Plus

De hippe kerkdiensten van de Hillsong Church: ‘Sing Jesus!’

De Hillsong Church organiseert hippe kerkdiensten voor 135.000 gelovigen in 23 landen. Elke zondag komen duizenden enthousiastelingen naar Theater Amsterdam. Kritiek is er ook. Op hun standpunt over homo’s en op de geldmachine die Hillsong is. ‘Als de kritiek terecht is proberen we ervan te leren.’

Wekelijks zijn er in het Amsterdam Theater in de Houthavens in Amsterdam op zondag drie kerkdiensten van de Hillsongchurch. Beeld Dingena Mol

De weg naar God wordt gewezen door een vrouw in een knalrood windjack. Ze staat bij de taxistandplaats achter het Centraal Station, en wijst op de lege parkeerplekken verderop. Daar zal straks een donker minibusje voor komen rijden. Op haar telefoon laat ze de actuele locatie zien van de drie busjes die rondrijden: de volgende kan elk moment arriveren.

Even later neemt Martin Ras (28), die net met de trein uit Utrecht is gekomen, plaats in het busje. Hij lijkt bijna jaloers dat hij naast iemand zit die voor het eerst, zoals hij dat noemt, ‘de overdonderende ervaring van het geloof’ zal ondergaan. “Ik hoop echt dat je wat gaat meemaken.”

Ras groeide op in het streng religieuze Urk, maar ging vanaf zijn veertiende alleen nog naar de kerk op de momenten dat hij zijn moeder er écht een plezier mee deed. Voor de rest begon hij aan een leven vol met zaken die door de Bijbel juist worden afgeraden.

Alles veranderde toen hij vorig jaar november op vakantie was in Jeruzalem. Hij liep langs een tramlijn, op zoek naar het oude gedeelte van de stad. “Het was niet dat ik engelen zag, maar opeens voelde ik zijn liefde. Ondanks dat ik 28 jaar lang dingen fout heb gedaan, wilde hij nog steeds. Het is zo mooi, zo mooi. Dat Jezus zo veel geduld heeft gehad met mij.”

Na zijn vakantie gooide Ras zijn leven om en door een neef werd hij geïntroduceerd bij een kerk waar voor hem alles op zijn plek viel: de Hillsong Church.

Die kerk begon in 1983 als pinkstergemeente in Sydney, maar is uitgegroeid tot een internationale kerk met diensten in 23 landen. Zij staat bekend als moderne stadskerk, die het evangelie weet te verbinden met de populaire cultuur. In 2008 streek de kerk neer in Nederland, met de eerste ontmoetingen in een huiskamer georganiseerd door een medewerker van de afdeling in Londen. De groep groeide, en voor de wekelijkse bijeenkomsten werd uitgeweken naar café Werck. Daarna volgde een zaaltje bij de Westergasfabriek, het Tropentheater, Escape en nu stopt het minibusje bij Theater Amsterdam in de Houthaven.

Daar is voor de kinderen het springkussen met het logo van de Hillsong Church al opgeblazen. Er is een oven waar na de dienst flammkuchen zijn te bestellen, en bij de deur staan vrijwilligers van het welcome team, op zoek naar nieuwe gezichten en oude bekenden. Er wordt geknuffeld, gelachen en gepraat. Tot de mensen naar de zaal lopen, want de dienst van 10.00 uur staat op het punt van beginnen.

Het is al snel duidelijk: dit is geen doorsnee kerkdienst. En dat is niet alleen omdat er nergens een kruis te zien is.

Armen de lucht in

Sinds 2008 zijn de diensten van de moderne stadskerk ook in Amsterdam. Beeld Dingena Mol

In de grote zaal van Theater Amsterdam gaan de lichten uit, en betreedt een negenkoppige band het podium. “Sing Jesus!” klinkt het. Overal gaan de armen in de lucht, de ogen dicht. De eerst klanken van moderne, bombastische popmuziek klinken door de zaal. Op het gigantische scherm op de achtergrond rollen de karaoketeksten voorbij:

Jesus
Our redemption
Our salvation
Is in His blood

Bij het gedeelte met who-ho-ho-ho-ho-hoooo wordt hard meegezongen. Het is 10.07 uur, zondagochtend, en bij de naar schatting vijfhonderd aanwezigen zit de sfeer er goed in.

Martin Ras (links) uit Urk is sinds een jaar groot fan van de kerk. Beeld Dingena Mol

What a great start this Sunday,” zegt Daan Godvree, de eventmanager van Hillsong, nadat hij op het podium is geklommen. Hij roept de band op om nog een nummer te spelen. “Let’s celebrate the king of kings.” Er klinkt applaus en gejoel, de armen gaan weer in de lucht. Ondertussen haalt Godvree een tekst uit het boek van de profeet Jesaja aan. Op de maat van de muziek gaat het over Jezus Christus en dat hij ‘om onze zonden werd doorboord’.

Schalen met stukjes crackers en glaasjes druivensap gaan door de zaal: de communie. De band speelt door, er wordt een begin gemaakt met het gebed. Op het scherm verschijnen gebedsverzoeken van het publiek: er wordt onder andere hulp van God gevraagd bij een huwelijk, een sollicitatiegesprek, een fijne vakantie, een genezing (van een pijnlijke arm en kanker).

Godvree benadrukt dat niets onmogelijk is. Dat niets te groot of te klein is voor God. Weer gejuich. De muziek zwelt aan, en komt samen met het gebed tot een apotheose.

In this moment, God, we pray that you will do a mighty thing,” roept Godvree. In het Engels, want alles gaat in het Engels bij de Hillsong Church. Hij praat steeds harder en sneller. “That you will perform a miracle, where a miracle is needed. God, that you show us how good you are. Amen.

“Amen,” antwoordt de zaal.

En dit is pas het begin van deze reli­gieuze wervelwind, waar alles elkaar in een hoog tempo opvolgt. Zoals de aankondigingen voor evenementen als de beach baptism – binnenkort kunnen mensen zich in de zee laten dopen, in plaats van in het zwembad dat af en toe wordt opgebouwd in het theater.

Buiten is het springkussen opgeblazen, en in het theater is een complete kinderopvang ingericht. Beeld Dingena Mol

Er wordt opgeroepen om geld te doneren, om Jezus te laten zien dat ‘we bereid zijn om te zaaien’. Er gaan collecte-emmers rond, maar er liggen ook incassoformulieren onder stoelen en er wordt gewezen op de mogelijkheid van online doneren.

Dan springen de lichten aan, zodat iedereen even kennis kan maken met zijn buren. De ongelovige in de zaal krijgt meteen een serie existentiële vragen voorgelegd:

“Waar geloof je dan in?”

“Denk je dat dit alles is?”

“Of is er iets wat we niet zien?”

Er is geen tijd voor een uitgebreid antwoord. The show must go on.

Eventmanager Daan Godvree. Beeld Dingena Mol

Dimitrije Kastavarac, de predikant van de Hillsong campus in Amsterdam, staat op het punt om te vertellen over hoop. Maar eerst: “Geef je buurman een high five.”

Aan de hand van Bijbelteksten gaat Kastavarac uitgebreid in op de betekenis van hoop vanuit het evangelie. Daarna verder in hetzelfde ritme: muziek, zingen, bidden. Het publiek deint mee, als bij een concert, met de gebalde vuist in de lucht van Kastavarac. Op de vierde rij staat Martin Ras met zijn armen omhoog, tranen in zijn ogen.

“Het zit diep van binnen,” zegt hij even later, als de dienst is afgelopen. “Als ik hoor wat Jezus voor ons heeft gedaan, moet ik gewoon huilen. En dat ik dat hier gewoon durf, laat zien dat ik me veilig voel bij deze kerk.”

De rest van de dag blijft Ras rond het tot kerk-voor-een-dag omgebouwde Theater Amsterdam hangen. Om te kletsen met vrienden, maar misschien dat hij later ook nog even naar een dienst gaat.

Drie shows op zondag

De dienst van 10.00 uur is namelijk de eerste van de drie religieuze shows die elke zondag in het theater worden opgevoerd: om 12.00 uur en 16.00 uur wordt alles nog een keer herhaald, met bij elke dienst een steeds jeugdiger en uitbundiger publiek. Daarmee bezoeken deze zondag zo’n tweeduizend mensen de dienst van Hillsong in Amsterdam. Wereldwijd trekken de 120 locaties van Hillsong elke zondag 135.000 bezoekers.

Dimitrije Kastavarac, de pastoor. Beeld Dingena Mol

“En of je nu in Amsterdam, New York of Londen een dienst bezoekt, overal is het format hetzelfde,” zegt religie-onderzoeker Miranda Klaver van de VU, die aan een boek werkt over de kerk. “Het is echt een kerk die past bij het idee van global cities. In die zin kun je het vergelijken met een franchisemodel, net zoals McDonald’s en Starbucks over de hele wereld verspreid zijn.”

In Nederland is de kerk nog relatief klein – hoewel voor de kerstdienst vorig jaar Afas Live werd afgehuurd, voor vijfduizend bezoekers – maar wereldwijd is de Hillsong Church een gigantische organisatie. Vanuit de centrale kerk in Australië worden naast de kerken, ook drie platenmaatschappijen, een film- en televisieplatform en een opleidingsinstituut aangestuurd, waarmee Hillsong zichzelf op de kaart zet. Zo is het Hillsongnummer Oceans op Spotify bijna 160 miljoen keer gestreamd.

Klaver: “Als er een nieuw Hillsong-album uitkomt, staat die in Amerika steevast in de top drie van iTunes. En met al hun eigen mediakanalen is het meer dan een kerk, maar ook gewoon een groot mediabedrijf.”

Honderd vrijwilligers

Dat Hillsong een kerk is die groeit, en waar het enthousiasme groot is, is ook te merken bij de tweede dienst van de dag in Theater Amsterdam.

Achter de schermen blijken honderd vrijwilligers actief, waardoor het in de coulissen meer lijkt op de productie van een televisieshow dan een kerkdienst. Er is een groep die elke zondag voor zonsopgang al opstaat, om de flightcases met apparatuur naar het theater te brengen en op te bouwen. Er is een videoteam, die de dienst met meerdere camera’s in beeld brengt en de visuals op de schermen regelt.

Achter de schermen is een videoteam en social mediateam actief. Beeld Dingena Mol

Op een aparte etage zitten twee vertalers, die de Engelse dienst in het Nederlands en Farsi vertalen voor de mensen die bij de ingang een koptelefoon hebben gepakt. Een socialmediateam, met eigen fotografen, zorgt dat alles online wordt gedeeld. Een ander groepje bereidt voor de sprekers gezonde maaltijden voor, die ze geserveerd krijgen in een eigen ‘green room’ – waar tussen de diensten drankjes en andere versnaperingen klaarstaan.

In het theater blijkt ook een grote kinderopvang te zijn ingericht, waar de kinderen tijdens de dienst kunnen spelen en over Jezus kunnen leren (‘Ga met Jezus’ en ‘Stop, kijk en luister naar God’, staat er op de geschilderde verkeersborden aan de muur).

En er is een aparte ruimte met een groot beeldscherm voor ouders met kleine kinderen, zodat ze de dienst kunnen volgen zonder de harde muziek. Voor als ze toch even in de zaal willen zijn om te worshippen, liggen er oorbeschermers voor de kinderen. Caroline Ellens heeft er net een opgedaan bij haar dochter Hannah, van acht maanden oud.

“Ik ga al zeven jaar naar Hillsong,” zegt ze. “Ik kom uit een gereformeerd-vrijgemaakt gezin, dat was vrij streng. Als je om een over negen de kerk binnenkwam, stopte de dominee met praten en keek hij je aan omdat je te laat was. Hier is de sfeer veel losser. Niemand vindt het een probleem als je tussendoor op je telefoon zit, of even wegloopt.” Het past bij de ongedwongen, vriendelijke sfeer van de bijeenkomsten. De populariteit maakt dat de Hillsongaanpak ook wordt gezien als de toekomst van kerken.

“Maar wat mij als onderzoeker opvalt, is dat er heel weinig mensen binnenkomen die geen christelijke achtergrond hebben,” zegt Klaver. “Dat zijn mensen die misschien anders buiten de kerk terecht komen, dus het heeft waarde. Maar seculiere mensen overtuigen, dat gebeurt toch echt heel weinig. Terwijl de diepste missie van Hillsong uiteindelijk is dat meer mensen door de kerk Jezus gaan vinden, en zich zullen bekeren.”

Want het zit dan in een moderne verpakking, maar uiteindelijk heeft Hillsong een hele orthodoxe boodschap. Klaver: “Doordat de hele jeugdcultuur wordt omarmd, ziet het eruit als een hele hippe, coole kerk. Maar qua geloofsinhoud zijn ze echt een pinksterkerk, en dus behoorlijk conservatief.”

Eens per jaar vinden er Beach Baptisms plaats. Kerkgangers laten zich dopen in de Noordzee bij Zandvoort. Beeld Dingena Mol

Dat betekent een strenge leer: geen seks voor het huwelijk, tegen abortus en euthanasie, en een zeker ongemak met alles wat niet hetero is. Dat laatste onderwerp probeert de kerk vooral te mijden. Iedereen is welkom, is de boodschap die altijd wordt herhaald. Of zoals Dimitrije Kastavarac het even later in de green room verwoord bij een salade met avocado, terwijl hij zich opmaakt voor de laatste dienst van de dag: “Eenzaamheid is een probleem, vooral in Amsterdam. Er zit zo veel waarde in het verwelkomen en omarmen van mensen. De kerk moet zo’n plek zijn, zonder oordelen en uitsluiting. Het is een plek voor liefde, erbij horen en vergeving. Je hoeft niet eens religieus te zijn om bij onze community te horen.”

Dat iedereen welkom is, betekent alleen niet dat de Hillsong Church elke levensstijl omarmt. God zal je het waarschijnlijk wel vergeven, maar het hebben van een lesbische, homoseksuele of biseksuele relatie wordt gezien als zonde.

“Dat is natuurlijk een standpunt dat veel kerken wereldwijd hebben,” zegt Klaver, “maar bij Hillsong zie je dat het schuurt. Ze profileren zich aan te sluiten bij de populaire cultuur en het kosmopolitische, maar de basis is uiteindelijk een heel conservatieve theologie.”

Zo is iedereen welkom, maar zijn de leidinggevende rollen in de kerk toch echt voorbehouden aan hetero’s.

Doop in Zandvoort

Een paar weken na de dienst zit dominee Richard van der Kolk aan een tafeltje in een strandtent in Zandvoort. Het is de dag van de beach baptism.

Van der Kolk, een geboren Australiër met Nederlands bloed, was de medewerker van de Hillsong Church in Londen die in 2008 naar Amsterdam kwam en de eerste bijeenkomsten organiseerde. Inmiddels zijn hij en zijn vrouw Debbie de lead pastors, met naast Amsterdam ook bijeenkomsten in Rotterdam en Brussel.

De laatste jaren is Hillsong Nederland hard gegroeid, met vorig jaar 25 procent meer bezoekers. Dankzij de donaties – zoals bij veel pinksterkerken worden gelovigen op basis van de Bijbel opgeroepen tien procent van hun inkomen af te staan – is de kerk behoorlijk rijk.

Vorig jaar kwam er ruim 2,5 miljoen euro binnen, waardoor er voorzichtig over een vaste locatie in de stad wordt gedroomd. Voorlopig blijft de kerk namelijk groeien: vandaag laten weer 39 mensen zich dopen door Hillsong, als teken dat ze een volger van Jezus Christus zijn.

Na de doop wordt in groepjes op het strand gebeden. Beeld Dingena Mol

“Het is als een verrijzenis,” had Van der Kolk voor de massadoop gezegd, in een korte speech op het strand, waar zo’n tweehonderd mensen zich hadden verzameld. “Het is alsof je een rugtas met alle troep van het leven draagt. Zodra je onder water gaat, doe je hem af. Daarna zal je vrij zijn.”

Internationale kritiek

De 39 dopelingen – te herkennen aan het zwarte shirt met daarop I have decided – werden daarna met hulp van twee begeleiders achterover in zee gedompeld. Kopje onder, om daarna onder luid applaus van familie en vrienden weer boven water te komen. Na elke doop wordt er geknuffeld en, onder toeziend oog van een vol strand, in groepjes gebeden.

“Dit is waar het om gaat,” zegt Van der Kolk. “Mensen komen naar de kerk, ervaren de realiteit van God en hun leven verandert. Hun vrienden en familie zien dat, raken nieuwsgierig en willen het ook ontdekken. Zo werkt het.”

Richard van der Kolk (in korte broek) bij de beach baptism in Zandvoort. Beeld Dingena Mol

De internationale kritiek op Hillsong is Van der Kolk bekend. Die gaat niet alleen over hun standpunt over homo’s, maar ook over de enorme geldmachine die Hillsong is en een misbruikzaak waar de vader van Hillsongoprichter Brian Houston bij was betrokken. Van der Kolk wil er niet veel over zeggen, en verwijst naar de verklaringen die in de afgelopen jaren door Hillsong zijn uitgebracht – zoals blogposts van Houston met de titel Do I Love Gay People?

“Kritiek is niet leuk, en vaak onterecht. En als het terecht is, proberen we er van te leren,” zegt Van der Kolk. Dat betekent niet dat hun standpunten zullen veranderen. “Veel van wat er geschreven wordt, probeer ik te negeren. We groeien, en ik hoop dat we blijven groeien, want ik zie graag het leven van mensen veranderen. En dat gebeurt, zodra ze God toelaten in hun leven.”

Waarom Hillsong

De naam Hillsong komt van Baulkham Hills, de buitenwijk van Sydney waar predikant Brian Houston en zijn vrouw Bobbie in 1983 het Hills Christian Life Centre oprichtten. Onder de naam Hillsong begon de kerk eigen muziek te produceren, die zo populair werd dat in 1999 werd besloten de naam van de kerk te veranderen in Hillsong. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden