PlusPortretten

De klas van 2020: afstuderen zonder publiek, zonder applaus

De enige dag in het jaar dat het een Fame-school is, moeten de veertien afstuderende acteurs aan de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie nu missen. Naast spelen voor live publiek en nog veel meer. ‘Niet zitten sippen, maar dóór!’ 

Vier jaar werk je er naartoe, je afstudeervoorstelling voor een afgeladen zaal. En dan is het maart 2020 en wordt alles anders door de coronacrisis. Het sociale leven valt stil. Scholen gaan dicht. Ook aan de Jodenbreestraat. Een van de veertien afstuderende acteurs aan de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie van de Academie voor Theater en Dans had het geluk dat ze haar eindvoorstelling al in januari gespeeld had, de andere dertien kregen de coronacrisis vol voor de kiezen. Ze moesten hun plannen op het laatste moment aanpassen. Hoe kun je afstuderen zonder live publiek als je daar vier jaar lang voor bent opgeleid?

Vanaf 25 juni worden de afstudeerproducties gepresenteerd tijdens het online festival re-Connect, het afstudeerfestival van de Academie voor Theater en Dans. En daarna in het theater, hopelijk.

Alidtcha Binazon (21): ‘Ik weet zeker dat we hier sterker uitkomen.’Beeld Michiel Van Nieuwkerk

Alidtcha Binazon (21)

“Ik heb ontzettend geluk gehad, omdat mijn eindvoorstelling al was gespeeld voordat de coronacrisis uitbrak. Rond deze tijd zou ik met de Ulrike Quade Company op een buitenlandse tournee zijn. Daarom had ik mijn afstudeervoorstelling al in januari gepland. Het was een voorstelling over machtsverhoudingen, die ik samen met Bodine Sutorius (vierdejaars mimestudent) heb gemaakt: Follow or Fall Low.

Het was een interactieve performance met vijftien mensen op kleine Ikeastoeltjes die we als schaakstukken tegenover elkaar plaatsten en verplaatsten. We hadden ook allerlei theaterprogrammeurs uitgenodigd, maar de meesten zeiden: we komen wel op het ITS Festival kijken.

Nu dat festival niet doorgaat, mis ik wel heel erg dat contact met de mensen. Ik zal nu andere wegen moeten zoeken om me aan de wereld te laten zien. Kijk, mijn klasgenoten maken nu speciaal online dingen voor een presentatie, dat is supervet, van ónze voorstelling is nog een gewone registratie gemaakt.

Ik vind het best spannend om straks afgestudeerd te zijn. Maar ik zie het ook met vertrouwen tegemoet; projecten die gepland stonden, gaan tóch door, en ik weet zeker dat we hier sterker uitkomen.

Ik weet dat de klas nog heel druk is. Zelf besteed ik mijn tijd aan het – samen met mijn vriend – opknappen van een camper en bereid me intussen voor op mijn eerste projecten als afgestudeerd actrice; een rol in een tv-serie en een installatieperformance van Dries Verhoeven.

Toch voel ik me nog heel betrokken en ik mis de klas ook wel. Ik hoorde dat ze via Zoom moesten repeteren, omdat de school dicht was. Je mist dan heel erg dat sociale contact. Fijn om ze straks bij de diploma-uitreiking weer te zien.”

Roel Pronk (25): ‘Nu is theater voor een heel selecte groep, elitair en gesloten.’Beeld Michiel Van Nieuwkerk

Roel Pronk (25)

“Ik wilde een voorstelling maken over vrije wil, heel intellectueel en conceptueel. Het publiek zou met stemkastjes invloed hebben op de daden van de hoofdpersoon. Ik was bijna klaar, die kastjes waren er ook al. Maar toen de wereld in brand ging, voelde het helemaal niet meer als een boeiend verhaal. Ik wilde iets veel liefdevollers maken, omdat ik daar zelf wel behoefte aan had; meer menselijk contact dan intellectueel inzicht. Ik denk dat je ook die verantwoordelijkheid hebt als kunstenaar, ook al is het dan een afstuderend kunstenaar voor een paar honderd man. In mijn ogen kon ik gewoon niet hetzelfde blijven doen. Je leeft toch in een andere wereld! Van de ene op de andere dag beland je in een ander tijdperk dat om andere verhalen vraagt.

Het wordt nu een hoorspel over een jongen die eenzaam is en worstelt met suïcidale gedachten. Het script schreef ik twee jaar geleden al, toen er in mijn omgeving kort na elkaar twee meisjes zelfmoord pleegden. En ik heb zelf ook een verleden met die thematiek. Ik wil laten zien dat zelfmoord niet alleen maar een groot irrationeel drama is zoals je het vaak in films ziet, maar dat het ook een state of mind is die je kunt begrijpen. Drie anderen gaan het spelen, ik regisseer. Best bijzonder als je bedenkt dat ik hier op school repertoire-acteur wilde worden en droomde van afstuderen met een stuk van Shakespeare. Ik vind dat wel goed, niet zelf meedoen, anders gaat het te veel over mij.

Het wordt een hoorspel over depressie, maar wel met een personage van wie je gaat houden, om wie je kunt lachen. Amusement is in toneel een beetje een vies woord, net als ‘grappig’, maar dat is juist het genre dat ik graag wil maken: de Amerikaan Bo Burnham is mijn grote voorbeeld. Theater maken dat mijn moeder en de buurman ook aanspreekt, dat wil ik.

Nu is theater voor een heel selecte groep, elitair en gesloten. Dat frustreert me en ik weet dat veel van mijn klasgenoten die frustratie delen. Kom op jongens, word wakker! De bezoekers vergrijzen, op een gegeven moment zijn ze er niet meer!”

Pip, Damaris en Shelley: ‘Ik dacht: wat is booming? Seks, porno!’Beeld Michiel Van Nieuwkerk

Vlnr: Pip Lucas (22), Damaris de Jong (22), Shelley Bos (25)

Damaris: “We werken al langer als feministisch muziektheatercollectief: Collectiet. Afgelopen zomer stonden we op De Parade. Voor ons afstuderen wilden we een voorstelling maken over seksfantasieën. In de grote zaal van Frascati, met een hele leuke groep mensen, onder wie het strijkkwintet Ragazzi – van vijf jongens – heel cool.”

Shelley: “We hadden alles heel erg op tijd gepland. De tribune zou er uitgaan, de ruimte zou transformeren tot een soort baarmoeder waarin je iedereen kon aanspreken en aanraken.”

Pip: “Ik heb twee weken in de put gezeten toen we erachter kwamen dat ook ons afstuderen niet door kon gaan. Toen kwam Damaris met het idee van de pornosite, www.youcannotlockdownmyfantasies.com.”

Damaris: “Ik dacht: we moeten hier ons voordeel uit zien te halen, want wat is booming? Seks, porno! We zaten al in de seksfantasieën, dus gaan we gewoon iets heel alternatiefs en rebels doen, daar zijn we wel van. Het is natuurlijk niet écht porno. Het gaat over seksfantasieën en het kwetsbare aspect van seks. Op de website vind je de Three Honeys, de gastvrouwen van de site: Honey Bodi, Honey Mariele en Honey Rachel, gespeeld door ons. Deze Honeys weten alles over seksfantasieën en zullen alle ins en outs met de kijker delen! Hoe creëer je intimiteit als je elkaar niet kunt aanraken of zien, dat is ons nieuwe onderzoek.”

Pip: “Wij spelen die personages, en hebben videoclips ingezongen. Alles wat je normaal in een voorstelling zou stoppen, stoppen we nu in die site.”

Shelley: “Ik ben wel trots dat we het zo snel hebben kunnen omgooien. Wie weet wat dit oplevert. Zo van: het was stom maar als we die corona niet hadden gehad waren we hier nooit gekomen. Je kunt veel meer mensen bereiken met een site dan met theater.”

Pip: “Ik ga qua gevoel nog steeds op en neer; goed dat we het hebben kunnen omdraaien, maar ik ben opgeleid om te spelen voor publiek. Nu moet je iets doen wat je nog niet eerder hebt gedaan en daar ga je dan mee afstuderen. De ene dag denk ik: dit is het nieuwe theater maken, de andere dag denk ik: nooit meer.”

Shelley: “Deze site is een ding op zich, maar het kan ook een groot vooronderzoek zijn voor een voorstelling later. We gaan ook een plan schrijven zodat we ons meteen kunnen presenteren als de theaters weer open zijn.”

Damaris: “Misschien is corona wel een voordeel. Al die vorige jaren stonden niet in Het Parool. Wij zijn het ‘zielige’ corona-jaar 2020, daar willen mensen in de toekomst vast wel naar komen kijken.”

Marouan Bendehmane: ‘Theaters zullen een andere vorm krijgen.’Beeld Michiel Van Nieuwkerk

Marouan Bendehmane (29)

“Mijn stage bij Oostpool in het Amsterdamse Bostheater viel weg, dat was echt balen. Ik moest mijn plannen net als iedereen wijzigen en besloot een solovoorstelling te maken. Nu heb ik teksten van Charles Bukowski en mezelf, over hoe we met elkaar omgaan en elkaar corrigeren, gecombineerd. Het moet een pessimistische voorstelling worden van een halfuurtje, maar wel met een vrolijke eindnoot.

Ik mag gewoon spelen, omdat het een solo is in de buitenlucht. Ik nodig maximaal vijf mensen per keer uit en speel een keer of zes per dag. Van onze klas ben ik de enige die écht alleen livepubliek heeft. Als ik online had moeten afstuderen, had ik mijn solo niet gedaan, want dan is het eerder camera-acteren voor mijn gevoel.

Ik snap best dat anderen in de klas dat wel willen, het is natuurlijk een belangrijk moment om je te laten zien aan de wereld. Ik heb nog wel contact met mijn klasgenoten, al valt het wel een beetje uit elkaar nu iedereen zo ge­fo­cust is op zijn afstudeervoorstelling, dat is logisch, en dat is ook wel een beetje hoe onze klas in elkaar zit.

Ik denk dat wij ons beter kunnen presenteren dan andere jaren; we moeten veel meer ons best doen, hebben het lastiger. En voor de toekomst denk ik dat we van deze tijd veel geleerd hebben over hoe theater eruit kan zien. Laten we maar lekker in kleinere zalen gaan spelen of naar mensen toegaan in huiskamers. Theaters zullen een andere vorm krijgen, misschien is het wel goed dat we bijna allemaal digitaal moesten gaan.”

Teun en Jasper: ‘De diploma-uitreiking is zo ongeveer het grootste evenement.’Beeld Michiel Van Nieuwkerk

Teun Donders (23), Jasper Stoop (24)

Teun: “De diploma-uitreiking is bij ons op school zo ongeveer het grootste evenement van de hele vier jaar.”

Jasper: “In de grote zaal, tierelantijnen, in je pak de showtrap af.”

Teun: “De laatste weken van het schooljaar is iedereen alleen maar aan het knutselen voor die uitreiking. Filmpjes maken, liedjes vijfstemmig instuderen, want je weet: als ik in de vierde zit, wordt dat voor mij gedaan.”

Jasper: “Maar dat hebben wij nu niet!”

Teun: “Shit, dacht ik, dat wordt in een lokaal op anderhalve meter je diploma tekenen en dat is het dan. Wij zouden als afstudeervoorstelling een tekst van Bart van den Donker gaan spelen, dat stuk hoorde zó bij ons afstuderen maar ook bij op het ITS Festival spelen voor publiek. Dat viel nu allemaal weg.”

Jasper: “We hebben al langer een fascinatie voor een documentaire van Maarten Schmidt en Thomas Doebele, De Worm in het zijn, over vijf mensen die in een isolement leven en die zijn afgehaakt in de maatschappij. Die vijf spelen we, dat is nu ons afstudeerproject geworden. Past beter bij deze coronaomstandigheden.”

Teun: “We mogen onze ouders laten komen en een handjevol publiek, voor de rest wordt het gestreamd. Daar ligt voor de toekomst nog een heel nieuwe wereld die we moeten onderzoeken.”

Jasper: “Ik denk dat de theatersector nu een spiegel wordt voorgehouden; hoe kwetsbaar ons medium wel niet is. Er breekt een pandemie uit en de sector ligt bijna op zijn gat. Wat doe je dan?”

Teun: “Zonder ITS Festival komen we evengoed wel in de aandacht. We móeten afstuderen en moesten dus écht met iets komen. Daar oogsten we al waardering voor. Al moeten we het eindresultaat nog even afwachten….haha, maar ik ben er wel heel trots op.”

Jasper: “Doordat wij wel iets móesten maken zijn we aan de slag gegaan in een periode dat eigenlijk alles stillag. Ik vind dat wel fijn, die koude motor gevoeld te hebben. Bij een volgende pandemie weet je: ik kan ook vanuit het niets iets maken. Ik hoop dat Teun en ik samen blijven werken. Aan onze ambitie ligt het niet, er is nog veel te halen en moois neer te zetten. Ik heb ook wel zin in klaar zijn met school. Zien wat er hierna is.”

‘We hebben ook wel in een enorme rouwperiode gezeten.’Beeld Michiel Van Nieuwkerk

Onder: Friedl De Nyn (23), Merel Staalstra (23). Boven: Adriaan Laureano (24), Luuk Jansen (26), Levi Middendorp (21). Niet op de foto: Simone Giel (23)

Merel: “Eigenlijk hadden we ontzettend geluk dat we dit stuk Man zonder zin al hadden uitgekozen.”

Simone: “Het gaat namelijk over een miljonair in isolatie. Het leent zich ook goed voor de vorm die we nu hebben gekozen: geen voorstelling voor publiek, maar een cross-over tussen theater en film.”

Adriaan: “Die donderdag van de shutdown hadden we net de eerste lezing gehad. Daarna hebben we elkaar weken niet meer live gezien. Dat was wel een klap.”

Simone: “We hebben gerepeteerd via Zoom en toen we weer op de vloer stonden, bleek dat we daar heel veel van konden gebruiken in het eindresultaat.”

Levi: “We schakelden de Filmacademie in en het was juist wel vet om onszelf bij de opnames allerlei beperkingen op te moeten leggen, zoals weinig mensen op de set en dat je elkaar niet mag aanraken.”

Luuk: “Je merkt dat ondanks de beperkingen je creativiteit niet beperkt wordt.”

Friedl: “We hebben ook wel in een enorme rouwperiode gezeten voordat we zo enthousiast konden zijn als nu. We zaten allemaal serieus in de put, want vanaf het moment dat je wordt aangenomen op school kijk je uit naar de grote afstudeervoorstelling in de zaal en het ITS festival.”

Adriaan: “Het voelt ook minder als een afstudeervoorstelling. Daar ligt altijd een enorme druk op, met het ITS Festival en zo. Je kunt nu veel meer experimenteren in een nieuwe vorm”

Merel: “Het is natuurlijk jammer dat je niemand live kunt uitnodigen, maar nu kunnen veel méér mensen kijken. Je leert sneller te denken en beter om te gaan met tegenslagen. Niet drie jaar zitten sippen, maar dóór!”

Luuk: “En onze kansen komen evengoed nog wel. Wij hebben straks na school een voorstelling die we zó kunnen spelen. En ja, de diploma-uitreiking is best een grote traditie. De enige dag in het jaar dat we een soort Fame-school zijn. Jammer dat dat wegvalt, maar we horen dat er door de derdejaars hard wordt gewerkt aan een alternatief. Die komen vast met gekke shit, misschien wordt het wel tien keer vetter en gaan we het voortaan altijd zo doen.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden