PlusInterview

De man achter en ín My Octopus Teacher: ‘De oceanen zijn de laatste wilde plekken op aarde’

De Zuid-Afrikaan Craig Foster wint in My Octopus Teacher, de Netflixdocumentaire die vorige week een Oscar won, het vertrouwen van een octopus. ‘Mensen van over de hele wereld schreven ons over de impact die de film op hun leven had.’

Craig Foster (rechts) wordt gefilmd tijdens de opnamen van My Octopus Teacher in het kelpwoud bij Kaapstad. Beeld Faine Loubser
Craig Foster (rechts) wordt gefilmd tijdens de opnamen van My Octopus Teacher in het kelpwoud bij Kaapstad.Beeld Faine Loubser

De Atlantische Oceaan rond Kaapstad is bitterkoud. De Benguelastroom zwiept het ijswater zó van de Zuidpool langs Afrika’s westkust, temperaturen komen vaak niet boven de tien graden. Dat is prettig voor de pinguïns die op de rotsen leven, maar de meeste duikers en snorkelaars gaan toch liever naar de oostkust, waar de warme Indische Oceaan langs de stranden spoelt.

Die kou is de reden dat het onderwaterkelpwoud rond Afrika’s zuidwestpunt lange tijd relatief onbekend bleef, al is het aantal endemische soorten in het bos van meters-lange slierten wier groter dan rond het Australische Groot Barrièrerif. Craig Foster wist dat allang. Als freediver ontdekte hij nooit eerder beschreven soorten waarvan er zelfs eentje naar hem is vernoemd: Heteromysis fosteri, een oranje garnaaltje.

Foster (1967), filmmaker en natuurbeschermer, groeide op aan Kaapstads oceaan. Al sinds zijn kindertijd is het koude water zijn ‘happy place’. Zijn vader nam hem als driejarige op zijn schouders mee voor zijn eerste duik. Nog altijd neemt Foster dagelijks een duik in False Bay bij zijn huis in Simon’s Town. Zonder wetsuit en zuurstoftank, alleen met snorkel om zo veel mogelijk één te zijn met zijn omgeving. Hij kan minutenlang zijn adem inhouden en dankzij zijn sterke flippers is hij in staat een jagende pyjamahaai bij te houden. Het grote Afrikaanse zeewoud, zoals hij het ecosysteem in False Bay noemt, is zijn favoriete plek op aarde. “Nergens heb ik meer tijd doorgebracht dan daar.”

Het is ook het decor van de Netflixdocumentaire My Octopus Teacher, waarin Foster vriendschap sluit met een octopus.

Hoe overtuig je Netflix van een film over een weekdier?

Foster, nuchter: “We stuurden ze een ruwe versie en ze besloten het uit te brengen als een Netflixoriginal.”

Waarop jullie, na meer dan twintig internationale bekroningen, een Oscar wonnen. Had u daarop durven hopen?

“Natuurlijk niet. Onze grootste hoop tijdens het maken van de film was dat die zou worden uitgebracht en een publiek zou vinden. De respons was volkomen overweldigend. Sinds we op Netflix staan hebben we duizenden reacties gekregen. Kinderen, volwassenen, bejaarden, mensen van over de hele wereld schreven ons over de impact die de film op hun leven had. Afgelopen week ontvingen we nog een brief van president Ramaphosa om ons te feliciteren met de Oscar.”

Wat betekent de oceaan voor u?

“Voor mij belichamen de oceanen de laatste wilde plekken op aarde. Er is nog zo veel dat we niet over het leven onderwater weten, terwijl de oceanen letterlijk ons levenswater zijn – zonder overleven we niet.”

Wanneer wist u dat u een documentaire wilde maken over het kelpwoud rond Kaapstad?

“Eerst was er het plan voor een boek, Sea Change, dat in 2018 is verschenen. Op het moment dat ik de octopus ontmoette en steeds meer begon te begrijpen van haar gedrag besefte ik dat er ook een documentaire in zat.”

U leerde denken als een octopus.

“Je verplaatsen in de gedachten van een octopus is onmogelijk. Eerder was het dat hoe langer ik haar observeerde en hoe dichter ze me bij haar in de buurt liet komen, hoe beter ik in staat ik was haar gedrag te interpreteren en te voorspellen wat ze daarna zou doen.”

Als twintiger maakte u een documentaire over de San en de wijze waarop zij dierensporen volgen in de Kalahariwoestijn. Voelt u zich aan hen verwant?

“Een beetje, hoewel ik het kelpwoud nooit zal doorgronden zoals de San de woestijn. Hun kennis is overgedragen van generatie op generatie en is volkomen verweven met hun dagelijks leven. Maar door elke dag af te dalen in het kelpwoud leer ik stukje bij beetje onderdeel te worden van dat ecosysteem.”

In Sea Change beschrijft u dat het onderwaterleven u geen angst aanjaagt. Hoe kan het dat u niet bang bent voor witte haaien en pijlstaartroggen, dieren die je serieus kunnen verwonden of zelfs doden?

“Omdat die dieren van nature niet agressief zijn. Als er een ongeluk gebeurt, is dat meestal het gevolg van een menselijke fout; het dier voelt zich bedreigd of in het nauw gedreven. De kans dat je in het water wordt aangevallen is ongelooflijk klein. Het is gevaarlijker thuis op een stoel te klimmen, het risico dat je daar ongelukkig vanaf valt is vele malen groter. De enige angst die ik onder water kende was voor de oceaan zelf. Als je de tekenen verkeerd interpreteert kun je overvallen worden door sterke stromingen of plotselinge deining. Dat kan levensgevaarlijk zijn.”

Tot My Octopus Teacher was Kaapstads kelpwoud een goed bewaard geheim. Bent u bang dat het succes van de documentaire een vorm van onderwatertoerisme op gang brengt die schadelijk is voor het ecosysteem?

“In de eerste plaats is het kelpwoud niet het makkelijkste ecosysteem om in te duiken. Ook de oceaan hier is niet heel toegankelijk. Ik verwacht dus niet dat er plotseling hordes mensen tegelijk zullen gaan duiken. Bovendien is kelp in tegenstelling tot koraal vrij robuust, waardoor het minder kwetsbaar is. Wat in mijn ogen belangrijk is, is dat meer mensen kennis nemen van en zich verbinden aan dit unieke ecosysteem. Als een documentaire erin slaagt zo’n emotionele band tot stand te brengen, is het vervolgens makkelijker die plek te beschermen. In Zuid-Afrika, dat voor zo veel economische uitdagingen staat, kan een nieuwe vorm van niet-schadelijk toerisme banen creëren en mensen uit de armoede halen.”

In een interview vertelde u dat u hoopte dat jullie film Zuid-Afrika’s regering zou inspireren het kelpwoud te nomineren als werelderfgoed.

“Met de documentaire wilden we de grote schoonheid en het ecologische belang van het kelpwoud tonen. Samen met Ross Frylinck, coauteur van Sea Change, ben ik oprichter van Sea Change Project. Met boeken en films willen we het grote Afrikaanse zeewoud op de kaart zetten als mondiaal icoon. Als de regering zich dankzij onze verhalen bewuster wordt van Zuid-Afrika’s maritieme erfgoed en beseft dat hier een impuls ligt voor een nieuw soort toerisme waarmee je bovendien inkomsten kunt genereren om dit ecosysteem beter te beschermen, zou dat fantastisch zijn.”

Craig Foster. Beeld
Craig Foster.

Vriendschap

Craig Foster is producer en het leidende personage in My Octopus Teacher, een Zuid-Afrikaanse documentaire geregisseerd door Pippa Erlich en James Reed die onder meer werd bekroond met een Bafta en een Oscar. De film, opgenomen in het onderwaterkelpwoud in de Atlantische Oceaan rond Kaapstad, toont hoe Foster het vertrouwen wint van een octopus en een vorm van vriendschap met haar sluit. De film bevat unieke beelden van de octopus die razendsnel een harnas van stenen en schelpen om zich heen optrekt als bescherming tegen een jagende pyjamahaai. ­Iconisch is ook de scène waarin de octopus na een achtervolging door de haai op diens rug springt – de enige plek waar ze veilig is voor zijn tanden.

My Octopus Teacher is een samenwerking tussen Netflix, Sea Change Project en Off the Fence Productions (met een kantoor in Amsterdam).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden