PlusAchtergrond

De grachtengordel heeft nu ook een bezoekerscentrum

De Amsterdamse grachtengordel staat sinds 2010 op de Unescolijst; nu heeft het werelderfgoed ook een bezoekerscentrum. ‘Wat we hier hebben, is uniek.’

De etalage met poëtische lichtkunst van het nieuwe bezoekerscentrum. Beeld Marc Driessen
De etalage met poëtische lichtkunst van het nieuwe bezoekerscentrum.Beeld Marc Driessen

Voorheen kon men in gebouw De Bazel informatie over ­alle tien de werelderfgoederen in het Koninkrijk der ­Nederlanden krijgen; vanaf nu ligt de nadruk op ‘de zeventiende-eeuwse Grachtengordel van Amsterdam binnen de Singelgracht’, zoals Unesco het omschrijft.

De Amsterdamse grachtengordel is uniek als ‘grootschalig stedenbouwkundig en architectonisch kunstwerk. Het is de fysieke uitdrukking van de economische, politieke en culturele bloei van Amsterdam in de zeventiende eeuw’, zo schrijft de gemeente. Als zogeheten siteholder van het gebied is de gemeente verantwoordelijk voor behoud, ­bescherming en beheer. Daarnaast is het van belang om het unieke en bijzondere verhaal van het werelderfgoed te vertellen, en dat gebeurt vanaf heden op een even toegankelijke, culturele als artistieke manier in De Bazel, waar ook het stadsarchief huist.

Inez Weyermans (51) en Trudie de Vries (37) zijn de ­samenstellers van de nieuwe, permanente expositie in De Bazel aan de Vijzelstraat; tot hun beschikking stond een diepe etalage, met het verzoek om daarin ons stedelijk ­werelderfgoed, de grachtengordel, onder de aandacht te brengen van passanten, architectuurliefhebbers, Amsterdammers en toeristen.

Wachten op plexiglas

Weyermans en De Vries werken voor Bureau Werelderfgoed, een mini-afdeling van Monumenten en Archeologie, en hun inspanningen hebben onder meer geleid tot een etalage waarin strofen uit het gedicht Klein koninkrijk van stadsdichter Gershwin Bonevacia, uitgevoerd in lichtkunst van Frederike Top, is te zien. Weyermans: “De Bazel maakt als gebouw toch een vrij gesloten indruk, we hopen dat deze kleurrijke etalage mensen zal intrigeren en naar binnen zal lokken.”

Het lichtkunstwerk had nog heel wat voeten in aarde: de Italiaanse plexiglasfabrikant had al zijn voorraden aangewend om spatschermen te produceren, zodat De Vries bijna wachtte tot ze een ons woog voordat de letters verschenen. Nu zijn ze er en worden ze in verschillende kleuren led verlicht met een timelapse van een uur. “Mede door het wachten op het plexiglas heeft het ons maanden extra ­gekost het bezoekerscentrum af te ronden.”

Naast de poëtische lichtkunst wordt het grachtengordelverhaal in De Bazel verteld aan de hand van de zes unieke waarden die Unesco aan het Amsterdams werelderfgoed heeft toegekend. “Die waarden zijn onze unieke plattegrond, het waterwerk, burgerstad, groene longen, wereldpakhuis en koopmanshuizen en stadspaleizen,” zegt De Vries, en ze wijst naar een fors projectiescherm in de vorm van de historische binnenstad. De waarden worden via animaties verbeeld; bezoekers die meer willen weten, kunnen doorklikken.

Bij de unieke waarden horen ook getuigenissen: zes portretten waarin mensen vertellen over hun stad. “We hebben voor deze vorm gekozen omdat je anders heel veel woorden nodig hebt om het verhaal van de grachtengordel te vertellen,” zegt De Vries. Onder de zes zijn de stadsbeiaardier, een kerkganger, een grachtengordel­bewoner en een iependeskundige.

Planmatige aanpak

Behalve genoemde doelgroepen is het nieuwe bezoekerscentrum eerst en vooral het startpunt voor de oudste ­Amsterdamse basisschoolleerlingen die het educatieprogramma Wereldgrachten volgen.

“Voor Amsterdammers is de grachtengordel vanzelfsprekend en alledaags,” zegt Weyermans, “maar wat we hier hebben, is uniek. Nergens elders ter wereld zie je een stad die op deze wijze is uitgebreid. Mensen staan nog ­altijd versteld als we vertellen dat de stad in minder dan honderd jaar ruim vijf keer zo groot is geworden, en dat werd allemaal planmatig aangepakt. We hopen dat onze uitleg mensen met andere ogen naar de stad zal laten kijken.”

 Inez Weyermans (links) en Trudie de Vries, de samenstellers van de expositie in De Bazel. ‘We hopen dat deze kleurrijke etalage mensen zal intrigeren en naar binnen zal lokken.’ Beeld Marc Driessen
Inez Weyermans (links) en Trudie de Vries, de samenstellers van de expositie in De Bazel. ‘We hopen dat deze kleurrijke etalage mensen zal intrigeren en naar binnen zal lokken.’Beeld Marc Driessen

Ten slotte is in het nieuwe bezoekerscentrum een filmpje te zien over de tien door Unesco erkende werelderfgoederen in Nederland, een filmpje dat ook op de overige negen locaties in het koninkrijk wordt vertoond.

Met de huidige opstelling is het nog niet gedaan met de dadendrang van Weyermans en De Vries. Mettertijd volgt, vertelt De Vries, ‘een aantal stadswandelingen, naar aanleiding van de unieke waarden’. De inmiddels geoefende wandelbenen van de cultuurminnende Amsterdammer kunnen niet wachten.

Vanaf 5 juni is het bezoekerscentrum Amsterdam Wereld­erfgoed in De Bazel (Vijzelstraat 32) gratis te bezoeken: van dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur, en op ­zaterdag en zondag van 12.00 tot 17.00 uur.

Unesco Werelderfgoed

Unesco Werelderfgoed ontstond in 1972, nadat in het decennium daarvoor de aanleg van de Aswandam de tempels van Aboe Simbel, in Egypte, bijna kopje onder had doen gaan. Op de Unescolijst staan inmiddels 1121 monumenten, natuurgebieden en landschappen die zo uniek zijn dat Unesco vindt dat ze bewaard moeten blijven voor toekomstige generaties.

Ons koninkrijk telt er tien: de Amsterdamse grachtengordel, droogmakerij De Beemster, het molencomplex Kinderdijk-Elshout, het Rietveld Schröderhuis, Schokland en omgeving, de Stelling van Amsterdam, de Van Nellefabriek, de Waddenzee, het Ir. D.F. Woudagemaal en Willemstad op ­Curaçao.

193 lidstaten van de Verenigde Naties hebben het Werelderfgoedverdrag aanvaard. Nederland ondertekende het in 1992; de eerste Nederlandse inschrijving was Schokland in 1995, de laatste de Van Nellefabriek in 2014. De Amsterdamse grachtengordel telt sedert 2010 mee. De Koloniën van Weldadigheid werden in 2018 bij Unesco genomineerd, maar zijn nog niet op de Werelderfgoedlijst opgenomen. Ook op de nominatie staan de Romeinse Limes (in feite het verlengde van de Muur van Hadrianus, van Katwijk aan Zee tot Nijmegen), en de Hollandse waterlinies, een ­samenvoeging van de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Deze zomer wordt bekend of die worden toegevoegd aan de lijst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden