Plus Achtergrond

De geschiedenis van KLM vastgelegd door topfotografen

Honderd jaar geleden was vliegen met de KLM een heel ander verhaal. Roken, stapelbedden
en een chef-kok aan boord. De geschiedenis van de luchtvaartmaatschappij vastgelegd door topfotografen als Paul Huf, Maria Austria en Carel Blazer.

Fokker F.XX, PH-AIZ, de Zilvermeeuw, circa 1935. Beeld MAI

Johan Cruijff was niet alleen een wereldvoetballer, hij was ook een media-icoon met een bijzonder, soms onnavolgbaar gevoel voor commercie. Hij maakte reclame voor diverse merken en goede doelen: voor sigaretten, de NS, Mastercard, ABN Amro en ING. Hij figureerde in een antirookcampagne én hij maakte reclame voor Treets.

Dat was in 1968, het jaar waarin Ajax voor de derde keer op rij landskampioen werd en daardoor het volgende seizoen opnieuw mocht worden deelgenomen aan de Europacup I. Mede door een doelpunt van Cruijff in de halve finale tegen Spartak Trnava haalde Ajax als eerste Nederlandse club de finale van het Europese bekertoernooi.

Afijn, Treets. Het was de bedoeling dat het hele vliegtuig vol zou zitten voor de fotoshoot, maar toen de Amsterdamse fotograaf Wim Meischke (1925-2015) zich meldde op Schiphol, bleek dat alle figuranten waren afgebeld door het reclamebureau: er was geen budget voor ze.

Johan Cruijff op de eerste rij van een DC-8, met een zakje Treets, 1968. Beeld Wim Meischke/MAI

Even dacht Meischke de hele fotosessie dan maar af te blazen, maar niet veel later kwam Cruijff doodgemoedereerd aanlopen, keurig gekapt, strak in het pak. Meischke legde de situatie uit en Cruijff ging pontificaal op de eerste rij van de lege DC-8 zitten, bij het gangpad. Meischke duwde hem een zakje Treets in handen – pinda’s in een chocolade- en suikerjasje –, drukte af en zei: “Nou meneer Cruijff, zo kan het toch ook?!”

Of hij daadwerkelijk is gebruikt voor een Treetsreclame vertelt het verhaal niet, maar de opdrachtfoto, waarmee Meischke een gulden of honderd verdiende, werd een paar jaar geleden voor 2000 euro geveild voor het goede doel. En de twee negatieven van 6 bij 9 centimeter, zeer waarschijnlijk gemaakt met zijn Sinar technische camera, belandden met al Meischkes werk bij het Maria Austria Instituut (MAI), dat de fotoarchieven verzamelt en exploiteert van fotografen die een uitgesproken band met Amsterdam hebben. En nu duikt hij weer op in Let’s Fly Away!, een zinnenprikkelende tentoonstelling over de KLM-passagier, waarmee het MAI en het Stadsarchief het 100-jarig bestaan van de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM) vieren.

Daar zijn nog veel meer bijzondere foto’s te zien uit het KLM Fotohistorisch Archief. Een aantal dateert uit de pioniersjaren, toen de allereerste vluchten vertrokken vanuit een drassige Haarlemmermeerpolder. Maar de meeste komen uit de gloriejaren van de Nederlandse Luchtvaart: een tijd waarin vliegen nog niet over één kam werd geschoren met massatoerisme, halfwarme kant-en-klaarmaaltijden en lange wachttijden op Schiphol, maar met luxe, vrijheid en avontuur. En was voorbehouden aan de elite en anderen met een bovengemiddeld gevulde portemonnee.

Ziekenzusters bekijken de DC-2 PH-AKO Oeverzwaluw op Schiphol, eind jaren dertig. Beeld MAI / KLM foto Historisch Archief

De economy seats waren enorm, in sommige KLM-vliegtuigen stonden stapelbedden. Er mocht nog worden gerookt, de chef-kok kwam hoogstpersoonlijk zijn lekkernijen uitserveren. Omdat de luchtvaart tot de verbeelding sprak, hebben talloze Nederlandse fotografen de ‘wereld van Peter Stuyvesant’ vastgelegd, waaronder grote namen zoals Maria Austria, Carel Blazer, Paul Huf en Henk Jonker.

Door hun fijne foto’s kreeg deze wereld van glamour en glitter een nóg mythischer status. Zie de Amerikaanse jazzzangeres Ella Fitzgerald, die op 11 april 1959 bij aankomst op Schiphol een bos tulpen en een KLM-tas in handen gedrukt kreeg.

Of zie operazangeres Maria Callas de vliegtuigtrap aflopen, omringd door hordes fotografen en journalisten. Op 11 juli 1959 trad ze op in het Concertgebouw, in het kader van het Holland Festival. Een kaartje kostte 25 gulden, zeer duur voor die tijd. Maar ze was haar geld waard.

‘Even beroemd om haar stem als berucht om de ruzies en schandalen, die haar loopbaan begeleiden als een vurige staart een voortschietende komeet,’ aldus De Telegraaf.

Let’s Fly Away! 11 juli-9 oktober in het Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32  

Passagier stapt in KLM-bus, platform Schiphol, 1964. Beeld Nico van der Stam/MAI
Operazangeres Maria Callas, omringd door hordes fotografen en journalisten, 1959. Beeld MAI / KLM foto Historisch Archief
Instappende passagiers bij de Douglas DC-2, PH-AKH Haan, 1938 Beeld MAI / KLM foto Historisch Archief
De Amerikaanse jazzzangeres Ella Fitzgerald komt op 11 april 1959 aan op Schiphol. Beeld MAI / KLM foto Historisch Archief
Foto van de cabine en de service aan boord, 1953. Beeld Paul Huf/MAI
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden