PlusAchtergrond

De brief maakt een comeback: ‘Post ontvangen doet je hart gloeien’

Nu we elkaar minder kunnen zien, lijkt het versturen van brieven een populair alternatief. Het kost meer moeite en is intiemer dan digitaal contact. ‘Een echte knuffel is het niet, maar het komt toch aardig in de buurt.’

Door corona worden er meer brieven en kaarten gestuurd.Beeld Shutterstock

Onlangs meldde iemand dat toen ze een setje post­zegels in het postkantoor wilde aanschaffen de zegels ­waren uitverkocht. Een ander deed verslag van een brievenbus die tot de nok toe was gevuld: je kon de poststukken er zo uit vissen. Toevalstreffers wellicht, maar zo populair zijn bus en zegel in tijden niet geweest.

En toen kwam PostNL met een persbericht waarin de ­impact van Covid-19 op de post werd besproken. Behalve dat de afgelopen maanden met name het ‘pakkettenvolume’ toenam, werden er ook aanzienlijk meer kaarten en brieven verstuurd dan voor de corona-uitbraak. Exacte cijfers kan een woordvoerder niet verschaffen, aangezien het postsysteem geen onderscheid maakt tussen een liefdesbrief en een blauwe enveloppe van de belasting. “Maar als je de gemiddelde postbode vraagt wat er tegenwoordig in zijn posttassen zit, zal hij of zij beamen dat er meer brieven rondgaan,” zegt de woordvoerder.

Zou de pandemie, naast alle verstrekkende medische en economische consequenties, een voorzichtige herwaardering van de post inluiden?

Schrijf­benodigdheden

“Ik heb altijd hoop gekoesterd voor de brief, want de elpee is ook terug van weggeweest,” zegt Jet Steinz. Voor haar vorig jaar verschenen boek P.S. Van liefdespost tot hatemail: de 150 ­opmerkelijkste Nederlandse brieven dook de 29-jarige Steinz in Neerlands archieven. “Mensen begonnen die in feite ­onhandige elpees weer te gebruiken omdat het afspelen aandacht vereist, het een tastbaar object is en het een nostalgisch gevoel geeft. Ik hoopte dat de brief dezelfde weg zou afleggen. Een pandemie hoorde natuurlijk niet bij die wens, maar misschien is het een zetje in de goede richting.”

Dat er nu meer brieven op de post gaan, komt niet als een verrassing voor Steinz. “Ik kan het me goed voorstellen. Een brief is eerst bij jou en daarna bij de ander. Het fysieke dat nu wordt gemist , is enigszins te bereiken met post.”

Voor Katinka Simonse (40), bekend als kunstenaar Tinkebell, betekent de quarantaine extra uren in haar persoonlijke postkamer. Ze is een fervent briefschrijver en heeft een speciaal daarvoor ingerichte kamer. “Daar staan mijn typemachines, een aantal bureaus en mijn schrijf­benodigdheden. Pennen met 0,3 millimeter dikte zijn perfect, en mijn papier heb ik het liefst lekker glad.”

In pandemievrije tijden verlieten vele brieven reeds haar postkamer, sinds de coronamaatregelen is het aantal fiks gegroeid. “Wekelijks gaan tussen de tien en vijftien poststukken de deur uit.”

Extra laag

Het schrijven van brieven is haar tweede natuur. Dat nu meer mensen haar gewoonte lijken op te pikken, stemt Tinkebell vrolijk. “Het verbaast me niets. Een brief, of welke vorm van post ook, is een teken dat je aan iemand denkt en moeite voor diegene doet. Post ontvangen doet je hart gloeien. We hebben op dit moment sterk de ­behoefte elkaar te laten merken dat we om elkaar geven, en aangezien we elkaar niet kunnen knuffelen of treffen in het café, is de brief een fijn alternatief. Een echte knuffel is het niet, maar het komt toch aardig in de buurt.”

Niet alleen het fysieke aspect maakt een brief zo uniek, zeggen Tinkebell en Steinz. Ook de taal in een brief is ­wezenlijk anders dan die in een e-mail. Tinkebell: “Voor een brief ga je echt zitten. Je bent weg van het scherm, ­zowel als zender als ontvanger.” Steinz: “Omdat je niet ­direct antwoord krijgt, zoals bij een appje het geval is, ga je in een brief meer vertellen. Je wordt door het lege vel als het ware gedwongen uit te wijden, een verhaal te construeren voor de lezer. Ik geloof dat in brieven een waardevolle extra laag zit omdat je tijdens het schrijven tot inzichten komt. Voor het verwoorden van gevoelens kun je in een brief doorgaans niet teruggrijpen op emoji’s. In mijn boek is de brief van de 18de-eeuwse zeemansvrouw Aagje Luijtsen een goed voorbeeld van zo’n met gevoel doordrenkte brief. Zij moest haar man middels een brief over de dood van hun kind vertellen, en haar verdriet in woorden zien te vangen. Dat is niet niks.”

Diepgang

Ook Nelleke Noordervliet (74) staat op de bres voor de ­geschreven brief, al is de schrijfster zelf niet zo’n post­fanaat. “Dat verbaast je, hè? Maar nee, het is niet zo dat ik een eindeloze hoeveelheid brieven de wereld in stuur.”

Dat wil overigens niet zeggen hoezeer zij een goede brief op waarde schat, want ‘het gaat tegenwoordig allemaal in zo’n tempo dat de diepgang in het dagelijkse contact stelselmatig ontbreekt’. “Een brief geeft je de gelegenheid te reflecteren op de werkelijkheid,” zegt Noordervliet. “Mensen nemen niet meer de tijd om bepaalde gebeurtenissen van alle kanten te ­belichten, want het moet meteen op Twitter of Instagram, en Whatsapp is fnuikend voor reflectie. Het is dus niet per se de brief, maar het denken dat met het verdwijnen van de post teloorgaat.”

Het nadenken over en het beschrijven van de werkelijkheid en eigen ontboezemingen vatten de kunst van het brieven schrijven in een notendop samen, meent Noordervliet. “Het geeft dimensie aan het leven, en dat is waardevol zeker in dit haastige en digitale tijdperk.”

Of een nationale opsluiting de redding van de tanende brief is, betwijfelt Noordervliet. “Ik denk dat je moet ­oppassen tijdens een grote crisis je toevlucht te zoeken in iets uit het verleden. Wel moeten we een toekomst ontwerpen waarin de waarde van de brief van belang is, maar het hoeft niet altijd in de vorm van een beschreven vel papier te zijn. De nieuwe gestalte van de brief moet passen bij de wereld, misschien zijn uitgebreide en degelijk opgemaakte e-mails wel de brief van het heden.” 

Maartje Weekhout (44)Beeld Nosh Neneh

Maartje Weekhout (44), freelance projectleider

“Sinds de uitbraak van het virus schrijf ik elke week een andere vriendin een brief. In de brieven benoem ik wat diegene voor mij betekent, heb ik het over onze vriendschap, hoe die zich heeft ontwikkeld, wat ik waardeer en wat ik mis in onze vriendschap. Soms schrijf ik lastige vragen op, want in een brief durf ik die wel te stellen. Het papier geeft mij de rust om over moeilijke zaken na te denken en die helder op te schrijven. In een gesprek is dat nog weleens lastig, want dan krijg je direct een respons terwijl je bij een brief ongestoord kunt zeggen wat je bedoelt of voelt. Uit een brief spreekt de moeite die iemand voor je heeft gedaan, en aangezien we elkaar momenteel niet echt kunnen zien is deze vorm van contact heel waardevol.”

Charlotte van der Lande (30), ondernemerBeeld Nosh Neneh

Charlotte van der Lande (30), ondernemer

“Er gaat zo veel meer liefde in een brief dan in een e-mail of een appje. Een brief is tastbaar, en hét bewijs dat een ander de tijd voor je heeft genomen. Bovendien is het proces waarbij jouw hand woorden vormt uit letters erg meditatief. Ik deed altijd al sporadisch kaartjes op de post, maar sinds de intelligente lockdown ben ik ook echt brieven gaan schrijven. Je creëert een geluksmomentje voor een ander, dat is toch geweldig? Vanuit die gedachte ben ik een ansichtkaartenactie begonnen. Ik heb de gewoonte toevallige ‘hartjes’ in het wild te spotten: in een klodder duivenpoep op het raam of een fietsslot. Ik deel ze op mijn instagramaccount @hetiseenhartje, en van een selectie heb ik ansichtkaarten gedrukt in de hoop zoveel mogelijk mensen aan het schrijven te krijgen. In vijf dagen waren alle vijfhonderd kaarten uitverkocht. Een nieuwe lading is onderweg.”

Brievenschrijver van het dorp

Al snel na het invoeren van de eerste coronamaatregelen – en zeker toen de verzorgingstehuizen op slot gingen – schoten de kaartjes­initiatieven als paddenstoelen uit de grond. Kaartjes naar ouderen, naar zieken, naar eenzame mensen: er is voor elk wat wils. Actrice Nazmiye Oral (50) greep de crisis aan om als de ‘Brievenschrijver van het dorp’ voor vreemden in de pen te klimmen. “Soms is het lastig de juiste woorden te vinden. Ik kan aardig overweg met taal, en schrijf graag. Door de quarantaine had ik behoefte aan contact, en ik wilde iets kunnen betekenen voor een ander.”

De rol van andermansbrievenschrijver past haar goed, omdat ‘niets menselijks mij vreemd is’. “De brief is een daad van aandacht, maar niet iedereen kan overweg met de brief. Ik bied hen een luisterend oor.”

Juist de brief is bij uitstek geschikt voor verbroedering, meent Oral. “Een brief is geweldig! Als je ’m ontvangt weet je: daar zit liefde in. Niets willen halen, niets hoeven oplossen, alleen maar in zoveel woorden zeggen: ik hou van je.”

 
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden