PlusPortretten

De dood mag ook worden gevierd, vinden deze ‘deathfluencers’

De dood mag ook worden gevierd, vinden ‘deathfluencers’. Ze stimuleren mensen anders na te denken over het ultieme afscheid. Met YouTube-cursussen, uitvaartfoto’s op Instagram en doodsdiners.

Iede Hoorn, uitvaartverzorger bij Iede Hoorn Uitvaartzorg: ‘Ik deel foto’s van uitvaarten via social media.’ Beeld Marjolein van Damme
Iede Hoorn, uitvaartverzorger bij Iede Hoorn Uitvaartzorg: ‘Ik deel foto’s van uitvaarten via social media.’Beeld Marjolein van Damme

Iede Hoorn (35, @iedehoorn­uitvaartzorg) is uitvaartverzorger bij Iede Hoorn Uitvaartzorg.

“Negen jaar vloog ik als steward de wereld over. Ik was altijd met mensen in de weer, maar uiteindelijk miste ik toch iets, een doel. Ik liep een keer mee met een uitvaartverzorger en wist toen meteen dat dit vak bij mij past. Ik wil mensen ontzorgen tijdens zo’n kwetsbaar moment en ze ­helpen bij het regelen van een prachtig en onvergetelijk afscheid.

Mensen bepalen zelf hoe ze het willen, maar ik reik ideeën aan en geef wat sturing. Zo wilde een familie met een klein budget heel graag een witte kist met gouden grepen. Ik stelde voor een eenvoudige kist te bestellen, die ze vervolgens zelf wit schilderden. Met een spuitbus werden de grepen goud gespoten. Vaak weten mensen het niet, maar je hoeft niet met een zwarte rouwauto naar een uitvaartcentrum. Je kunt de kist ook per bakfiets vervoeren, of met een paardenkoets door de stad. Een familie wilde graag dat de vader thuis opgebaard zou worden, maar hij woonde driehoog-achter in de Jordaan, dus regelde ik een verhuislift. Zo kon hij tot het laatste moment thuis blijven.

Een handje bloemblaadjes op de kist in plaats van een handje zand, traditionele Surinaamse dragers met livemuziek of champagne en oesters in plaats van koffie en cake: alles mag en kan. De enige regel is dat de overledene binnen zes werkdagen wordt begraven of gecremeerd.

Natuurlijk is dit werk weleens zwaar. Er is veel verdriet. Maar ik hoor ook veel mooie en grappige verhalen. Een week lang ben ik intensief betrokken bij een familie en word ik toegelaten in hun leven, dat blijf ik heel bijzonder vinden.

Ik deel foto’s van uitvaarten via social media, in overleg met de nabestaanden.

In het begin kreeg ik veel kritiek; het zou niet respectvol zijn. Maar dat lijkt te veranderen. Ik heb nu veel volgers op Instagram. Ik laat zien hoeveel schoonheid er zit in alles rondom de dood. Ik hoop de dood meer bespreekbaar te maken en mensen te inspireren om al tijdens hun leven na te denken over hun afscheid.”

Susanne Duijvestein (34, @susanne­bijafscheid) is uitvaartverzorger bij Bij Afscheid en auteur van Uitvaart in eigen hand.

“Ik groeide op vlak bij het platteland, waar de dood nooit ver weg was, en ben altijd gefascineerd geweest door dode dieren en de kringloop van de natuur. In mijn tienerjaren had ik donkere periodes, waarin ik een hang naar de dood had. Ik heb me altijd verbonden gevoeld met de zielen­wereld en het idee dat er meer is dan we kunnen waarnemen.

Voor mij gaat het uitvaartvak over ­intuïtie en diep contact maken met mensen. Ik vind het belangrijk dat naasten de ruimte krijgen om volledig met hun gevoel bij de uitvaart aanwezig te zijn. Ik ondersteun mensen in hoe zij het zouden willen en laat zien dat je veel zelf kunt doen: een wade maken, een kist timmeren, die met de eigen auto vervoeren en een locatie van betekenis kiezen. Dat werkt heel helend.

In Nederland is er steeds meer behoefte aan natuurlijk begraven. Elk jaar komen er nieuwe natuurbegraafplaatsen bij. Op ­verzoek neem ik mensen mee naar een duurzame natuurbegraafplaats, zonder grafstenen maar met planten en bomen, een kist van natuurlijke materialen, zonder synthetische bekleding.

Susanne Duijvestein. Beeld Marjolein van Damme
Susanne Duijvestein.Beeld Marjolein van Damme

Een kist is in Nederland gebruikelijk, maar een mand van gevlochten wilgen­tenen kan ook, of een wade, een doodskleed. Dat is een gewoonte in de islamitische cultuur, maar was vroeger ook hier normaal. Voor Mediamatic organiseer ik workshops waden maken, om die oude ­traditie weer in ere te herstellen.

Instagram zie ik als een visueel moodboard waarop ik laat zien wat er allemaal mogelijk is. De troostende schoonheid van de natuur en het zelf doen staan op dit platform centraal. Mijn boek Uitvaart in eigen hand gaat ook over de vraag hoe je je eigen uitvaart kunt toe-eigenen. Het is een helend ritueel om verbinding te maken met de dood. Mijn belangrijkste tip: ­benader je laatste afscheid als de ultieme ­viering van het leven.

Door de coronamaatregelen realiseren we ons meer dan ooit wat we werkelijk nodig hebben. Ik heb nog nooit zoveel thuisceremonies begeleid als het afgelopen jaar. Kleine, intieme bijeenkomsten, waarbij de familie rustig samen herinneringen deelt, lacht en huilt. Het is mooi om te zien dat we daar nu ook weer voor durven te kiezen.”

Aisha Krako-Bransen (46, @memories­uitvaartmuziek) is medeoprichter van Memories Uitvaartmuziek, voor livemuziek op uitvaarten en herinneringsbijeenkomsten.

“Ik heb in mijn leven meer uitvaarten meegemaakt dan bruiloften. Toch zie ik altijd vooral de mooie kanten van het afscheid nemen. Juist op momenten van groot verdriet ontstaat vaak een bijzondere verbinding tussen mensen.

Mijn man, Peter Krako, is gitarist en zanger. Hij speelt en zingt onder meer in de band van Willeke Alberti. Samen met Willeke trad hij voor corona op in verzorgingstehuizen, waar hij zag hoe ongelooflijk belangrijk muziek is voor mensen, ­speciaal in de laatste fase van hun leven. Muziek raakt rechtstreeks in het hart en is meestal gekoppeld aan herinneringen, die dan weer boven komen.

Peter speelde zelf ook vaak op uitvaarten. Dat inspireerde ons om een eigen bedrijf te beginnen in uitvaartmuziek – we hebben samen een groot netwerk en weten precies welke muzikant we kunnen vragen. Muziek heeft zelf al de kracht om te troosten en te verbinden, maar livemuziek zorgt voor net iets extra’s. Het is een unieke en eenmalige gebeurtenis.

Aisha Krako-Bransen. Beeld Marjolein van Damme
Aisha Krako-Bransen.Beeld Marjolein van Damme

In iedere cultuur worden uitvaarten weer anders beleefd. Een Surinaamse begrafenis gaat gepaard met veel muziek, dans en eten, in Nederland zijn we meer ingetogen. Vooral de oudere generatie vindt dat een uitvaart geen feestje mag worden, maar de jongere mensen staan meer open voor een ander soort afscheid, waarbij het leven van de overledene ook gevierd mag worden. Livemuziek is daar steeds vaker een onderdeel van.

Laatst regelde ik een accordeonist voor een borrel na de uitvaart van een rasechte Amsterdammer. Zijn familie wilde op de overledene proosten met Een pikketanussie en meezingen met Amsterdamse liedjes. Voor een uitvaart in Ibizastijl huurde ik een saxofonist en een dj in. Alles is mogelijk, van het Ave Maria en black gospel tot het levenslied. Een slechte muziekkeuze op een uitvaart bestaat niet, zolang de familie zich er maar goed bij voelt en het past bij de overledene.”

Florine Schaap (36, @florine_schaap_uitvaartleider) is uitvaartverzorger en initiatiefnemer van de Afscheidswandeling en Het Diner en de Dood.

“Jarenlang werkte ik in de horeca en als theatermaker, maar ik zocht naar werk met meer voldoening. Ik ben altijd al gefascineerd geweest door de dood en ­tweeënhalf jaar geleden ben ik begonnen in de uitvaartzorg. Sinds vorig jaar ben ik zzp’er. In dit vak kan ik zowel mijn dienstbaarheid als mijn creativiteit kwijt.

Ik kom bij mensen thuis op een moment dat hun leven helemaal anders is geworden en alle schilden zijn weggevallen. Het zijn heel intieme en eigen momenten: ik mag mensen helpen om op een concrete manier vorm te geven aan hun verdriet, zonder de plechtstatige saus. Ik ben er uiteindelijk voor de nabestaanden, ik wil dat zij een mooie herinnering aan het afscheid overhouden. Dat is belangrijk voor de rouw die erna komt.

Door de ontkerkelijking zijn we bepaal­de rituelen rondom de dood kwijtgeraakt. Buren die een pannetje soep langsbrengen, thuis opbaren en samen het lichaam wassen, de kist of mand die zichtbaar voor iedereen naar de begraafplaats wordt gebracht: het zorgt ervoor dat de dood weer een onderdeel wordt van het alledaagse leven. Het helpt nabestaanden bij de rouwverwerking.

Florine Schaap. Beeld Marjolein van Damme
Florine Schaap.Beeld Marjolein van Damme

Onlangs heb ik de Afscheidswandeling bedacht. Al wandelend neem je langs een zelfbedachte route afscheid van de over­ledene terwijl je luistert naar een persoonlijke audiotour, bijvoorbeeld met muziek en toespraken. Voor corona organiseerde ik Het Diner en de Dood, naar het boek van Michael Hebb, Let’s Talk about Death (over Dinner). Hierbij gaan de genodigden tijdens een diner met elkaar in gesprek over allerlei aspecten van de dood, met gedichten en muziek en meegebrachte voorwerpen.

Het zou mooi zijn als steeds meer mensen de dood gaan omarmen als een onderdeel van het leven; van praten over de dood ga je niet dood. Vanaf mijn vierkante meter hoop ik eraan bij te dragen de dood weer meer bespreekbaar te maken.”

Claudia Crobatia (36, @claudiacrobatia) is death awareness-coach. Ze geeft online video­cursussen over omgaan met de dood, vlogt op YouTube over begraafplaatsen en lanceerde dit jaar het platform ­alsdedood.nl.

“De dood is in het ruimdenkende, inclusieve Nederland nog een groot taboe. Best gek, want als er één ding onvermijdelijk is, is het onze sterfelijkheid. Doodgaan is juist heel natuurlijk. Als death awareness-coach wil ik helpen de angst en het ongemak rondom de dood weg te nemen.

Mijn ouders zijn allebei overleden. Mijn moeder had terminale kanker en tot het einde kon ze niet accepteren dat ze ging sterven. Het was daardoor moeilijk er met haar over te praten en het verdriet te delen. Haar overlijden was de motivatie om met dit werk te beginnen.

Ik geef een online videocursus, De dood voor beginners. Mensen gaan hierin de confrontatie met de eigen dood aan om zo het perspectief op hun leven te veranderen. Wat zou je altijd nog eens willen doen, welke plekken wil je nog zien, wat is nu écht belangrijk voor je?

Claudia Crobatia. Beeld Marjolein van Damme
Claudia Crobatia.Beeld Marjolein van Damme

Veel mensen leven alsof ze onsterfelijk zijn en schuiven veel dingen die ze echt willen vooruit. Dat is zonde. Onderdeel van de cursus is het opstellen van een ­bucketlist en het maken van een death plan. Daarin schrijven mensen op hoe ze hun eigen uitvaart voor zich zien en waar ze het liefste willen sterven. Ik begeleid cursisten ook via een death meditation. Ik laat ze hun ideale dood visualiseren, om te kunnen zien dat de dood meer is dan alleen verdriet en angst. Op YouTube maak ik vlogs vanaf begraafplaatsen: cemetery reviews, over de geschiedenis en historische figuren die er liggen.

Het zou mooi zijn als begraafplaatsen in Nederland meer als een openbaar park zouden worden gezien waar je kunt picknicken of een boek kunt lezen. In Denemarken en Ierland is dat heel gewoon. Of dat er poëzielezingen en concerten worden georganiseerd op begraafplaatsen, zoals op Père Lachaise en Hollywood Forever Cemetary. Door de dood meer onderdeel te maken van het dagelijks leven wordt het normaler.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden