PlusAchtergrond

De Amsterdam Letterwriting Club tikt innige brieven op de typemachine

Beeld Dingena Mol

De lockdown was een uitgelezen kans voor scenarioschrijver Jeanine Cronie (51) om de Amsterdam Letterwriting Club op te richten. Wekelijks komt de schrijfclub bij elkaar om innige brieven te tikken op de typemachine. ‘Tipp-Ex heb ik niet, dus gewoon even keihard de goede letter eroverheen aanslaan.’

Een ogenblik waan je je op een redactie ergens in de jaren tachtig. Ratelende typemachines, het belletje als de regel vol is, de slag opzij van de wagen, die na elke letter een stukje naar links schuift. Een korte stilte en dan weer een nieuwe salvo. Takketakketakketak. Hier en daar een diepe zucht, een frons op het voorhoofd, het peinzend kauwen op een pen.

Alleen de smartphones op de bureaus verraden dat het de 21ste eeuw is. Op de rol papier, die zich langzaam aan de schrijfmachine ontworstelt, geen vlammende nieuwsberichten, maar innige brieven.

Tien deelnemers aan de Amsterdam Letterwriting Club zijn deze warme woensdagavond bijeengekomen om een brief te schrijven op een ouderwetse typemachine.

Scenarioschrijver Jeanine Cronie riep de schrijfclub dit voorjaar, midden in de lockdown, in het leven. Een toevallige ontmoeting bij de Bruna bracht haar op het idee. “Ik raakte aan de praat met een man die een velletje postzegels kocht. Hij vertelde dat hij elke dag brieven stuurde naar zijn moeder van 93 jaar, omdat hij haar in coronatijd niet kon bezoeken. Dat vond ik zo mooi. Het zette me aan het denken. Brieven schrijven is veel persoonlijker. Je besteedt aandacht aan de betrokkene en moet er meer moeite voor doen. Een brief bewaar je ook eerder dan een mail. Vanaf dat moment wist ik dat ik daar meer mee wilde doen.”

Aanvankelijk was Cronie van plan creatieve schrijfcursussen te gaan geven bij LOADS.amsterdam, een voormalig houtmagazijn aan het Zeeburgerpad, waar flexwerkplekken en vergader -en workshopruimtes worden verhuurd. Maar dat liep anders toen het vanwege de coronamaatregelen niet meer mogelijk was om in groepen bijeen te komen.

“Het bood een uitgelezen kans om de Amsterdam Letterwriting Club op te richten. Veel mensen zaten thuis en afspreken was niet of nauwelijks mogelijk. Door ­brieven te schrijven konden zij met elkaar in contact blijven. Veel units bij LOADS.amsterdam stonden leeg en bleken heel geschikt te zijn om de deelnemers in alle rust op anderhalve meter afstand van elkaar brieven te laten schrijven. Het werd een succes. Ook nu de regels versoepeld zijn, is er veel animo en zit de workshop elke woensdagavond vol,” zegt Cronie.

‘Units’ klinkt zakelijker dan het is. In de grote loods zijn her en der werkplekken ingericht in originele onderkomens. Zo is het mogelijk om te schrijven in een Pipowagen, de red velvet-studio of in een brugwachtershuisje, dat Cronie zelf ook huurt om in te werken.

Beeld Dingena Mol

Blauwe schrijfmachine

Op elk bureau staat een blauwe schrijf­machine van het merk Brother Industries Ltd. Ernaast een geplastificeerd papier met instructies voor het gebruik. Want hoe werkt zo’n typemachine ook alweer? Hoe stel je de kantlijn in? Hoe typ je een hoofdletter of een trema?

“Tipp-Ex heb ik niet, dus gewoon even keihard de goede letter eroverheen aanslaan. Typefouten horen erbij en anders zit er niks anders op dan een nieuw papier te nemen. Je kunt de brief ook eerst met de hand schrijven en daarna overtypen,” vertelt Cronie aan het begin van de workshop.

Iedere deelnemer ontvangt een map met fraai briefpapier en een envelop. Het pakketje wordt bijeengehouden door een rood-wit touwtje.

Cronie geeft bij haar introductie nog enkele schrijftips mee en doet suggesties voor het soort brief dat de deelnemers zouden kunnen schrijven. Een brief aan je vader of moeder, een brief om te feliciteren, te danken, medeleven te tonen, de liefde te verklaren of een brief aan jezelf.

“Je zult merken dat je in een flow komt en alleen maar meer wilt,” moedigt ze aan. “Iedereen is vrij te schrijven wat hij wil. Blijf dicht bij jezelf en het komt goed.”

Cronie koos bewust voor de typemachines, omdat ze de deelnemers dwingen hun gedachten te ordenen. “Je moet weten wát je gaat tikken, want zomaar iets weghalen kan niet. Dat maakt het anders dan een mail. Het is slow writing.”

Beeld Dingena Mol

Wisselende samenstelling

De Amsterdam Letterwriting Club is vanavond voor de zesde keer bijeen. De samenstelling van de groep wisselt per keer. Sommige mensen komen vaker langs om meerdere brieven te schrijven. Anderen laten het bij één keer. “De meerderheid is tussen de veertig en vijftig jaar, maar er komen ook pensionado’s en hippe twintigers. De twintigers zijn vaak helemaal onthand als ze een typemachine zien. Een compleet andere wereld voor ze. Ze hebben er nooit op gewerkt en vinden het ingewikkeld: ‘Huh, hoe werkt dit?’ vragen ze dan. Maar ook voor mensen die er wel ooit op hebben gewerkt, is het wennen. Na afloop hebben ze soms spierpijn in hun armen van het tikken.”

Gedurende drie uur gaan de tien deelnemers aan de slag. Verspreid over de loods buigen zij zich, ieder in hun eigen ‘hok’, geconcentreerd over hun brief. Flesjes water op tafel. De schoenen uitgeschopt of de zonnebril in het haar.

Jeanine Cronie, initiatiefnemer van de schrijfclub.Beeld Dingena Mol

In de toetsaanslag ligt hun temperament besloten. Driftig en fel, traag en bedachtzaam, vinnig en vlug. De een met een krans van verkreukelde proppen papier op de grond, de ander met een gladgestreken, foutloos uitgetypt A4’tje naast zich op het bureau.

Annemarie Jansen (60) is druk bezig met een brief aan de organisatoren van het Afrika Festival. “Dat gaat dit jaar niet door. Erg jammer. We kamperen elk jaar op een minicamping in Hertme en vormen dan één grote familie. In de brief wil ik vertellen hoezeer ik dat saamhorigheidsgevoel dit jaar zal missen.”

Akkelien (48) schrijft een brief aan haar 12-jarige dochter. Toen Akkelien het huis van haar moeder aan het opruimen was, ontdekte zij op zolder een brief van haar vader, gericht aan haar. “Mijn vader leeft al zeven jaar niet meer. Ik werd er helemaal emotioneel van. Alsof ik weer even in gesprek met hem was en zijn stem hoorde. Ik schrijf deze brief aan mijn dochter, in de hoop dat ze die brief bewaart en jaren later nog eens terugleest.”

Anderen schrijven een brief aan zichzelf, om tot nieuwe inzichten te komen, aan hun vader of moeder, aan hun neefjes, een dierbare vriend, een collega of aan hun geliefde.

Tijd voor reflectie

Veel units bij LOADS.amsterdam staan leeg en blijken heel geschikt om de deelnemers in alle rust brieven te laten schrijven.Beeld Dingena Mol

Stephen Hodes (67) is er voor de vierde keer bij vanavond. Hij heeft zijn bedrijf verkocht, reisde een paar maanden door Japan en kon bij terugkomst in Nederland niet echt wennen. “Het was tijd voor reflectie. De Amsterdam Letterwriting Club kwam als geroepen. Het leek mij mooi om mensen in een brief te vertellen wat ze voor mij betekenen.”

Zijn eerste brief schreef hij aan zijn broer. “Ik ben heel trots op hem, maar heb hem dat nooit gezegd. In die brief maakte ik hem dat duidelijk en vertelde waarom dat zo was. Mijn broer vond het heel bijzonder. Tranen met tuiten. Ook mijn secretaresse schreef ik een brief over hoe waardevol zij voor mij was.”

Een brief aan drie vrienden viel aanvankelijk in minder goede aarde. “Ik stelde hen wat kritische vragen. De brief kwam best hard aan, terwijl dat mijn intentie niet was. Ik zie nu in dat een boodschap anders overkomt als hij zwart-op-wit staat. Een brief is niet te vergelijken met een vluchtige app of mail. Hij heeft meer impact, blijft op tafel liggen en gaat niet op in de massa. De ontvanger denkt er daardoor beter en langer over na. Uiteindelijk heeft mijn brief wel geleid tot inhoudelijk goede gesprekken met deze vrienden.”

Hodes kreeg de smaak te pakken en bleef de Amsterdam Letterwriting Club bezoeken. Ook burgemeester Femke Halsema kreeg een brief van hem. Hij complimenteerde haar naar aanleiding van haar optreden bij de demonstratie op de Dam en stak haar een hart onder de riem. “Verder roerde ik wat andere punten aan, zoals het toerisme in de stad. Hoe wil ze daar nu mee omgaan? Ik heb gevraagd om een gesprek met haar, maar wacht nog geduldig op antwoord.”

Deze woensdagavond werkt Hodes aan een brief voor de zeven werknemers van zijn bedrijf. Bij toeval staat zijn bureau precies tegenover het kantoor waar hij 23 jaar met hen samenwerkte. “Heel inspirerend om zo naar mijn oude werkplek te kijken,” zegt hij lachend. Bedachtzaam tikt hij zijn zinnen. “In het begin ging het langzaam, letter voor letter. Dat komt vooral doordat je goed moet weten wat je wilt schrijven. Inmiddels gaat het sneller, al typ ik nog steeds met twee vingers.”

Hodes had zijn brieven ook gewoon thuis kunnen schrijven, maar de Amsterdam Letterwriting Club biedt voor hem een meerwaarde. “Je maakt met elkaar de afspraak dit op woensdagavond te doen en betaalt er 15 euro per keer voor. Daardoor gebruik je je tijd optimaal. Het is elke keer weer een spannend proces.”

Francien Jansen (51) sluit zich daarbij aan. Thuis bleef haar brief liggen. Steeds was er afleiding in haar drukke huishouden met man, kinderen en honden.

Stephen Hodes schrijft een brief aan zijn oud-medewerkers: ‘In het begin ging het langzaam, letter voor letter.’Beeld Dingena Mol

In een pipowagen

“Dit kan niet langer zo, dacht ik. Ik was bezig aan een brief voor mijn vriendin die ernstig ziek is. Zij vroeg al haar vriendinnen dat te doen, zodat haar kinderen en kleinkinderen een beter beeld van haar zouden krijgen. Niet alleen als moeder, maar ook als de vrouw die ze voor ons was. Natuurlijk wilde ik dat graag doen, maar thuis lukt het niet goed. De brievenclub sprak mij daarom erg aan.”

In mei besloot Jansen om een avond te gaan schrijven bij de Amsterdam Letterwriting Club. Afgezonderd in een pipo­wagen kwamen de zinnen plotseling vanzelf. “Ik zat in een flow. Het was heerlijk. Heel meditatief. Ook fijn dat je er een verzorgd mapje met mooi briefpapier bij krijgt. Daar ben ik wel gevoelig voor. Jeanine doet de brieven na afloop op de bus. Dat ontneemt je ook weer van een verantwoordelijkheid en voorkomt dat de brief blijft rondslingeren.”

Ervaringen delen

Cronie leest de brieven niet, maar merkt wel dat er na afloop behoefte is om ervaringen te delen. “Vaak komen we nog even bijeen om te praten over aan wie en wat we geschreven hebben. Hierdoor weet ik van veel deelnemers waar hun brieven over gaan. De 45-jarige Mara schreef bijvoorbeeld een brief aan haar Surinaamse vader van 75. Een man die er altijd voor haar is, maar nooit veel vertelt. In haar brief heeft zij hem bedankt, maar ook vragen gesteld die zij nog graag beantwoord zou willen hebben.”

Achteraf krijgt Cronie meestal per sms’je of mail nog te horen hoe de ontvangers van de brieven gereageerd hebben. “Vaak zijn ze tot tranen toe geroerd en heel verrast. Tegenwoordig krijgen mensen bijna geen brieven meer. Het is iets bijzonders geworden.”

De kracht van een brief bewijst het verhaal van haar eigen vader en moeder. “Zij leerden elkaar kennen via een briefwisseling. In de jaren vijftig werd via de radio een oproep gedaan voor penvrienden in overzeese gebieden. Mijn ouders meldden zich daarvoor aan en werden penvrienden. Ze waren destijds vijftien en zijn inmiddels 55 jaar getrouwd.”

Ook Francien Jansen heeft inmiddels een reactie ontvangen op de brief aan haar vriendin. “Een honderd procent Sienbrief – ze noemt mij Sien – schreef ze me terug. ‘Hij las als een zalig schommelende trein op weg naar een vakantiebestemming.’ Zo zie je: een brief doet iets met mensen. Het is écht anders dan een mailtje. Een mooie manier om de waan van de dag even te ontvluchten.”

Typ een brief

Elke woensdagavond van 18.30 tot 21.30 uur in LOADS.amsterdam, Zeeburgerpad 8, 15 euro per keer. Na de zomervakantie komt de Amsterdam Letterwriting Club maandelijks bijeen. De eerstvolgende editie is op 2 september. Meer informatie: www.amsterdamletterwritingclub.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden