwege probleemjongeren, criminaliteit en werkloosheid, een ­artistieke ‘feelgoodinjectie’ geven. Vorig jaar werd ­begonnen met een ­pilotproject op de Bos en Lommerweg, waar ­Stefan Glerum een futuristische versie van Reinaert de Vos schilderde op de gevel boven slagerij Alif. Glerums werk, dat verwijst naar een literatuurklassieker en een straat in Bos en Lommer, kwam tot stand in samenspraak met omwonenden. Maar in de vier muurschilderingen die vorige week aan de Wiltzanghlaan zijn opgeleverd, wilde het stadsdeel de buurt een nog actievere rol laten spelen. Hier vormen de verhalen van bewoners de ­inspiratiebron: kunst in de openbare ruimte die is ­gecrowdsourced.

“Dat is niet eerder op deze manier ­gedaan,” stelt de verantwoordelijke ambtenaar Rob de ­Melker (29). “Vroeger werd kunst ingezet om mensen een verhaal te vertellen of een ideaal voor te houden, zoals het ­jarenzestigwerk hier iets verderop, dat het kerngezin verbeeldt. Maar hier vertellen de mensen hun verhaal aan ­de stad. Volgend jaar gaan we op andere plekken muurschilderingen laten ­maken. Het is de bedoeling dat De Muren van West ­uitgroeit tot een echte collectie.”

Bij de flats aan de Wiltzanghlaan is bewust gekozen voor een prominente plek, aan een drukke weg. Woningcoöperaties Rochdale en Eigen Haard waren meteen enthousiast en tekenden een gebruiksovereenkomst voor vijf jaar. Na die tijd kunnen de werken worden overgeschilderd of bijgewerkt als bewoners ze langer willen houden.

Voor het artistiek-inhoudelijke deel van het project werden curatoren Annemiek Mi-Jin de Groote (47) en Nanna Kassenaar (43) van Kallenbach Gallery gevraagd. “We wilden grote bijeenkomsten organiseren en workshops met kinderen, maar door corona werden dat heel veel ontmoetingen met kleine groepjes in speeltuinen en parken,” zegt Mi-Jin de Groote. Zo ontdekten ze dat er veel creativiteit in de buurt is. Kassenaar: “We hoorden bijvoorbeeld dat jongeren in de kelderboxen met niet meer dan een laptop en een iPhone filmpjes en ­muziek maken. De gesprekken gingen over de saamhorigheid die heerst in de buurt, ondanks de grote verscheidenheid. En heel veel over eten.”

Nieuwe hoofdrolspelers

De bewonersverhalen over de mooie kanten van hun woonwijk werden verwerkt tot een briefing voor acht ­geselecteerde kunstenaars. De schetsontwerpen werden verspreid via folders, WhatsApp en sociale media. Uiteindelijk brachten ruim honderd buurtbewoners hun stem uit om de vier winnaars te bepalen.

Imdat Kaymaz (41) woont in een van de beschilderde flats en is enthousiast over het project. “Er is best veel ­geweld in de stad, zeker in West, met schietpartijen en ­sirenes. Maar hier word je vrolijk van, al die kleuren. Toen ik hier zes jaar geleden uit West-Friesland naartoe ­verhuisde, heb ik me verdiept in verschillende kleurentheorieën, onder andere van Goethe en Newton. Mijn ­eigen woning heb ik deels ­cyaan en rood geschilderd.”

Zijn favoriet is het werk van Saïd Kinos, vanwege het uitgesproken kleurgebruik van de spuitbuskunstenaar. Maar ook de schildering van Iriée Zamblé kan hij erg waarderen. “Een zwarte vrouw en een vrouw met een hoofddoek – dat zie je niet vaak groot op de muur. Maar dat zijn wel de ­mensen die je hier op straat ziet.”

“Er is een gat tussen de fysieke wereld en de kunstwereld,” zegt Zamblé (25), die de muur kreeg toebedeeld naast Floor van het Nederend, de vierde deelnemer van het project. “Ik wil in mijn schilderijen nieuwe hoofdrolspelers introduceren. Ik hoop dat buurtbewoners zich erin herkennen en er trots op zijn. Ik ben zelf in Amsterdam-Oost opgegroeid en kende de Kolenkitbuurt eerlijk gezegd niet. Op internet kwam ik een hoop negatief nieuws tegen, maar toen ik hier ging rondfietsen zag ik juist een gemoedelijke buurt waar mensen die zo van elkaar verschillen toch samenleven. Daarom heb ik ook een kind in de voorstelling geschilderd; het symbool van de toekomst.”

Buurtbewoners Urmie Blikzwager (l) en Nadia Giancola.Beeld Marc Driessen

Tunnelconcentratie

Zamblé exposeert momenteel als artist in residence in het Rembrandthuis en als genomineerde van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst in het Paleis op de Dam. “Maar ik denk dat ik hier een groter bereik heb,” zegt ze. “Dit is voor iedereen, ook voor de mensen die niet naar musea of galeries gaan.”

Toch is het voor Zamblé de eerste keer dat ze werk in de openbare ruimte maakt. “En dan ook nog op dit formaat! Het schilderij waarmee ik vorig jaar afstudeerde was 50 bij 35 centimeter groot. En hier heb ik een vlak van 10 bij 12 meter. Dat was wel even schakelen. Ik heb de compositie eerst in Photoshop gemaakt, met de losse figuren die ik stapsgewijs bij elkaar bracht. Specialisten brengen hem aan op de muur.”

Als veteraan-muralist doet Waerts het handwerk zelf. Dat is zwaar, want je staat vaak met je armen omhoog te werken, op een hoogwerker die wiebelt door de wind. “Op een gegeven moment beland je in een soort tunnelconcentratie. Aan het einde van de dag ben ik helemaal gesloopt, maar dit werk geeft enorm veel voldoening. Zo’n gevel is toch het mooiste canvas dat er bestaat. En een muurschildering pept de omgeving enorm op. Dit soort projecten plant zaadjes voor vooruitgang.”

Tijgermoeder Nadia Giancola (55) is het met hem eens. “Ik ben niet echt bezig met kunst, weet er niet veel vanaf, maar deze kunstwerken gaan helpen het gevoel van ­verbinding te vergroten.”

“Het mooie is,” voegt Kaymaz toe, “dat je het niet hoeft te begrijpen om het goed te vinden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden