PlusAchtergrond

De geadopteerde ‘gedenkbankjes’ in het Vondelpark geven lief en leed een plek

De geadopteerde ‘gedenkbankjes’ in het Vondelpark geven lief en leed een plek. Plaatjes met inscripties herinneren aan een verloren dierbare of een prille liefde. ‘We kijken altijd even wie er zit.’

Jolanda in vondelpark bij bankje voor haar overleden dochter. Beeld Ivo van der Bent
Jolanda in vondelpark bij bankje voor haar overleden dochter.Beeld Ivo van der Bent

Gebogen ruggen, luie ruggen, verliefde ruggen, klamme ruggen, jonge en oude ruggen, telefonerende ruggen, lezende ruggen, peinzende ruggen. Beurtelings bedekken ze de messing plaquettes met inscriptie op de parkbanken in het Vondelpark. Soms blijft het plaatje zichtbaar en schurkt er een schouder tegen aan of glimt het tussen twee armen door. Op rustige dagen prijkt het vaak helemaal alleen, in vol ornaat, op de donkergroene houten leuning. ‘Gwen Anna Frida Geukema. Shoot for the moon, even if you miss…, you’ll land among the stars.’

Bleke zonnestralen strijken langs de tekst. Het bankje biedt zicht op het water dat weelderige treurwilgen weerspiegelt. Aan de voet ervan een imposante plataan. Een koket wit hondje scharrelt rond de stam. Een duif koert, vogels zingen. In de verte flarden van een sportles: “Eén, twee, drie, go!” Een druk bellende vrouw passeert. Twee studenten, gedecideerde passen. Rollerskates suizen over de stenen paden.

Het leven trekt vlug en veelzijdig voorbij aan het bankje van Gwen. Een meisje van 16 dat hier nog niet eens zo lang geleden ook met haar vriendinnen naar school fietste, in het gras lag en droomde over later. “Het bankje staat midden in het leven, waar ze eigenlijk ook hoorde te zijn,” vertelt Jolanda Logtens, moeder van Gwen.

null Beeld Ivo van der Bent
Beeld Ivo van der Bent

Gwen kreeg kanker toen ze 11 jaar oud was en overleed vijf jaar later.

“We hebben met Gwen over haar afscheid gesproken. Ze wilde niet begraven worden en zou daardoor geen graf krijgen. Een gedenkbankje in het Vondelpark vonden we een goed idee. Haar vrienden en vriendinnen zouden dan een gezamenlijke plek hebben waar ze naartoe konden. We wonen hier tegenover en Gwen zat op het Amsterdams Lyceum aan de andere kant van het park. Ze fietste hier vaak langs en kwam er met vriendinnen,” vertelt Logtens. “De tekst op het plaatje heeft Gwen zelf bedacht. Vermoedelijk heeft ze die ooit ergens gelezen.”

Ze zit vlak naast het plaatje. Een briesje steekt op. “Kijk hoe mooi het hier is,” wijst ze. “Nu zitten we in de zon, maar een andere keer in de schaduw van de plataan. Alle seizoenen en weersoorten trekken voorbij. We picknicken hier vaak, vieren er haar verjaardag, gedenken haar sterfdag. Haar vriendinnen spreken hier af. Natuurlijk liggen er veel herinneringen. Hierachter is het kinderbadje waar ze veel heeft gespeeld. Toch doet het geen pijn om hier steeds terug te keren. Hoe ontzettend treurig en tragisch het ook is, er zit ook een vrolijke kant aan. Het park geeft het verlies een andere lading.”

Het bankje staat volgens de familie van Gwen bovendien op een positieve, liefdevolle plek tussen dat van Jan en Karin met ‘UIT LIEFDE. Jan & Karin 14-04-2018’ en dat van Mr. & Mrs. Jansen uit Curaçao: ‘We geven liever dan we nemen, maar we nemen heel graag wat jullie ons geven. 16-10-’16.’

Laatst wandelde ze met haar man in de vroege avond langs het bankje van hun dochter. Bezet. “Niet zo gek, want het bankje is niet alleen van ons. We kijken altijd even wie er zit. Dit keer was het een verliefd stelletje. ‘We gaan niet kijken,’ fluisterde ik. Stoer voor ons uit kijkend, liepen we door, totdat het meisje plotseling roep: ‘Hé kennen jullie me nog? Ik zat bij Gwen in de klas!’ Vriendinnen en klasgenoten van haar appen me ook foto’s en selfies van hoe ze op het bankje zitten. De buurvrouw stuurde me een filmpje van een Braziliaan die er muziek zat te maken. Zij vertelde hem over Gwen. Dat deed me goed. Ik vind het mooi dat het zo ook een plek van verbinding is geworden.”

Adopteren

Het herinneringsbankje van Gwen is een van de 240 banken die in het Vondelpark staan. Ze zijn ontworpen door architecten Anouk Vogel en Johan Selbing en tonen aan weerszijden de flora en fauna, zoals reigers, eekhoorns, parkieten, platanen, mussen of beuken.

Sinds 2014 is het mogelijk om via de Stichting Hart voor het Vondelpark een parkbank te adopteren voor een bedrag van 3000 euro voor particulieren en 5000 euro voor bedrijven. De donateur krijgt als tegenprestatie gedurende veertig jaar een plaatje met inscriptie op de bank. Inmiddels is de helft van de bankjes voorzien van een plaquette.

Hans de Bruin, coördinator parkbanken en rozenperken namens de Stichting Hart voor het Vondelpark, zag het aantal aanvragen de afgelopen drie jaar flink toenemen. “We krijgen inmiddels tien tot vijftien verzoeken per jaar. Dat waren er eerst veel minder. Mensen zien het op de bankjes of horen het van elkaar en willen dat ook. Vaak hebben ze al een plek in hun hoofd. De meest geliefde plekken, zoals bij de fontein of het ooievaarsnest, zijn meestal al vol. Dan zoeken we samen naar een mooi alternatief.”

De meeste mensen willen een bankje ter herinnering van hun overleden dierbare, maar ook liefde en geboorte zijn redenen om namen, data of een bepaalde tekst of spreuk voor veertig jaar vast te leggen. “Een naam hoeft er niet bij. Het kan ook anoniem,” zegt De Bruin.

‘Liefste, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. 14 februari 1994’ heeft iemand achtergelaten. Het bankje grenst aan een grasveld en biedt zicht op het water, met daarlangs een rij knotwilgen. En elders, helemaal aan het begin van het park aan de kant van de Amstelveenseweg: ‘Het was liefde. Verloofd, 1962.’ Of, andere stijl: ‘Dit bankje is hete shit, beware! Ons feestje begon hier. 15-05-2020. EMxPL.’

Het zijn teksten die nog een poosje nagonzen bij wie de moeite neemt ze te lezen. Even doorbreken ze het leven van alledag, de eigen beslommeringen. Waar was dat bankje waar passanten argeloos de benen strekken en hun appjes checken, een stille getuige van?

Van Chiel van Leeuwen en zijn vrouw Floortje bijvoorbeeld, beiden nu 34. Een lente lang, een zomer lang bogen ze af naar een smal pad overhuifd door bomen. Op de weide met zicht op het ooievaarsnest werden ze heel verliefd. Het werd hun plek. “Al onze vrije tijd brachten we daar samen door op een picknickkleedje,” vertelt Van Leeuwen. “We keken naar de ooievaars, kenden de eenden, wisten op den duur zelfs wie bij welke familie hoorde en herkennen ze nog steeds.”

Moeder Floortje, kind Mies en Chiel in vondelpark Beeld Ivo van der Bent
Moeder Floortje, kind Mies en Chiel in vondelparkBeeld Ivo van der Bent

Floortje raakte zwanger. ‘Heb je al aan baargoud gedacht?’ vroeg een vriendin hem. “Ik had er nog nooit van gehoord, maar begreep dat je na de bevalling iets van goud aan je vrouw moest geven. Ik wist niet goed wat ik ermee aan moest, totdat ik hoorde van de adoptiebankjes. Eén en één is twee. Ik adopteerde een bankje met gedenkplaatje op onze lievelingsplek.”

In mei 2020 beviel Floortje van hun dochter Mies. “Een paar weken na de bevalling, gingen we weer eens naar het Vondelpark. Bij toeval was uitgerekend ons bankje niet bezet; de andere twee ernaast wél. We gingen er zitten en hadden het nog even over baargoud. Floortje had er niks mee. Ze zat letterlijk naast het plaatje met de tekst ‘Voor een moeder en een dochter. Om te genieten van hoe het allemaal begint. Voor Floortje en Mies.’ Ineens zag ze het. Heel blij was ze. Het was zo’n mooi moment van geven.”

Nog vaak keert Van Leeuwen met zijn jonge gezin terug naar het bankje. “Er zit veel symboliek in: we werden er verliefd, het is bij de ooievaars, de geboorte van onze dochter. De herinnering ligt vooral in de omgeving rondom het bankje. Ik hoop hiermee ook andere mensen te inspireren om op een positieve manier iets te vieren. Het hoeft niet altijd te gaan om iemand die overleden is. Je kunt het ook bij leven doen.”

Van Leeuwen krijgt veel leuke reacties. Lachend: “Maar andere mannen vinden me een eikel, omdat ik zo’n goed cadeau heb bedacht. Daar kunnen ze nooit tegenop.”

Onderhoud

Met de rug naar hun romantische bankje toe staan enkele ontnuchterende, door bedrijven geadopteerde bankjes: Doco Spoormaterialen B.V., Akzo Nobel, Reyersen, Truckland.

Ze roepen weliswaar wat minder poëtische gevoelens op, maar stellen met de donaties de Stichting Hart voor het Vondelpark wel in staat nieuwe bankjes aan te schaffen en de gemeente te ondersteunen bij het onderhoud van het park.

Donateurs hoeven niet bang te zijn dat hun bankje er verwaarloosd of besmeurd met graffiti bij komt te staan. Coördinator Hans de Bruin houdt dat nauwlettend in de gaten en komt dan vrijwel meteen in actie. “Beschadigde bankjes worden gerepareerd, schoongemaakt en opnieuw geverfd. De gemeente verwijdert graffiti, maar als dat te lang duurt, doen wij dat als vrijwilligers zelf.”

Zo kunnen Chiel en Floortje van Leeuwen ook tientallen jaren later nog op hun bankje zitten mijmeren. Vlak bij dat van hen staat op een gedenkplaatje: ‘Zwierezwaaien takken in de wind. Ik hoop dat je het leven leuk vindt. Freke, Jaro, Max 2020.’

Eline (links) met tweeling zus Eva. Beeld Ivo van der Bent
Eline (links) met tweeling zus Eva.Beeld Ivo van der Bent

Eline Matze (45) heeft een jaar geleden nog op dat bankje gezeten met haar zus Freke. Freke stierf vorig jaar op 26 april, toen 46 jaar oud. “Voordat mijn zus ziek werd en ook tijdens haar ziekte wandelden we vaak samen in het Vondelpark. We hebben er ook als kinderen gespeeld. Freke wilde op een natuurbegraafplaats begraven worden. Ze vond het een mooi idee dat er ook in de stad een plek zou zijn waar familie en vrienden even kunnen gaan zitten en aan haar denken. Dat werd dit bankje in het Vondelpark. Het gedicht op het gedenkplaatje schreef haar dochter toen ze 7 jaar was.”

“De dag na de begrafenis kwamen we bij het bankje en tot onze verrassing zagen we overal bloemen, lieve briefjes, getekende hartjes en zelfs een paar lege glazen. Er bleek de avond tevoren een groep vrienden te zijn geweest, omdat er vanwege corona maar weinig mensen bij de uitvaart konden zijn. Zij wisten ook van het bankje.”

De plek is vaak bezet. “Ook op Allerzielen toen we erheen gingen om kaarsjes aan te steken. De junk die er zat, was zo lief om te verhuizen naar de bank ernaast.”

Als Matze in het park wandelt met haar baby, die kort na Frekes dood geboren is, gaat ze er vaak even zitten. “Het is een prachtige plek vlak bij het ooievaarsnest. Nu ik weet van de teksten op de bankjes lees ik ook die van anderen. Ik hoop dat meer mensen dat gaan doen en daar even bij stilstaan.”

Meer informatie over de parkbanken op: vondelpark.com/parkbanken.

Staatsbosbeheer

Jaarlijks plaatst Staatsbosbeheer dertig à veertig bankjes in Nederland. Voor 505 euro is het mogelijk een houten bank met roestvrijstalen gedenkplaatje aan te schaffen. Ze zijn van Hollands hout uit eigen bossen. De Waddeneilanden, de Veluwe, Limburg, Drenthe en het Noord- en Zuid-Hollands duingebied zijn het meest populair. Het bankje moet wel in een van de 136 natuurgebieden van Staatsbos­beheer staan.

Annelieke Pouw, coördinator van de herinneringsbankjes, ziet een toename. “Mogelijk komt dat doordat er vanwege corona meer overlijdens zijn en mensen door de lockdown vaker naar buiten gaan. We krijgen zoveel aanvragen binnen dat we helaas niet aan alle wensen kunnen voldoen. De meest geliefde plekken zijn vaak al bezet, maar er zijn in overleg met de boswachter of natuurbeheerder altijd andere mogelijkheden.”

Rond Amsterdam, zoals in de natuurgebieden Gaasp en Diem, de Haarlemmermeer en IJmeer zijn nog geen herinneringsbankjes geplaatst. De mogelijkheden daartoe zijn bespreekbaar met de lokale coördinator van Staatsbosbeheer.

Zie voor meer info staatsbosbeheer.nl (zoeken op herinneringsbankjes).

Bankjes bij de oeverlanden amsterdam west. Bankje van Henk Beeld Ivo van der Bent
Bankjes bij de oeverlanden amsterdam west. Bankje van HenkBeeld Ivo van der Bent

De Oeverlanden

In natuur-en recreatiegebied De Oeverlanden zijn sinds 2013 acht gedenkbankjes te vinden. Ze ogen een stuk robuuster dan die in het Vondelpark, passend bij het karakter van het gebied. Van grote afstand zijn de in hout gekerfde namen al zichtbaar: ‘Het bankje van Henk’, ‘Het bankje van Chris’, ‘Het bankje van Jan’, ‘Het bankje van Betje,’ ‘Het bankje van Jac P.’, ‘Het bankje van Josephine’. Daarnaast een gedenkplaatje met de naam, geboorte- en sterfdatum en een beschrijving van de functie en wapenfeiten van de persoon.

“De bankjes gedenken mensen die iets betekend hebben voor De Oeverlanden. Ze worden op initiatief van de vereniging De Oeverlanden Blijven! geplaatst,” zegt Nico Jansen, bestuurslid en vrijwilliger. Niet alleen vrijwilligers of oud-­bestuursleden krijgen een bankje, maar ook historische figuren zoals natuuronderzoeker Jan Swammerdam (1637-1680), Betje Polak, onderzoekster in de Riekerpolder (1901-1980) en schrijver, natuurbeschermer en onderwijzer Jac. P Thijsse (1865-1945) die er vaak wandelden.

Hortus Botanicus

Voor 1000 euro is het mogelijk voor een periode van drie jaar een bank in de Hortus Botanicus te adopteren. In de tuin en kassen staan 28 bankjes voor bezoekers. Daarop kan een koperen plaatje met naam of persoonlijke boodschap worden geplaatst.

dehortus.nl/open-de-hortus/adopteer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden