PlusBeeldspraak

De gouden glans van filmcomponist Bernard Herrmann

Met een Oscar kun je onsterfelijk worden. Of je kunt er een moord mee plegen. Dan draaien we de filmmuziek van componist Bernard Herrmann op de begrafenis.

Amanda Seyfried en Gary Oldman maken zondag kans op een Oscar voor hun optreden in David Finchers Mank. Beeld Netflix
Amanda Seyfried en Gary Oldman maken zondag kans op een Oscar voor hun optreden in David Finchers Mank.Beeld Netflix

‘Pak hem maar vast, is hij zwaar of niet?’ Documentairemaker Leon Gast was zo trots op zijn Oscar dat hij hem niet thuis kon laten, toen hij in april 1997 met zijn boksfilm When We Were Kings een perstour door Europa maakte. De Amerikaan had 23 jaar gesleuteld aan de in Zaïre opgenomen film over de comeback van bokslegende Muhammad Ali. Die zware bevalling leverde hem goud op. Zijn ­Oscar stond op tafel in het Pulitzer Hotel en Gast stond erop dat ik hem zou oppakken. De trofee is inderdaad zwaar. Je zou er een moord mee kunnen plegen. Maar we hadden een geanimeerd ­gesprek, geen handgemeen.

De beminnelijke Gast overleed 8 maart jongstleden in zijn woonplaats Woodstock. De wereld nam daar notie van omdat hij die Oscar had gewonnen. Dat is genoeg voor een nieuwsbericht: er is een Oscarwinaar overleden, hij was 84 jaar en dit was zijn winnende film. Het onderstreept dat de trofee daadwerkelijk betekenis heeft. Je bent gezien. Je wordt herdacht. En als het meezit, leeft je bekroonde werk voort, mede dankzij de gouden glans.

Komend weekend worden er drie kruiwagens vol Oscars uitgereikt aan mensen die zich in het afgelopen jaar verdienstelijk hebben gemaakt op Netflix, pardon: in de filmkunsten. De meeste nominaties (tien stuks) gingen dit keer naar Mank, de Netflixproductie van David Fincher over de totstandkoming van het scenario van Orson Welles’ debuutfilm Citizen Kane (1941).

Die beroemde klassieker kreeg uit negen nominaties ­alleen een Oscar voor het scenario, dat door Herman J. Mankiewicz (roepnaam Mank) werd geschreven en door wonderkind Welles werd herschreven. Het auteurschap werd een netelige kwestie, ook voor de beroemde filmcritica Pauline Kael van The New Yorker, die Welles’ aandeel in 1971 betwistte en zelf van gebrekkig brononderzoek werd beticht. Het werd een pijnlijke affaire.

Goed oor

Nieuw en pikant detail annex voetnoot: het kostelijke scenario voor Mank is juist niet genomineerd voor een Oscar. Het werd geschreven door wijlen Jack Fincher, de vader van regisseur David Fincher. Wel genomineerd zijn Trent Reznor en Atticus Ross, die voor hun jazzy soundtrack bij Mank goed naar het werk van de legendarische filmcomponist Bernard Herrmann hebben geluisterd. ‘En de Oscar voor de beste muzikale nabootsing gaat naar… Mank.’ (applaus, een enkele boeroeper.)

Geen kwaad woord over Trent Reznor en Atticus Ross – hun muziek voor Finchers The Social Network blijft fantastisch en wat ze voor diens The Girl with the Dragon ­Tattoo deden was ook niet verkeerd – maar Bernard Herrmann was een uitzonderlijk goede filmcomponist. Als u het mij vraagt: de beste.

Voor ik van gebrekkig brononderzoek word beticht: ik beschuldig Finchers hofcomponisten niet van plagiaat. Ik zou eerder willen beweren dat die mannen met magnifieke namen een goed oor (vier stuks) hebben en over goede smaak beschikken. Een gepast gevoel voor traditie is hen evenmin vreemd. Bernard Herrmann werkte in de jaren dertig al met Orson Welles aan diens roemruchte radioprogramma’s en hij componeerde de muziek voor Citizen Kane. Dat is echter niet zijn beste of spraakmakendste werk.

Opzwepend thema

Legendarisch werd Herrmann door zijn innige samenwerking met Alfred Hitchcock. Hij voorzag de douchemoord in Psycho van de staccato vioolklanken die de beweging van een enkel mes tot een regen van messteken maken. Hij gaf bij Vertigo invulling aan het obsessieve verlangen van privédetective James Stewart naar de dode Kim Novak, waarna de muziek bij haar wrange herrijzenis een verpletterend romantisch hoogtepunt bereikt. Hermanns opzwepende thema voor North by Northwest maakt dat die meesterlijke achtervolgingsfilm ook in muzikaal opzicht als een prototype voor de James Bondfilms beschouwd kan worden.

In het jaar van Citizen Kane werd Bernard Herrmann voor twee Oscars genomineerd. Hij kreeg de trofee niet voor Kane maar voor de Faustbewerking The Devil and ­Daniel Webster. De bekroning markeerde een voortvarende start in Hollywood, maar de componist weigerde zich naar de mores van de machtige filmstudio’s te voegen. Dat werd hem niet in dank afgenomen: zijn briljante werk voor Hitchcock werd nooit genomineerd.

Toen de lastpak het tijdige voor het eeuwige verwisselde kwam de Academy of Motion Picture Arts and Sciences tot inkeer. Herrmann werd postuum genomineerd voor de muziek bij Brian De Palma’s Obsession en Martin Scorsese’s Taxi Driver. Dat was rijkelijk laat, maar ook volkomen terecht. De Oscar ging dat jaar echter naar Jerry Goldsmith voor diens satanische hoogmis bij The Omen. Die heerlijk duistere platen staan allemaal in de kast.

Bernard Herrmanns North by Northwest ligt meestal op de draaitafel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden