PlusAchtergrond

De gedroomde filmlocatie in Noord wordt gesloopt: ‘Het is rauw en echt’

Beeld Jakob van Vliet

Het Waddenwegviaduct in Noord was de gedroomde filmlocatie voor elke serie, film of videoclip die zich afspeelt in een achterbuurt. Na vijftig jaar wordt de kolos nu gesloopt. ‘Een buurt die net gebouwd is en nog helemaal strak in de lak staat, die voel je niet.’

Het is een videoclip zoals je die verwacht van rappers. Murda en Ezhel kijken stuurs voor zich uit over een asfaltvallei aan de voet van Bijlmer-achtige flats. Het beton heeft zijn beste tijd gehad. Terwijl hij leunt op een crossmotor, steken Ezhels gloedjenieuwe sportschoenen mooi af bij het grauwe en halfvergane wegdek. Het is een naargeestig beeld dat opstijgt uit de videoclip van Aya, vorig jaar een van de grootste hits in Turkije. Op YouTube is deze videoclip 150 miljoen keer bekeken.

Maar dit is niet een of andere achterbuurt van Istanboel of Ankara. Dit is Amsterdam-Noord. Murda en Ezhel zijn gefilmd op een bijna van ellende in elkaar stortend parkeerdek bij winkelcentrum Boven ’t Y, op het Buikslotermeerplein, tegen de achtergrond van de dertien ­verdiepingen hoge flats van de Loenermark en het voormalige busstation dat officieel het Waddenwegviaduct heet. Een betonnen kolos, dik vijftig jaar oud. Komende maanden wordt het gesloopt.

Het is een mooie gelegenheid om eens stil te staan bij de filmcarrière van het Waddenwegviaduct. Of zoals het officieel heet: Brug 959. Met enige regelmaat flitst het voorbij op de achtergrond in films, tv-series, videoclips en reclamespotjes. Het is een ondankbare bijrol. Vaak speelt het ­verhaal zich helemaal niet af rond het Buikslotermeerplein of zelfs maar in Noord. Meestal is het niet meer dan een onbestemde omgeving voor een scène onderweg naar elders. Het beton is maar een decorstuk en niet omdat het er zo mooi uitziet. Bijna altijd moet het beeld suggereren dat we ons aan de zelfkant van de maatschappij bevinden.

De makers van de videoclip voor Aya was het te doen om de stijl van het parkeerdek en de flats op de achtergrond. “Dat street-urban-achtige,” zegt regisseur Jonas Beck van Framez Productions. “Een buurt die net gebouwd is en nog helemaal strak in de lak staat, die voel je niet. Dat wordt eentonig, het heeft geen karakter. Dit heeft geschiedenis.”

En zo hebben miljoenen Turken ­gekeken naar een stukje Amsterdam dat ­meteen geloofwaardig is als achterbuurt. In de videoclip is goed te zien dat het Waddenwegviaduct op zijn laatste benen loopt. Al vijftien jaar geleden werd gedacht aan sloop om plaats te maken voor uitbreiding van het winkelcentrum en al die tijd is niks gedaan aan het onderhoud. De ­stalen omgording van het parkeerdek is verroest en in de rijbaan zijn gaten gevallen. De betonbanden die het einde markeren van een parkeerplaats liggen kriskras over het asfalt. Beck: “Het is niet zo gelikt. Dat geeft de videoclip iets rauws.”

Ook voor de vorig jaar verschenen film De Belofte van Pisa is hier gefilmd. Onder het Waddenwegviaduct speelt hoofdpersoon Samir zijn trompet en boven op het parkeerdek branden brommers hun banden op. In de film geeft het een gezicht aan de buurt waar Samir vandaan komt. Het is een wereld van verschil met het leventje aan de andere kant van de stad waar hij aansluiting bij vindt: chic-Zuid, het conservatorium en zijn vriendinnetje die van school naar huis een Uber neemt.

Zoals de banlieues

“Het heeft iets desolaats en anoniems,” zegt regisseur Norbert ter Hall over dit stukje Noord. “Het is alsof je draait in de banlieues van Parijs, maar de meeste mensen kunnen het niet thuisbrengen. Het is grootstedelijk en tegelijk is het universeel. Veel filmers gaan naar de Bijlmer, maar dan is het meteen te herleiden. Hiervan weten niet veel mensen waar het is.”

Beeld Jakob van Vliet

“Amsterdam wordt steeds meer aangeharkt,” zegt Jascha Joseph, die als locatiescout meewerkte aan De Belofte van Pisa. “Alle rafelrandjes verdwijnen. Waar heb je nog plekken die onguur zijn? Dit is mooi van lelijkheid en een van de weinige plekken die authentiek is. Voor een film wil je een plek waar leven in zit, waar de tijd overheen is gegaan. Waar vind je nog iets dat zo aan zijn lot is overgelaten?”

Als filmlocatie heeft de weidsheid van het viaduct dat in 1969 werd voltooid naar een ontwerp van architect Dirk Sterenberg iets heel aantrekkelijks, zegt Ter Hall. “Het zijn enorme volumes van beton. Het is niet typisch-Amsterdams. Je vindt niet snel een andere plek die zo is. Het is een stukje Berlijn, een stukje Oostblok in Amsterdam.” En het is ook gewoon praktisch. “Het is er hoog en laag en je kunt er onderdoor. Er zijn niet zo veel kruispunten in de stad die je van beneden kunt filmen.”

“Waarom ik er graag draaide, is waarschijnlijk ook de reden waarom het wordt afgebroken,” zegt Ter Hall lachend. “Ik zal het echt missen.” Hij heeft er ook wel scènes opgenomen voor de serie A’dam-E.V.A., zoals eentje waarin twee benzinestelende daklozen het talud afrennen. En voor Waltz, alweer jaren geleden. In deze ­dramaserie over een circusfamilie waren de kinderen weggelopen uit het internaat voor circuskinderen. “Ze schuilden hier ’s avonds laat in een bushalte.”

Het is niet zo dat de filmploegen elkaar verdrongen in de passage onder het vroegere busstation, maar het Waddenwegviaduct was dan weer wel zo gewild dat de draaidagen voor De Belofte van Pisa afgestemd moesten worden met regisseur Mees Peijnenburg. Die nam hier tegelijkertijd een scène op voor zijn film Paradise Drifters. “Wat droevig dat het weggaat,” zegt hij. “Ik heb hier voor al mijn films wel een gedeelte opgenomen, op de filmacademie al. Ik heb er drie maanden terug nog een korte film gedraaid.”

Uit de film De Belofte van Pisa, 2019

Paradise Drifters ging al in première op het filmfestival van Berlijn, maar de release is vanwege het coronavirus uitgesteld naar september. De film draait om drie thuisloze jongeren die naar Zuid-Europa reizen als de jeugdzorg ophoudt. Een van de drie probeert bij het Waddenwegviaduct een lift te krijgen. “Die bouwstijl spreekt me enorm aan,” zegt Peijnenburg. “Ik hou van de uitgesprokenheid, het stoere karakter. Het is een krachtige plek.”

Hij noemt het viaduct mooi doorleefd en rauw. “Het leent zich goed voor de films die ik maak. Paradise Drifters speelt zich af op een rafelrand van de samenleving. Dat klinkt negatief, maar zo bedoel ik het niet. Zo haal ik het viaduct naar beneden, maar ik wil het juist ophemelen.”

Vliegende kogels

De lijst met films, videoclips, series en reclamespots met beelden die hier geschoten zijn is lang. In de absurdistische politieserie Popoz (2013) vliegen de kogels je om de oren tegen de achtergrond van het Waddenwegviaduct. Langer licht (2006) speelde zich af in de oudere buurten van Noord, maar regisseur David Lammers draaide hier wel de scène waarin zijn hoofdpersonen de wijde wereld intrekken. “Het is een wilde overgang vanuit de dorpse Van der Pekbuurt.”

Beeld Jakob Van Vliet

“Het is een plek voor showdowns, deals en moorden,” zegt Bente Wiegman, die als locatiescout opnameplekken aandroeg voor onder meer Penoza. Het ligt er zelfs zo dik bovenop, dat zij dit soort plekken liever mijdt. Het moet geen cliché worden, al die graffitimuren. Maar door heel Noord wordt veel opgenomen, benadrukken verschillende locatiescouts. Wat daarbij ook een rol speelt: vergunningen zijn makkelijker te krijgen dan in de rest van de stad en tot voor kort was er geen betaald parkeren.

Sam de Jong draaide hier wel voor zijn veelgeprezen debuut Prins (2015), maar veel van de beelden hebben de montage niet overleefd. Als omwonende van het viaduct herkent hij wel meteen de visuele aantrekkingskracht. “Het is een lekker groezelig viaduct. Het meeste asfalt in Nederland is strak en netjes. Hier vind je het met grove korrels en grote gaten erin.”

Rapper en Paroolcolumnist Massih Hutak nam er laatst nog een videoclip op. “Omdat ik wist dat het wordt gesloopt en het nog één keer wilde vastleggen.” Dus vooral omdat hij het een mooie plek vindt, hoe verwaarloosd ook. “Het heeft karakter.” Het Waddenwegviaduct heeft Noord een halve eeuw trouw gediend. “Iedereen heeft hier de bus genomen naar school. Hier was het winkelcentrum, de kermis. De bushokjes waren diep en beschut. Voor velen zal het de plek zijn waar ze voor het eerst hebben gezoend.”

Afgeven op Noord

Hij zucht. “Ik ben natuurlijk bevooroordeeld.” Het stuit hem tegen de borst dat een plek waar Noorderlingen mooie herinneringen aan hebben wordt uitgelicht als unheimisch. Als pleitbezorger van Noord vindt hij het typerend voor de manier waarop het zeker in het verleden gemeengoed was om af te geven op zijn stadsdeel. Een omschrijving als ‘rauw’ wekt meteen zijn argwaan. “Bedoel je dan niet eigenlijk dat je het lelijk vindt?”

Ook filmregisseur Dana Nechushtan gebruikte het Waddenwegviaduct als locatie voor een videoclip, van Anouk. Verder filmde ze veel rond het Buikslotermeerplein toen ze in de jaren na de eeuwwisseling de serie en de film Dunya en Desie opnam in Noord. “We hebben zo veel rond en op dat plein gedaan… het is poëtisch rauw. Dunya en Desie komen uit Noord en zijn daar opgegroeid. Het zal niet altijd een pretje zijn als je er woont, maar in de filmwerkelijkheid is Noord een prachtige plek. Het is niet lelijk, het is rauw en echt.”

Bert Pot die als cameraman meewerkte aan Dunya en Desie en de videoclip van Anouk noemt het viaduct een on-Nederlands landschap. “In Nederland is alles aangeharkt. Noord appelleert nog aan het Amsterdam waarin we zijn opgegroeid voordat het werd gecommercialiseerd. Op plekken waar we vroeger filmden zoals de pakhuizen van de Silodam en Vrieshuis Amerika staan nu luxe-appartementen.”

Nechushtan: “Dunya en Desie hebben we neergezet als twee roze rozen die de grauwe buitenwereld opvrolijken. Dan biedt Noord een mooi contrast,” zegt zij. “Noord is toch de enige rauwe plek in de omgeving van Amsterdam. Zoals je in ­België de buitenwijken van Luik zou opzoeken.” Noord is realistischer dan veel andere delen van Amsterdam. “De rest van de stad is een museum geworden. Dat romantische beeld is niet altijd bruikbaar.”

Maar zoals altijd halen de films het niet bij het echte werk. Het Waddenwegviaduct is ook het toneel geweest van een echte showdown, live opgenomen tussen de pilaren van het parkeerdek. Daarvoor moeten we terug naar het jaar 2000. Na de geruchtmakende ontvoering van Gerrit Jan Heijn had Ferdi E. uit Landsmeer zijn straf bijna uitgezeten toen hij besloot een deel van de zestig uur proefverlof stuk te slaan aan boodschappen doen op het Buikslotermeerplein. Met zijn vrouw werd hij daar opgewacht door Willibrord ­Frequin en een draaiende camera.

Scène uit de debuutfilm Prins van Sam de Jong, 2015

De woordenwisseling die toen ontstond was vlammend en de achtergrond van het Waddenwegviaduct maakte het er allemaal niet gezelliger op. E. benadrukte dat hij zijn straf had uitgezeten (“Twintig jaar én tbs”), kennelijk beseffend dat de overval door De week van Willibrord een substantiële verzwaring van de strafmaat betekende. E. noemde Willibrord ‘een rare man’, maar dat liet de reporter zich niet zeggen. “Als er één een rare man is, dan bent u dat wel. U heeft iemand vermoord en ik niet.”

Over naargeestigheid gesproken: ­Willibrord Frequin en de moordenaar van Gerrit Jan Heijn onder het Waddenweg-viaduct, daar kunnen geen tien videoclips van rappers tegenop.

Willibrord Frequin ontmoet de moordenaar van Gerrit Jan Heijn, Ferdi E., en zijn vrouw, 2000.
Beeld Jakob van Vliet
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden